İran savaşının bittiğinin duyurulması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için varılan anlaşmaya rağmen yüksek petrol ve gaz fiyatları ile enerji arzı sorunları bir gecede çözülemeyecek.
Enerji uzmanlarına göre, enerji şirketlerinin faaliyetlerine yeniden dönmesi ve küresel talebi karşılaması muhtemelen aylar alacak. Uzmanlar, ham petrolün taşınması ile rafine edilmesindeki yavaşlığın ve boğazdan güvenli geçişe dair belirsizliğin, piyasalarda beklenen rahatlamanın hemen gerçekleşmeyeceği anlamına geldiğini vurguluyor.
REKLAM
REKLAM
Savaşın başlamasından önce dünya petrol ve benzin arzının yaklaşık beşte birinin taşındığı bu stratejik su yolunda, ham petrol yüklü gemiler güvenlik endişeleri nedeniyle 3 ayı aşkın süredir Basra Körfezi'nde mahsur kalmış durumda.
S&P Global Enerji Küresel Akaryakıt ve Rafineri Araştırmaları Başkanı Daniel Evans konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, "İnsanların kendilerini güvende hissetmesi ve gerekli sigorta düzenlemelerinin yapılması zaman alacaktır... Özellikle de bazı tesisleri yeniden işletmeye açmak için personeli sahaya geri göndermek söz konusu olduğunda bu süreç daha da uzayabilir," ifadelerini kullandı.
Öte yandan, anlaşmaya varıldığının duyurulması ile birlikte pazartesi sabahı petrol fiyatlarında düşüş kaydedildi.
Uluslararası gösterge Brent petrolün varil fiyatı 3,45 dolar değer kaybederek 83,89 dolara geriledi. ABD hafif ham petrolü (WTI) ise varil başına 4,03 dolar kayıpla 80,85 dolara indi.
Bu gerilemeye rağmen fiyatlar, savaş öncesinde petrolün işlem gördüğü 70 dolar civarındaki seviyenin hâlâ oldukça üzerinde seyrediyor.
Evans, fiyatlardaki bu yüksek seviye çözülürken mahsur kalan gemilerin boğazdan çıkması, ardından da yeni tankerlerin yükleme için içeri girmesi gerekeceğini söyledi.
“Bir gemiyi içeri almak için onu içeri sokup yükleyip tekrar çıkarabileceğiniz kadar geniş bir güvenlik aralığı olduğundan emin olmanız gerekir” diye ekledi.
Ayrıca petrol tankerlerinin de yavaş ilerlediğini anlattı. Boğazdan uzak ülkelere gitmek, ham petrolü işlenmek üzere bir rafineriye teslim etmek ve ardından nihai varış noktasına ulaşmak aylar sürüyor.
Ayrıca Orta Doğu'daki bazı üreticiler, depolama alanı kalmayınca, shut-in olarak bilinen şekilde yeraltından petrol çekimini durdurdu. Bu operasyonları yeniden başlatmak da yavaş işleyen bir süreç olabiliyor.
Wood Mackenzie adlı analiz şirketinde rafinaj, kimyasallar ve petrol piyasalarından sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Alan Gelder, Hürmüz Boğazı dışında petrol sevkiyatı için alternatif boru hatları ya da güzergâhlara sahip Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin üretime en hızlı dönebilecekler arasında olabileceğini söyledi.
“Ancak Irak gibi yerler çok daha zorlanabilir; çünkü çok daha büyük ölçekte üretimi durdurdular, sahaları daha zor... geri dönmeleri yaklaşık bir yılı bulabilir” dedi.
Gelder, sonuçları alınması yıllar sürebilen enerji sistemine yönelik yatırımların, boğazın kapanmasının ardından adeta durma noktasına geldiğini söyledi. Dolayısıyla bu sermayenin yeniden devreye girmesi de zaman alacak.
Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi kıdemli uzmanı Daniel Sternoff, petrol üretimini kapatan ülkelerin, boğazda istikrarlı ve kalıcı bir durum oluştuğunu ve bir ateşkesin 30 ya da 60 günden daha uzun süreceğini bilmedikçe yeniden başlamak istemeyeceklerini söyledi.
“Boğazın açık olmasının tam olarak ne anlama geldiğini ya da sıkışıp kalmış petrolün ne hızla tahliye edileceğini bilmiyoruz” diye ekledi.