Erdoğan’ın silah hediyesi: Diplomatik gaf mı, eski bir gelenek mi?

NATO liderleri, Ankara'da düzenlenen iki günlük zirveden ayrılırken kendilerine verilen veda hediyesini alanların çoğu, taşıdıkları hediye çantalarının içine bakma gereği bile duymadı.

REKLAM

REKLAM

Aslında, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve birkaç hükümet lideri, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kendilerine verilen ahşap kutuları ilk kez açtıklarında, siyah keçe kaplamalı bordo kutunun içinde, "Dirty Harry" karakteriyle özdeşleşen .357 Magnum tabancanın, daha doğrusu onun Türkiye'de üretilmiş eşdeğerinin bulunduğunu fark ettiler.

Bu keşif bazı liderleri şaşırttı. Özellikle Belçika Başbakanı Bart De Wever'in ekibi, Brüksel Havalimanı pistinde, kâğıt hediye çantasının içindeki kutunun fotoğrafını çekti. Krom kaplamalı ve alıcısına özel olarak kişiselleştirilmiş silahı ancak ülkelerine döndükten sonra fark etmişlerdi.

Kutunun içinde ayrıca altı adet gerçek mermi bulunması da heyetlerin güvenlik ekiplerini telaşlandırdı. Bu durum, devlet başkanlarını ve ekiplerini silahla nasıl bir işlem yapılması gerektiğini endişeyle düşünmeye sevk etti.

Kanada Başbakanı Mark Carney gibi bazı liderler ise durumu eğlenceli buldu. Carney, kendisinin hediye ettiği akçaağaç şurubunun, gösterişli ve güçlü tabancanın yanında "biraz sönük kaldığı" yönünde espri yaptı.

Her ne kadar sıra dışı görünse de, bir devlet başkanına iyi niyet göstergesi ya da aynı zamanda bir satış tanıtımı niteliğinde gerçek ve üzerine isim işlenmiş bir ateşli silah hediye etmek, diplomasi ve silah sanayisindeki en eski geleneklerden biri. Bu uygulama Batı'da da dünyanın diğer bölgelerinde olduğu kadar yaygın.

Erdoğan'ın silahı

Olay kısa sürede sosyal medyada gündem oldu ve müttefiklerine alışılmadık, hatta kimi yorumlara göre hafif tehditkâr sayılabilecek bir hediye veren öngörülemez bir güçlü lider görüntüsü çizildi.

Erdoğan'ın NATO müttefiklerine hediye ettiği Gümüşay .357 Magnum, altı mermi kapasiteli bir revolver. Silah, ilk olarak 1990'lı yıllarda Gümüşhane'de faaliyet gösteren ve daha sonra kapanan bir üretici tarafından geliştirildi. Elde kalan stoklar ise daha sonra devlet savunma sanayii şirketi MKE'nin envanterine alındı.

Alıcısının adı işlenmiş, Türk bayrağı ve NATO amblemi bulunan özel bir kutuda sunulan her tabanca, aynı zamanda bir pazarlama aracı niteliği de taşıyor. Türkiye son yıllarda dünyanın en büyük üçüncü hafif silah ihracatçısı konumuna yükseldi ve savunma sanayisini daha da büyütmeyi hedefliyor.

Türk medyasında yer alan haberlere göre Erdoğan, Ankara'daki zirvede revolverin yanı sıra ikinci bir hediye daha verdi. Bu hediyeler arasında Erdoğan'ın İngilizce biyografisi The Politics of Courage: Erdoğan and the Rise of Türkiye (Cesaretin Siyaseti: Erdoğan ve Türkiye'nin Yükselişi) adlı kitabın imzalı bir nüshası, kişisel bir mektup ve dolma kalem de yer aldı.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı daha sonra söz konusu hediyelerin verildiğini doğruladı, ancak konuya ilişkin şu ana kadar başka bir açıklama yapmadı.

İlk yapan Colt'tu

Dost ve müttefiklere ateşli silah hediye edilmesi, Avrupa aristokrasilerinde yaygın olan törensel kılıç armağan etme geleneğinin sanayi çağına uyarlanmış bir versiyonu.

Fransa kralları, üzerinde Latince "Ex Dono Regis" ("Kralın hediyesidir") ibaresi bulunan törensel kılıçları savaş meydanındaki başarıların ödülü olarak dağıtıyordu. Bu kılıçlar, Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında müttefik yabancı subaylara da verildi.

1850'li yıllarda Samuel Colt, Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğu'nu ziyaret ettiğinde, Osmanlı Sultanı Abdülmecid'e altın kakmalı ve özel işlemeli bir revolver hediye etti.

Colt, Rusların da kendi tabancalarını satın aldığını özellikle vurgulayınca Abdülmecid 5 bin adet sipariş verdi.

Colt, aynı satış yöntemini birkaç ay önce Ruslara karşı da kullanmıştı. 1854 yılının sonlarında, Kırım Savaşı sürerken, Çar I. Nikolay'a Amerikan vatanseverlik motifleriyle süslenmiş altın kakmalı revolverler hediye etmişti. Dikkat çekici olan ise ABD'li silah üreticilerinin bu savaşta çatışan her iki tarafa da silah tedarik etmiş olmasıydı.

Colt'un rakibi Oliver Winchester da benzer bir yönteme başvurdu, ancak bunu kendi ülkesinde yaptı. Winchester, altın işlemeli ve özel oymalarla süslenmiş bir Henry tüfeği hazırlatarak bunu bizzat ABD Başkanı Abraham Lincoln'e hediye etti. Bu jest, İç Savaş sırasında hükümetten tüfek tedarik sözleşmeleri alabilmek için açık bir girişim olarak değerlendiriliyordu.

Yıllar sonra, silahlara olan ilgisi ve kişisel koleksiyonuyla bilinen ABD Başkanı Theodore Roosevelt de, Küba'nın ABD askeri valisi Leonard Wood'a kendi adı ve tarih işlenmiş altın kaplama bir Winchester Model 1895 hediye etti.

İlerleyen yıllarda görevdeki ABD başkanları ve diğer üst düzey yetkililer de vatandaşlardan, gazi derneklerinden ve silah üreticilerinden çok sayıda ateşli silah hediyesi aldı.

1870 yılında Başkan Ulysses S. Grant'e bir Smith & Wesson Model No. 1½ revolver hediye edildi. Grover Cleveland ise tetik korkuluğuna adı altın kakmayla işlenmiş, kendisi için özel üretilen sıra dışı bir Colt 8 kalibre av tüfeği aldı.

John F. Kennedy'ye, üzerinde başkanlık mührü ve "JFK" harfleri bulunan, seri numarası ise İkinci Dünya Savaşı'nda komuta ettiği PT-109 devriye botuna atfen "PT109" olarak belirlenen bir Colt Single Action Army revolver hediye edildi.

Harry Truman da başkanlığı döneminde birçok özel üretim ateşli silah aldı. Bunlar arasında süslü bir Colt 1911 tabanca ile dönemin Colt şirketi başkanı tarafından kendisine takdim edilen Officer's Model Colt .22 revolver de vardı.

Roosevelt ise başkan olduktan sonra silah ithalatçısı Frederick Adolph tarafından kendisine hediye edilen, ince işlemelerle süslenmiş bir .450-500 çift namlulu tüfek aldı. Bu hediyenin, Adolph'un silah ticaretinin tanıtımını yapmak amacıyla verildiği belirtiliyor.

Eisenhower'a av tüfeği

Bu gelenek zaman içinde de ortadan kalkmadı. Sovyetler Birliği lideri Nikita Kruşçev, 1959 yılında ABD'yi ziyaret eden ilk komünist Sovyet başbakanı olarak Washington'a geldiğinde, Başkan Dwight Eisenhower ve Savunma Bakanı Neil McElroy için bizzat seçtiği, zengin işlemelerle süslenmiş iki av tüfeğini hediye etti.

İjevsk Silah Fabrikası'nda üretilen ve altın ile gümüşten el işçiliği sayesinde av sahneleriyle süslenen bu tüfekler, Soğuk Savaş'ın en gergin dönemlerinden birinde herhangi bir sorun yaşanmadan gümrükten geçirildi.

Bu geleneğin yakın dönem örneklerinden biri de 2019 yılında yaşandı. Çekya Başbakanı Andrej Babiš, ABD Başkanı Donald Trump'a doğum yılı işlenmiş, Çekya üretimi sınırlı sayıda üretilen altın kaplama bir CZ 75 tabanca hediye etti.

Silahın üreticisi Česká zbrojovka, iki liderin görüşmesinin hemen ardından Instagram hesabından yaptığı paylaşımda, "Ürünümüzün Çek Cumhuriyeti'nin ABD başkanına verdiği devlet hediyesi olarak seçilmesinden gurur duyuyoruz," ifadelerini kullandı.

Bu tür hediyeler zaman zaman istenmeyen olaylara da yol açabiliyor. Aralık 2022'de Polonya Emniyet Genel Müdürü Jarosław Szymczyk, Ukrayna'dan kendisine hediye edilen tanksavar roketatarını ülkesine götürdü. Söz konusu silah daha sonra Szymczyk'in makam odasında patladı. Patlamada Emniyet Genel Müdürü hafif yaralanırken, Varşova'daki emniyet genel müdürlüğü binasında da büyük hasar meydana geldi.

Törensel kılıç hediye etme geleneği ise günümüzde de sürüyor. Mart 2025'te Kral III. Charles, Donald Trump'ın Kanada'yı ilhak etme yönündeki tehditlerinin gölgesinde, Buckingham Sarayı'nda düzenlenen törende Kanada yetkilisine, üzerinde kendi kraliyet arması bulunan bir kılıç hediye etti. Bu armağan, Kanada'nın egemenliğinin simgesi olarak sunuldu.

'Daha fazla hediye edeceğiz'

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in sözcüsü, von der Leyen'in Erdoğan'a hediye için teşekkür ettiğini, silahın ise etkisiz hale getirildikten sonra bir askeri müzeye bağışlanacağını açıkladı.

Lüksemburg Başbakanı Luc Frieden'in ofisi de revolverin diğer tüm diplomatik hediyelerle birlikte muhafaza edileceğini, ancak önce "geri döndürülemez biçimde etkisiz hale getirileceğini" bildirdi.

Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'ye hediye edilen revolver de gerekli güvenlik önlemleri alınarak ülkeye ulaştırıldı. Yetkililer, geçmişte yaşanan benzer olayın hâlâ hafızalarda taze olduğunu belirtti.

Nawrocki'nin yardımcılarından biri yerel bir radyo istasyonuna yaptığı açıklamada, "Kimsenin bu silahla ateş etmeyeceği kesin," dedi.

Hırvatistan Cumhurbaşkanı Zoran Milanović ise cuma günü yaptığı açıklamada, Erdoğan'ın zirvede kendilerine "oyuncak silahlar verdiğini" söyleyerek durumu tiye aldı. Milanović, "Ben farklı bir silahtan ateş ediyorum," ifadelerini kullandı.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ise hediyeyle ilgili herhangi bir açıklama yapmadı. Roma'daki hükümet kaynakları İtalyan basınına, silahın Ankara'da "silah taşımaya yetkili personele" teslim edildiğini ve başbakanın aldığı diğer tüm hediyelerde uygulanan standart prosedür doğrultusunda kayıt altına alınarak Palazzo Chigi'de muhafaza edileceğini söyledi.

Popüler bir YouTube kanalını yöneten Türk silah meraklısı Şevki Yasin Soner ise yerel basına yaptığı açıklamada bunun "aslında bir gelenek, eski bir Türk geleneği" olduğunu söyledi.

Soner, "Bu revolver tipi tabanca genel olarak bakıldığında liderlik vasfını gösteren bir tabancadır. Geçmişe baktığınızda birçok eski lider tarafından kullanılmış, filmlerde de lider karakterlerle özdeşleşmiş ikonik tabancalardan biridir," dedi.

Silahların tamamen Türkiye'de üretildiğini vurgulayan Soner, "Liderlere verilen bu tabancaların tamamı Türkiye'de üretiliyor. Ülkemiz adına gururlu ve mutluyuz. İnşallah daha fazlasını da hediye edeceğiz," ifadelerini kullandı.