CSIC’ten bir ekip ile İspanya, Portekiz ve Britanya’dan üniversiteler, Avrupa tavşanının aslında 2 milyon yıl önce ayrılmış, biri gerileme halinde iki ayrı türden oluştuğunu ortaya koydu.
Yüz yılı aşkın bir süre boyunca bilim insanları, İber Yarımadası'nda en fazla iki bölgesel varyanta ayrılan tek bir tavşan türünün yaşadığını kabul ediyordu. Biological Conservation dergisinde yayımlanan bir çalışma bu varsayımı sorguluyor.
REKLAM
REKLAM
İleri Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü (IESA-CSIC) ile Portekiz ve Birleşik Krallık'taki araştırma merkezlerinden gelen yazarlarına göre, aslında evrimsel geçmişleri birbirinden ayrılan iki ayrı tür söz konusu: iki soy hattı, tek etiket.
'When taxonomy lags behind evolution: Consevation implications of cryptic diversity in the Iberian rabbit' (PDF (kaynak İspanyolca)) başlıklı çalışma, Rafael Villafuerte ile Miguel Delibes-Mateos'un TRAMAS grubundan araştırmacılarla birlikte yürüttüğü bir araştırma ve İber tavşanı ("Oryctolagus algirus") ile Avrupa tavşanını ("Oryctolagus cuniculus") birbirinden ayırıyor.
İlki doğal olarak Portekiz ve İspanya'nın batısında görülüyor; ikincisi yarımadanın doğusunda baskın ve Avrupa, Okyanusya ile Amerika'ya sonradan götürülen, buralarda çoğu zaman istilacı tür gibi davranan popülasyonların atası.
İki hayvan yaklaşık iki milyon yıl önce, buzul dönemlerinde farklı sığınaklarda izole kaldıklarında birbirinden ayrıldı: biri Ebro Vadisi'nde, diğeri Cádiz Körfezi'nde. Araştırmacıların aktardığına göre, o zamandan bu yana, dışarıdan bakıldığında birbirlerine çok benzemelerine rağmen, kayda değer biçimde yeniden melezleşmediler.
Aralarındaki farklar
Farklar yalnızca genomla sınırlı değil. İber tavşanı daha küçük, kürkü daha koyu, yavru sayısı daha az ve Avrupa tavşanına göre cinsel olgunluğa daha erken ulaşıyor.
Bağırsak mikrobiyomu, etin bileşimi ve taşıdıkları parazit toplulukları da farklı. Villafuerte'in sözleriyle, "İki tür de her zaman oradaydı, değişen şey onlarla ilgili bilgimiz."
Yazarlar benzer örnekleri de hatırlatıyor: benzer bir durum zürafalarda yaşanmıştı; uzun süre tek bir tür sayılan zürafaların aslında dört farklı türden oluştuğu genetik çalışmalarla ortaya konmuştu. Afrika fillerinin de bugün savan ve orman türü olarak ikiye ayrıldığı biliniyor.
Bu keşif neden önemli?
Araştırmacıları en çok kaygılandıran nokta burası. Avrupa tavşanı, birçok bölgede nüfusunu istikrarlı biçimde koruyor ya da artırıyor; hatta bazı yerlerde tarımsal zarara yol açıyor. Buna karşılık İber tavşanı Portekiz ve İspanya'nın güneybatısında belirgin bir gerileme yaşıyor. İki türü tek bir türmüş gibi yönetmenin, bu düşüşün ciddiyetini perdelediğini savunuyorlar.
Sorun yalnızca istatistiklerden ibaret değil. Avcılık için yapılan yeniden yerleştirme çalışmaları (kaynak İspanyolca) genellikle, daha bol ve daha doğurgan olan Avrupa tavşanlarını, eskiden yalnızca İber tavşanının yaşadığı bölgelere bırakıyor. Delibes-Mateos'a göre bu durum, rekabet ve melezleşme yoluyla İber tavşanının yerini almayı hızlandırabilir: "Neredeyse iki milyon yıldır ayrı ayrı evrimleşmiş iki tavşanı tek bir tür gibi yönetmeye devam edemeyiz."
Mesele yalnızca tavşanın kendisiyle sınırlı değil. Tavşan yaklaşık 40 yırtıcı tür için av konumunda; aralarında İber vaşağı ve İspanyol imparator kartalı da bulunuyor; dolayısıyla korunma durumu Akdeniz faunasının önemli bir kısmının kaderini belirliyor.
Yazarlar, iki türün resmen tanınmasının, izleme programlarının tasarlanmasına, iyileştirme planları ve avcılık düzenlemelerinin her soy hattı için ayrı ayrı hazırlanmasına olanak sağlayacağını; böylece kriterlerin tek bir tür için geliştirilip ikisine birden uygulanmasının önüne geçileceğini söylüyor.