ABD ile İsrail’in İran’a sürpriz saldırılar düzenlediği 28 Şubat’tan bu yana Washington ve Tahran savaş hâlinde ancak aylardır kesintilerle süren diplomasi zaman zaman nispi sükûnet getirdi.
ABD Başkanı Donald Trump, altıcı ayına giren savaşı sonlandıracak bir anlaşmaya varma amacıyla İran'ı vurmaktan vazgeçmesinin ardından Tahran ile yeni müzakerelerin Pazartesi günü başlayacağını duyurdu.
REKLAM
REKLAM
Trump, Pazar günü gazetecilere yaptığı açıklamada, görüşmelerin, küresel enerji arzı için kritik bir rota olan ve çatışmada tıkanma noktası hâline gelen Hürmüz Boğazı’nı ve İran’ın nükleer silahsızlandırılmasını kapsayacağını belirtti.
İran tarafı ise Boğaz üzerinden yeni bir rota konusunda Umman ile anlaşmaya yakın olduğunu duyurdu. Pazar günü bir tankerin yakınında patlama meydana gelmesi ise stratejik su yolundaki gerilimin devam ettiğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Trump'ın yeni müzakereleri duyurmasının ardından Asya piyasalarının açılışında petrol fiyatları geriledi. Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı yüzde 4,7 düşerek 80,72 dolara (69,99 euro) geriledi.
28 Şubat’ta ABD ve İsrail'in düzenlediği sürpriz saldırılardan bu yana Washington ve Tahran savaş durumunda. Ancak aylardır inişli çıkışlı süren diplomasi trafiği, zaman zaman nispi bir sakinlik sağladı.
Geçen ay saldırıların yeniden başlamasının ardından, çatışmaların tekrar şiddetlenmesinden endişe ediliyordu. Trump, İran'ı "çok sert" vurmakla tehdit etmiş ve enerji altyapısı da dâhil olmak üzere yeni saldırıları değerlendirdiği iddia edilmişti. Bu süreçte bölgedeki ABD büyükelçilikleri de alarma geçirilmişti.
Cumartesi günü bu tehdidinden geri adım atan Trump, bir anlaşmanın "çerçevesinin" oluştuğunu ifade etti.
Pazar günü Air Force One uçakta gazetecilere konuşan Trump, görüşmelerin yeri veya katılımcıları hakkında detay vermeden, "Şu an yaptığımız şey, onlarla müzakere şeklinde konuşmak. Müzakereler yarın öğleden sonra başlıyor" dedi.
ABD Başkanı, İran'ın yanı sıra ABD'nin müttefikleri olan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'ın kendisinden saldırıları durdurmasını talep ettiğini öne sürerek, bu saldırıların "İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana yapılan en büyük saldırı" olacağını iddia etti.
Ancak İran medyası, Tahran'ın Trump'tan saldırı düzenlememesini talep ettiği iddialarını yalanladı.
Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını da içeren önceki ateşkes anlaşması çökmüş ve İran o tarihten bu yana su yolu üzerindeki denetimini sıkılaştırmıştı.
ABD Başkanı çatışmaların başında, İran'ın nükleer programıyla mücadele etmek için bu savaşın gerekli olduğunu savunmuştu. Batılı ülkeler İran'ı nükleer bomba geliştirmeye çalışmakla suçlarken, Tahran programın tamamen sivil amaçlı olduğunu vurguluyor.
'Görüş alışverişi'
İran Meclisi Milli Güvenlik Komisyonu Sözcüsü Hasan Kaşkayi Pazar günü yaptığı açıklamada, arabulucuların Haziran ayında mutabık kalınan ABD-İran mutabakat muhtırasını yeniden canlandırmaya çalıştıklarını söyledi.
Söz konusu anlaşma nihai bir barış antlaşması olarak değil, kapsayıcı bir anlaşmaya giden yolda bir basamak olarak tasarlanmıştı; ancak Hürmüz Boğazı'na ilişkin maddeler de içeriyordu.
Kaşkayi, "Asıl meseleyi ve şu an işin kilit noktasını Hürmüz Boğazı konusunun oluşturduğunu biliyorlar; dolayısıyla evet, bir görüş alışverişi yürütülüyor" dedi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise X platformunda yaptığı paylaşımda, "Düşmanı, altına imza attığı taahhütlere bağlı kalmaya zorlamak için çabalamalıyız" ifadelerini kullandı.
Umman ile anlaşma mı?
Savaştan önce Hürmüz Boğazı'ndan tüm gemiler için serbest geçiş hakkı bulunuyordu. Ancak İran savaş sırasında boğazı kapattı ve şu anda kontrolü elinde tutarak geçiş ücreti talep etmekte ısrar ediyor; ABD ise bu durumu reddediyor.
Bu anlaşmazlık, Tahran'ın gemilerin İran kıyılarına paralel giden hat dışındaki herhangi bir rotayı kullanmasına izin vermemesi üzerine geçen ay saldırıların yeniden başlamasına yol açmıştı.
Pazar günü İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, boğazın karşı kıyısında yer alan Umman ile yeni bir rota üzerinde anlaşmaya yakın olduklarını söyledi.
Bekayi, "Şimdi her iki taraf için de kabul edilebilir, ne kuzey ne de güney rotası olan, ancak her iki tarafın egemenlik haklarına saygı duyan ve ulusal çıkarlarımız ile güvenliğimizi koruyan bir rota üzerinde anlayışa varmak üzereyiz," dedi.
Ancak Bekayi, böyle bir anlaşmanın boğazın tamamen trafiğe açılması anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Deniz ticareti takip firması Kpler, Cuma günü yaptığı açıklamada Hürmüz üzerinden gerçekleşen trafiğin sert bir şekilde düştüğünü bildirdi.
İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) Merkezi ise Pazar günü Umman açıklarındaki bir tankerin yakınlarında bir patlama sesi duyduğunu bildirdiğini, geminin ve mürettebatın güvende olduğunu açıkladı.