Bir gün yatakları, evde küçük bir köşeleri ve kaplarına mama, su koyan sahipleri vardır. Sonra bir anda her şey yok olur; çoğu, bir yol kenarına ya da bir barınağın kapısına terk edilir.
Ziro ile Mike hayatlarının tamamını mutlu bir yuvada geçirdi. Onlar için su, yemek ve sahiplerinin yanlarında olması yeterliydi. Her ikisi de yaşlı sahipleriyle birlikte, evde baş başa yaşıyordu. Birbirlerini tanımıyor, yürüyüşe çıktıklarında aynı sokakları paylaşmıyorlardı; ancak hayatlarının sonunda aynı evi paylaştılar: SOS Animal’ınkini. Her iki durumda da sahipleri, can dostlarının geleceğini gösteren hiçbir belge bırakmamıştı; büyük olasılıkla bunu yapabileceklerini bile bilmiyorlardı. Böyle olunca, akıbetlerine, onları sokağa bırakmayı seçen bir akraba karar verdi.
REKLAM
REKLAM
Ziro Setúbal sokaklarında amaçsızca dolaştı, araba çarpıp darp edildi ve ağzında ağır yaralar oluştu. Mike ise tam bir saatli bombaydı: kalp hastalığı günlük yaşamını belirliyor, sahibinin komşusu ve arkadaşı olan kadınların iyi niyetine rağmen, ona gerektiği gibi yardım edemiyorlardı. Mike, hayatını kaybedene kadar SOS Animal’da kaldı. Ziro ise hâlâ dernekte, sahiplendirilmeyi bekliyor.
Portekiz’de bir hayvanı terk etmek, 2014’ten beri altı aya kadar hapis veya 60 güne kadar para cezası ile cezalandırılan bir suç (kaynak Portekizce), ancak her zaman adaletin yerini bulması mümkün olmuyor. Veteriner hekim ve SOS Animal (kaynak Portekizce) başkanı Sandra Duarte Cardoso, hayvanların korunması ve refahı için çok sayıda mücadele yürütüyor.
“Evcil hayvanların çipi, hayatını kaybeden kişinin adına kayıtlı oluyor; dolayısıyla idari yaptırım, ölen kişinin üzerine işlemeye devam ediyor” diye açıklıyor. “Bugüne kadar yaptığımız tüm şikayetlerde, mal varlığını devralan kişinin hayvanları da devralması gerektiğini savunmamıza rağmen, dosyalardan hiçbiri ilerlemedi; yani hiç kimse annesinin ya da babasının köpeğini, kedisini sokağa bırakmanın sonuçlarına katlanmak zorunda kalmadı” diye anlatıyor Euronews’e verdiği röportajda.
Bu cumartesi, 15 Ağustos’ta, Portekiz’de fazlasıyla hissedilen ve ne yazık ki yaz aylarında daha da ağırlaşan bir gerçeklik olan Uluslararası Terk Edilmiş Hayvan Günü anılıyor. “Kimse ülke ya da ev değiştirmeyi düşünüp çocuklarını arkada bırakmayı veya bir kuruluşa teslim etmeyi düşünmüyor; ama iş hayvanlara gelince bunu düşünüyorlar” diyor, her gün bu durumla yüzleşen Sandra Duarte Cardoso.
Portekiz’de köpeklere mikroçip takılması 2008’de, kedilere ise 2022’de zorunlu hale geldi; bu, hayvan terkini önlemek amacıyla alınmış bir önlem. Ancak uygulama çoğu zaman ihlal ediliyor ve tek başına, evcil hayvan terkini azaltmış gibi görünmüyor.
SOS Animal’ın başkanı vakaları ikiye ayırıyor: “Bir yanda, artık istemedikleri ya da bakamadıkları hayvanları getirip onları teslim eden ve hayvan için çözüm arayan insanlar var; buna biz ‘vazgeçme’ diyoruz. Diğer yanda ise, arabadan kapıyı açıp hayvanı bırakmak ya da bir çuvalın içine koyup bir derneğin kapısına bırakmak gibi durumlar var; bunlar da doğrudan terk etme vakalarıdır” diye açıklıyor.
Ulusal Cumhuriyet Muhafızları (GNR), temmuz sonunda yayımladığı bir açıklamada, 2024 ile 2026’nın ilk yarısı arasında 2400’ün üzerinde suç kaydedildiğini ve bu kapsamda ülke genelinde 28 kişinin tutuklandığını bildirdi.
Kuruma göre, yıllık vakaların yüzde 38,1’ine tekabül eden 142 olayla en çok ihlal temmuz ve ağustos aylarında yaşanıyor; bu aylardaki artış, insanların tatil için seyahatlerine bağlanıyor.
Çevre alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşu SOS Animal, 2007’de resmen kuruldu; misyonu, hayvanları ve yaşadıkları ortamı korumak ve savunmak. Veteriner kliniğinin yanı sıra, şu anda adresi kamuya açık olmayan bir de Sığınak işletiyor. Bir dönem, buraya neredeyse her gün hayvan bırakılıyordu. “Başlarda hayvanları içeri atıyorlardı. Burada başıboş dolaşan başka köpeklerin yanına atılmış, dört haftalık yeni doğmuş bir köpek vakasını hatırlıyorum; bacakları kırılmış bir keçi ve kediler de ‘her gün gördüğümüz vakalar’ gibiydi” diye dehşetle hatırlıyor.
Sandra Duarte Cardoso’ya göre, hayvanlarla kurulan ilişkiler konusunda ciddi bir “yurttaşlık bilinci” sorunu var ve yeni bir hayat getirebilen insanların nasıl olup da “başka bir hayatı gözden çıkarabildiğini” anlayamıyor.
“Ülkemizde terk etme artık normalleşmiş durumda” diyerek söze başlıyor; derneğe her gün gelen, eğer hayvanlarını almazsa onları terk edecekleri tehdidini savuran e-postaları anlatıyor. “Bu seçeneği o kadar doğal buluyorlar ki, bunu bir şantaj aracı olarak kullanıyorlar. Oysa aklı başında hiç kimse ‘eğer çocuğuma, bir sorunu olduğu için, yardım etmezseniz onu terk edeceğim, yol kenarında bırakacağım’ demez” diye içini döküyor.
Sandra Duarte Cardoso, insanların tutum ve davranışlarını, hayvanı nasıl gördükleriyle açıklıyor. “Hayvan hâlâ bir mal, kişinin sahip olduğu bir şey olarak görülüyor. Belli bir noktaya kadar işe yaradığı düşünülüyor; sonra işe yaramaz hale geldiğinde, kişi ondan kurtulma hakkı olduğunu sanıyor ve onu devredilemez bir sorumluluk olarak görmüyor” diyor.
İnsanlar hayvanlarını neden terk ediyor?
Veteriner hekim, 2022’de yayımlanan “Journal of Applied Animal Welfare Science (kaynak Portekizce)” (JAAWS) dergisindeki bir makalesinde, Portekiz’de sahipleri tarafından köpek ve kedilerin terk edilmesine yol açan etkenleri incelemeye çalıştı. En sık dile getirilen gerekçeler “hayvanla ilgilenmek için zaman olmaması”, “hayvanın hastalığı”, evde “alan darlığı” ya da diğer hayvanlara karşı agresif davranıştı. Evde eşyaları tahrip etmesi de en çok verilen yanıtlar arasındaydı.
Pandemi sonrası dönem, birçok insanın bağlılık eksikliğini özellikle gözler önüne serdi. “Covid zamanında, insanlar evde daha çok vakit geçirdikleri için büyük bir sahiplendirme patlaması yaşandı; gelecekte hayatlarının nasıl olacağını bilmeden hayvan sahiplendiler” diye anlatıyor. Ancak pek çoğu işlerine geri dönmek zorunda kaldı ve eski rutinlerine döndüklerinde, pandemi sırasında sahiplendikleri hayvanların önemli bir kısmını derneklere geri verdiler.
Eurostat’ın 2025 verilerine göre, veteriner bakımı ve ilişkili hizmetlerin maliyeti, son on yılda euro bölgesinde yüzde 30’dan, tüm AB’de ise neredeyse yüzde 37’den fazla arttı; bu da evcil hayvanların terk edilmesini artırabilen bir etken. “Gerçekten, insanlar çoğu zaman hayvanlarını tarifi imkânsız bir sınır noktaya kadar getiriyor; bu, istemediklerinden ya da hayvanın acısını fark etmediklerinden değil, paraları olmadığı için” diye anlatıyor veteriner hekim.
Hayvanın öldürülmesi de sık alınan bir karar haline geliyor; çoğu zaman hayvan için başka bir seçenek olmadığı için değil, insanlar tedavi masraflarını karşılayamadıkları için. “Bu gerçekten korkunç bir durum” diyor.
Bu konuda devletin sorumluluğu, Sandra Duarte Cardoso’ya göre, son derece açık. Veteriner hekim, ardı ardına gelen hükümetleri sert biçimde eleştiriyor. “Elimizde yapısal, ulusal ve içinden çıkılmaz bir sorun var; adaları da kapsayan etkin bir ulusal stratejiye ihtiyaç duyuluyor” diye savunuyor. SOS Animal başkanına göre, uluslararası kuruluşlar tarafından yöntemler ve işbirliği önerileri sunulmuş durumda, ancak “hükümetler bunu gündemlerinde bir öncelik olarak görmüyor”.
Cardoso’nun öne sürdüğü önlemlerden biri, köpek ve kedilerin zorunlu kısırlaştırılması. Öneriye göre, büyük ırk köpekler dokuz aylık olana, küçük ırklar ise altı aylık olana kadar kısırlaştırılmalı. Kedilerin ise “hepsinin beş aylık olana kadar kısırlaştırılması” gerektiğini savunuyor.
Belgelenmiş maddi yetersizlik durumlarında, kişiye kısırlaştırma için bir kupon verilecek; bu kupon masrafın tamamını karşılayabileceği gibi, kısmi destek şeklinde de olabilir.
Yunanistan’da, köpek ve kedilerin kısırlaştırılması, sahiplerinin önleyici tedbir olarak hayvanlarından genetik materyal örneği göndermemesi halinde zorunlu olabiliyor. Böylece yetkililer, bir terk vakasıyla karşılaşıldığında ya da bu hayvanlardan doğan yavrular bulunduğunda, söz konusu hayvanı tespit edebiliyor.
Belçika, İspanya, Avusturya ve Almanya gibi ülkelerde, farklı nüanslarla da olsa kedilerin kısırlaştırılmasını zorunlu kılan yasalar bulunuyor.
SOS Animal, hayvanların sorumlu biçimde sahiplendirilmesini teşvik ediyor ve kanıtlayıcı belgeler talep eden kendi protokolüne sahip. Ayrıca, hayvan sahiplenmeden önce insanların kendi rutinleri ve koşulları üzerine ciddi biçimde düşünmelerini istiyor. “Biz süreci kolaylaştırmıyoruz, hayli talepkârız; çünkü nicelikten çok niteliğe önem veriyoruz” diye açıklıyor.
“Bir yılda 80 ya da 100 sahiplendirme yapıp geri getirilme oranının sıfır olduğunu bilmek, 300 sahiplendirme yapıp ardından devasa bir geri getirme oranıyla karşılaşmaktan daha iyidir. Bu, hayvanlar için son derece travmatik” diyerek sözlerini bitiriyor.