ABD Başkanı, Tahran'ın artık ordusunun büyük bölümüne ödeme yapamadığını ve eşi görülmemiş bir insani kriz yaşadığını söyledi; bu sözler, 32 ülkenin İran'ın muhalefeti susturmak için idamları kullanmasını kınayan ortak bildirgesinin ardından geldi.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’da göstericilerin idam edilmesini yeniden eleştirerek, Tahran’ın artık silahlı kuvvetlerini finanse edemediğini ve “muazzam boyutlarda” bir insani krizle karşı karşıya olduğunu ileri sürdü.
REKLAM
REKLAM
“Çöken İran İslam Cumhuriyeti, ordusunun geniş kesimlerine maaş ödemiyor; aynı anda, artık eylem yapmıyor olsalar bile, daha önce görülmemiş düzeylerde göstericileri öldürüyor” diye yazdı Trump, salı günü Truth Social platformunda.
“Bu, muazzam boyutlarda bir insani kriz ve derhal durdurulması gerekiyor” diye ekledi.
Ocak ayında, yaklaşan idamlara ilişkin uyarıda bulunan Trump, bunlar gerçekleşirse Amerika Birleşik Devletleri’nin “çok ağır önlemler” alacağını söylemişti.
Birkaç gün sonra, “tutuklu 800’den fazla göstericinin” idamlarının durdurulduğunu kendisine güvenilir kaynakların bildirdiğini öne sürdü; İranlı yetkililer bu iddiayı doğrulamadı.
Nisan ayında, internette dolaşan bir fotoğrafta görülen sekiz İranlı kadının idama mahkûm edildiğini söyleyerek serbest bırakılmaları çağrısında bulundu. Ertesi gün, kadınların affedildiğini açıkladı.
İki bağımsız insan hakları örgütüne dayanan Euronews Farsça soruşturması, sekiz kadından yalnızca birinin, Beita Hemmati’nin, gerçekten idam cezasına çarptırıldığını ortaya koydu.
Geçen ay Trump, göstericilerin idamına ilişkin içerikleri yeniden paylaşarak, 23 yaşındaki eylemci Gol-Mohammad Mohammadi’nin öldürülmesine tepki göstermek için İslam Cumhuriyeti’ni “vahşi” olarak nitelendirdi.
İran’da artan idam sayısı
Tahran’ın protestoculara karşı idam cezasını kullanmasına yönelik uluslararası endişe ciddi biçimde arttı.
12 Ağustos’ta Fransa, Birleşik Krallık ve Kanada’nın da aralarında bulunduğu 32 ülke, İslam Cumhuriyeti’nin ölüm cezasını “muhalefeti susturmak” için kullanmasını kınayan ortak bir açıklama yayımlayarak, idamların derhal durdurulmasını ve keyfi biçimde tutulanların serbest bırakılmasını istedi.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, Tahran’ın idamları “korku yaratmak” için kullandığını söyledi.
“19 Mart 2026’dan bu yana ulusal güvenlikle ilgili suçlamalar nedeniyle en az 56 kişi idam edildi; bunlardan 27’si Ocak protestolarıyla bağlantılı davalarda” diyen Türk, bu ay yayımladığı açıklamada, 100’den fazlasının idam edilme riskiyle karşı karşıya olduğunu ekledi.
Washington merkezli İranlı insan hakları örgütü Abdorrahman Boroumand Merkezi, 2026’nın ilk yedi ayında İran’da en az 901 idam kaydetti; bunların 56’sı siyasi ya da ulusal güvenlikle ilgili suçlamalardan kaynaklanıyordu. Bu 56 kişinin en az 29’u Ocak protestolarıyla bağlantılı olarak idam edildi.
Ocak 2026’daki protestolar, bir ay önce İran riyalinin çökmesinin ardından patlak vererek hızla 180’den fazla kente yayıldı.
Protestoları bastırmak için 8 ve 9 Ocak’ta düzenlenen operasyonlarda güvenlik güçleri binlerce kişiyi öldürdü.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, ölü sayısının 3 binin üzerinde olduğunu kabul etti. BM’nin İran Özel Raportörü rakamı en az 5 bin olarak verirken, insan hakları örgütleri ve ülke içindeki kaynaklar gerçek ölü sayısının 32 bini aşmış olabileceğini düşünüyor.
İran İnsan Hakları örgütü ile Ölüm Cezasına Karşı Birlik’e göre, 2025’te İran’da en az 1.639 kişi idam edildi; bu, 1989’dan bu yana kaydedilen en yüksek yıllık sayı.