Yükselen ve küresel 21 gücün lideri, savaşların düzeni sarstığı bir dönemde ŞİÖ zirvesi için Bişkek’te buluşuyor; Çin ve Rusya örgütü Batı’ya karşı nüfuz aracı olarak kullanırken orta ölçekli ülkeler yeni ekonomik ve siyasi ivme arıyor.
Yıllık Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi, hızlı biçimde çok kutuplu bir yapıya evrilen Avrasya’da bölgesel güçlerin yükselişiyle birlikte yeni ittifaklar, hedefler ve fırsatlar arayan 21 ülkeden farklı bir dünya liderleri grubunu Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te bir araya getiriyor.
REKLAM
REKLAM
İki günlük zirve pazartesi günü başladı; siyasi, ekonomik ve güvenlik alanındaki temas ve işbirliklerine, uzun süredir vaat edilen kalkınma bankasına, bağlantısallığa, enerjiye, savaşlar ve çatışmalar nedeniyle sıkıntı yaşayan ticaret yollarına ve Küresel Güney’in karşı karşıya olduğu temel meydan okumalara odaklanıyor.
ŞİÖ’nün 10 üyesi — Çin, Hindistan, Pakistan, Rusya, Belarus, İran, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan — dünya nüfusunun yüzde 40’ından fazlasını temsil ediyor.
Blok, giderek daha fazla kendisini Batı liderliğindeki düzene alternatif olarak konumlandırıyor; Orta Asya’dan kıtanın geri kalanına, Güney Kafkasya’ya ve Orta Doğu’ya uzanan, Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan, Katar, Vietnam, ayrıca Özbekistan, Azerbaycan ve Ermenistan’ın da aralarında olduğu en az 15 ülke lideri “diyalog ortağı” statüsüyle yer alıyor.
25. yılını kutlayan blok, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bölgesel güvenlik sorunlarına çözüm bulmak amacıyla kurulmuştu; zaman içinde çok katmanlı ticaret, güvenlik ve siyasi işbirliği alanında etkili bir güç merkezi haline geldi.
Zirvenin teması olan “ŞİÖ’nün 25 yılı (kaynak İngilizce): sürdürülebilir barış, kalkınma ve refah için birlikte” ifadesi, 21 liderin hızla değişen dünyaya yanıtlar üretmek, nüfuz inşa etmek ve muhtemelen yeni ittifaklar kurmak için bir araya geldiği bu dönemde başlı başına bir mesaj niteliği taşıyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres’in de aralarında olduğu diğer cumhurbaşkanları ve başbakanlarla birlikte pazartesi günü Bişkek’e geldi; bir dizi ikili görüşme yapacak liderler daha sonra geleneksel Orta Asya spor ve kültür etkinliği Dünya Göçebe Oyunları’nın açılışına katılacak.
ŞİÖ, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı, küresel ekonomi üzerinde geniş kapsamlı sonuçları olan İran savaşı ve örgüt içindeki büyük ve orta ölçekli güçlerin daha geniş küresel nüfuz arayışı gibi konuların bu yılki buluşmanın ana başlıkları arasında olduğunu açıkladı. Ev sahibi Kırgızistan ise büyük projeleri finanse etmek üzere bir ŞİÖ Kalkınma Fonu ve Yatırım Fonu’nun kurulmasını ilerletmeyi amaçlıyor.
İran’daki savaşın dünya çapındaki transit ve tedarik zincirlerini yeniden şekillendirmesi nedeniyle, yeni enerji ve ulaşım koridorları da ekonomik bağlantısallığı geliştirme hedefinin temel unsurları arasında yer alıyor.
İlişkilerde ‘altın dönem’
Zirvenin ev sahibi Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov, Çinli mevkidaşı Şi Cinping’i Bişkek’e varışında karşıladı; iki lider, Kırgız cumhurbaşkanlığının açıklamasına göre yeni dönemde kapsamlı stratejik ortaklık işlevi görecek olan “ebedi iyi komşuluk, dostluk ve işbirliği” anlaşmasını imzaladı.
Şi, Çin-Kırgızistan ilişkilerini gelişimin “altın dönemi” olarak tanımladı.
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov pazartesi günü ayrıca BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Moğolistan Cumhurbaşkanı Ukhnaagiin Khurelsukh, Laos Devlet Başkanı Thongloun Sisoulith, Togo Cumhurbaşkanı Faure Gnassingbe, Vietnam Cumhurbaşkanı Yardımcısı Vo Thi Anh Xuan ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile art arda ikili görüşmeler gerçekleştirdi.
ABD ve AB Orta Asya’daki varlıklarını aktif biçimde artırırken, Çin de bölge genelinde hızlı bir ekonomik angajman peşinde. Çin’i Orta Asya üzerinden Batı’ya bağlayacak büyük ulaşım ve altyapı projeleri hayata geçiriliyor; Asya, Orta Doğu ve Güney Avrupa arasındaki yük taşımacılığı güzergahlarını kısaltması beklenen Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu bunlar arasında öne çıkıyor.
Sanayi işbirliği ve ulaşım bağlantısallığı Taşkent için başlıca öncelikler arasında yer alırken, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev de Orta Asya ülkelerinin hızla gelişen altyapı projelerini Afganistan’a ve Hint Okyanusu’ndaki limanlara bağlayacak Trans-Afgan Koridoru’nu teşvik etmek için Bişkek’e geldi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, eski rakiplerin tarihi barış sürecinde atılacak bir sonraki adımları görüşmek üzere pazartesi günü Bişkek’te yeni bir barış görüşmesi turu gerçekleştirdi.
İki lider ayrıca ticaret ve enerji alanlarında yeni işbirliklerini ve Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası (TRIPP) üzerinden Orta Koridor’un kilit projelerini ele aldı.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev de Azerbaycanlı mevkidaşıyla bir araya gelerek ortak bölgesel projeler üzerinden ticaret ve yatırımları görüştü.
Putin de pazartesi günü bölgesel zirveye damga vurmak amacıyla Bişkek’e geldi ve Moskova’nın tökezleyen ekonomisi ortamında Şi ile bir araya gelecek.
Rus lider, Ukrayna’daki savaş ve Karadeniz güvenliğinin yanı sıra İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’la da görüşmeyi planlıyor; zira Moskova, İran’ın Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’le yaşadığı askeri gerilimde ülkeye güçlü destek veriyor.
Moskova’nın, Erivan’ın AB üyeliğine başvurma niyetini açıklamasının ardından yaptığı uyarıları takiben Putin’in Paşinyan’la da görüşmesi bekleniyor.