Cochliomyia hominivorax türü sinek, Meksika'nın 32 eyaletinin 30'una yayıldı ve toplam vaka sayısı 34 bini aştı. Bir hayvanda sineğin larvalarının açık yaraya yerleşip canlı dokuyla beslenmesi vaka olarak kayda geçiriliyor.
Meksika, onlarca yıl sonra yeniden ortaya çıkan ve canlı hayvanların dokularıyla beslenen "et yiyen sinek" istilasıyla mücadele ediyor. Ülke, "Yeni Dünya vida kurdu" (bilimsel adı Cochliomyia hominivorax) adlı sineğe karşı milyonlarca kısırlaştırılmış sineği doğaya salıyor.
REKLAM
REKLAM
Kasım 2024'te ülkede yeniden tespit edilen Cochliomyia hominivorax, Meksika'nın 32 eyaletinin 30'una yayıldı ve toplam vaka sayısı 34 bini aştı. Bir hayvanda sineğin larvalarının açık yaraya yerleşip canlı dokuyla beslenmesi vaka olarak kayda geçiriliyor.
Salgın, hayvancılık sektörünü etkilerken ABD'nin geçen yıl Meksika'dan sığır ithalatına sınırı kapatmasına da yol açmıştı. Sınır temmuz sonunda aşamalı olarak yeniden açılmaya başladı.
New York Times'a göre, Meksika'nın Guatemala sınırındaki Metapa kentinde haziran sonunda faaliyete geçen bir tesis, salgına karşı mücadelenin merkezlerinden biri haline geldi. Burada milyonlarca sinek laboratuvar ortamında yetiştiriliyor, radyasyona maruz bırakılarak kısırlaştırılıyor ve ardından doğaya salınıyor.
Amaç, kasım ayına kadar haftada 100 milyon kısır sinek üretmek.
Kısır sinekler salgını nasıl durduruyor?
Yöntem, "steril böcek tekniği" diye biliniyor. Laboratuvarda büyük miktarlarda erkek sinek yetiştiriliyor ve üreme yeteneklerini kaybetmeleri için radyasyonla sterilize ediliyor. Daha sonra doğaya bırakılan bu sinekler yabani dişilerle çiftleşiyor ancak yavru meydana gelmiyor. Yöntem yeterince büyük ölçekte ve uzun süre uygulandığında sinek popülasyonu giderek azalıyor.
Aynı teknik geçmişte de başarılı olmuştu. Yeni Dünya vida kurdu sineği 20. yüzyılda Amerika kıtasındaki hayvancılığın en önemli zararlılarından biriydi. ABD 1966'da, Meksika ise 1991'de yabani vida kurdu sineğinden arındırıldığını ilan edilmişti. Sonraki yıllarda kısır sineklerin kullanılmasıyla parazitin yayılım alanı Panama ile Kolombiya arasındaki Darién Geçidi'ne kadar geriletilmişti.
Ancak 2023'te Panama ve Kosta Rika'daki vakalar hızla artmaya başladı. Parazit daha sonra kuzeye ilerleyerek Meksika'ya ve sonunda ABD'ye ulaştı.
Uzmanlar geri dönüşün tek bir nedeni olmadığını düşünüyor. Kısırlaştırılmış böcek programlarındaki olası aksamaların yanı sıra kontrolsüz hayvan hareketleri ve yasa dışı hayvan ticareti olası etkenler arasında gösteriliyor.
Larvalar canlı hayvanın dokusunu yiyor
Yeni Dünya vida kurdu sineğini özellikle tehlikeli kılan ise larvalarının beslenme biçimi.
Dişi sinekler sıcak kanlı hayvanların açık yaralarına veya vücut açıklıklarına tek seferde yaklaşık 200 yumurta bırakabiliyor. Yumurtadan çıkan larvalar yaranın içine girerek hayvanın canlı dokusuyla besleniyor. Tedavi edilmeyen ağır enfeksiyonlar bir hafta içinde hayvanın ölümüne yol açabiliyor.
Sinekler çok küçük yaraları bile tespit edebiliyor. Bir köpeğin kulağındaki çizik, attaki kene ısırığı veya yeni doğmuş bir buzağının henüz kapanmamış göbek bağı enfeksiyon için yeterli olabiliyor.
Bu nedenle özellikle salgından en fazla etkilenen Chiapas eyaletindeki yetiştiriciler hayvanlarını her gün yara açısından kontrol etmek zorunda kalıyor.
Haftada 500 milyon kısır sineğe ihtiyaç var
Metapa tesisi temmuz itibarıyla haftada yaklaşık 10 milyon kısır sinek üretiyor. Sinekler uçaklarla kuzey Meksika'ya götürülerek doğaya bırakılıyor.
Ancak uzmanlara göre Metapa ve Panama'daki mevcut üretim kapasitesi salgını durdurmak için yeterli değil. Bölgesel mücadele için haftada en az 500 milyon sineğe ihtiyaç duyulabileceği tahmin ediliyor.
Meksika hükümeti Metapa tesisinin dönüştürülmesi için 30 milyon dolar, ABD ise 21 milyon dolar sağladı. Tesisin haftanın 7 günü, 24 saat çalışması planlanıyor.
ABD Tarım Bakanlığı da Teksas'ta yeni bir sinek üretim tesisi kuruyor. 2027'nin başlarında açılması beklenen tesisin haftada 300 milyon sineklik tam üretim kapasitesine ise 2028'in sonuna doğru ulaşması bekleniyor.
Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, parazitin ne kadar sürede tamamen ortadan kaldırılacağını söylemenin henüz mümkün olmadığını belirterek, "Daha önce bir kez ortadan kaldırıldı, uzmanlar ikinci kez başarabileceğimizi söylüyor," dedi.
Bazı uzmanlara göre ise bölgenin Yeni Dünya vida kurdu sineğinden tamamen arındırılması 20 yıl kadar sürebilir.