Fransa dünya haritasını değiştiriyor: yanıltıcı bulunan Mercator projeksiyonu, özellikle Afrika’nın gerçek büyüklüğünü daha doğru gösteren bir temsile yerini bırakacak.
Küçültülmüş bir Afrika, sanki sonsuza dek uzuyormuş gibi görünen bir Grönland ve Rusya'nın kuzeyi: Fransız diplomasisinin haritalarında bunlar yakında tarihe karışacak.
REKLAM
REKLAM
Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, cuma günü, kutup bölgelerini yapay biçimde büyüten ve ekvator çevresindeki bölgeleri görsel olarak olduğundan küçük gösteren Mercator adlı projeksiyondan vazgeçtiklerini açıkladı. Fransa bundan böyle onun yerine kıtaların gerçek oranlarını daha doğru yansıtan Eckert IV projeksiyonunu kullanacak.
Böylece Fransa, tıpkı ABD ya da Rusya gibi, ekvatora yakın ülkelere kıyasla haritada daha küçük görünecek.
"Bir harita asla bütünüyle tarafsız değildir"
Sorbonne'da, geniş katılımlı "Diplomasinin İmalatı" etkinliğindeki konuşmasında Fransız bakan, 16. yüzyılın Batılı denizcilerinden miras kalan haritacılığın dünyaya dair yaydığı algıları "düzeltmenin vaktinin geldiğini" söyledi.
Sorbonne'da düzenlenen halka açık "Diplomasinin İmalatı" etkinliğinde yaptığı konuşmada Fransız bakan, 16. yüzyılın Batılı denizcilerinden miras kalan haritacılığın dünyaya dair yaydığı algıları "düzeltmenin" "vaktinin geldiğini" söyledi.
Fransız diplomasisinin başındaki isim, "Bir harita asla bütünüyle tarafsız değildir. Çocukluğumuzdan beri tanıdığımız Mercator projeksiyonunu ele alalım. Orada gördüğümüz yüzölçümleri gerçek yüzölçümleriyle örtüşmüyor: (...) Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Çin; Afrika, Latin Amerika ya da Güneydoğu Asya'ya kıyasla orada orantısız bir görsel ağırlık kazanıyor" dedi.
Jean-Noël Barrot ayrıca, yüzölçümü bakımından Kongo Demokratik Cumhuriyeti veya Cezayir'le yaklaşık aynı büyüklükte olmasına rağmen, Grönland örneğini vererek, bunun haritada tüm Afrika kıtası kadar "neredeyse devasa" göründüğünü hatırlattı.
"Haritayı değiştirmek elbette dünyayı değiştirmez. Ama onu çarpıtan bir temsili düzeltmek, başlı başına bir hakikat çabasıdır" diye vurguladı.
BM'de Afrika için haritacılık zaferi
Paris'teki duyuru yapılırken, New York'ta da dünya haritası değişiyordu. Birkaç saat sonra Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Mercator projeksiyonunu resmen terk ederek, 2018'de geliştirilen ve kıtaların gerçek oranlarını daha iyi yansıtan Equal Earth modeline dayalı bir projeksiyonu benimsedi.
Bağlayıcı olmayan ve Togo tarafından sunulan "Haritayı düzeltmek" (kaynak Fransızca) başlıklı karar tasarısı, 164 üye devletin desteğini aldı. Afrika Birliği, Equal Earth'ü zaten geçen mart ayında benimsemişti; metin şimdi diğer ülkeleri de aynı yolu izlemeye teşvik ediyor.
Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri, karar tasarısının, kıtaların büyüklüğüne ilişkin harita çarpıtmalarının düzeltilmesini "bilişsel adalet ve hafızanın onarımı eylemi" olarak tanımlayan bir bölümünü gerekçe göstererek, bunun "radikal, ideolojik bir proje" olduğunu savunup aleyhte oy kullandı.
Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna olmak üzere altı ülke çekimser kaldı.
BM, kararın Mercator projeksiyonunu "yasaklamadığı gibi, tek bir haritayı da dayatmadığını" özellikle vurguluyor. Kararda, hükümetlerin, okulların, uluslararası örgütlerin ve teknoloji şirketlerinin "Equal Earth" projeksiyonunu (kaynak Fransızca) ya da yüzölçümlerini gerçekte olduğu gibi koruyan diğer "eşit alanlı" haritaları kullanmaları teşvik ediliyor.
Fransa da bu yaklaşıma katıldı ancak BM'nin önerdiği Equal Earth yerine, 1906'da geliştirilen Eckert IV projeksiyonunu benimsemeyi tercih etti. Bu projeksiyon, BM'nin tavsiye ettiği Equal Earth'e oldukça yakın olmakla birlikte bire bir aynı değil. Her ikisi de kıtaların büyüklüğünü Mercator projeksiyonuna kıyasla çok daha gerçeğe yakın gösteriyor; ancak kıtalara verdikleri biçimlerde küçük farklılıklar bulunuyor.
BM'nin de hatırlattığı gibi Mercator haritacılığı buna rağmen ortadan kalkmayacak. Google Haritalar gibi dijital platformlar da şu anda bu projeksiyonun bir türünü kullanıyor (kaynak Fransızca).
Fransa'daki okullarda kullanılan duvar dünya haritalarının çoğu hâlâ Mercator projeksiyonu temelinde hazırlanmış durumda. Rennes'te tarih-coğrafya öğretmeni olan, doçent unvanlı Grégory, Euronews'e "Bazı ders kitaplarında Eckert ya da Peters* haritalarına rastlanabiliyor ama bu oldukça nadir" diyor.
Şimdi gözler, okullarda kullanılan haritaların da Dışişleri Bakanlığı'nın başlattığı bu değişim hareketini takip edip etmeyeceğinde.
*Kıtaların gerçek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan, başka bir eşit alanlı projeksiyon – Euronews.