Yaptırım altındaki yük ve tanker gemilerinin de aralarında bulunduğu ve bir destroyerin eşlik ettiği dört Rus gemisi, 27 Ağustos'ta Cebelitarık üzerinden Akdeniz'e girdi. Böylece Rusya'nın Akdeniz'deki deniz varlığında 2013'ten bu yana yaşanan ilk kesinti sona erdi.
Rus donanması, iki aylık aranın ardından ilk kez Akdeniz'e geri döndü. Askeri kaynaklara göre bu iki aylık dönem, Rusya'nın 2013'ten bu yana Akdeniz'deki varlığında yaşanan ilk kesinti oldu. Rus gemilerinin Cebelitarık Boğazı'ndan geçmeden önce takip sistemlerini kapattığı bildirildi.
REKLAM
REKLAM
Kimliğinin açıklanmaması koşuluyla konuşan üst düzey bir Avrupalı askeri kaynak, "Suriye Ekspresi" olarak bilinen gemilerin pazartesi günü Suriye'nin Tartus Limanı'na ulaştığını söyledi.
"Suriye Ekspresi", Moskova'nın Rus limanları ile Tartus arasında askeri malzeme, silah ve ekipman taşıyan deniz lojistik ağına verilen gayriresmi isim.
Bu ağ, Rusya'nın 2015'te Suriye'ye askeri müdahalesinden bu yana aralıklarla faaliyet gösteriyor. Operasyonlarda sıklıkla yaptırım uygulanan gemiler kullanılıyor. Bu gemilerin bazıları, Moskova'nın Batı yaptırımlarını aşmak amacıyla kullandığı daha geniş kapsamlı "gölge filo" ile de ilişkilendiriliyor.
Son Rus konvoyunda yaptırım altındaki Sparta adlı yük gemisi, yaptırım altındaki General Skobelev tankeri ve Akademik Pashin ikmal gemisi yer aldı. Gemilerin tamamına Admiral Levchenko destroyeri eşlik etti.
Avrupa'dan sıkı takip
Akdeniz'e geri dönmesine rağmen Rus donanması Avrupa'nın sıkı gözetimi altında.
Söz konusu gemiler Cebelitarık'ta tespit edilmelerinin ardından Orta Akdeniz'de ilerlerken İtalya'nın Carabinieri fırkateyni tarafından yakından takip edildi.
Euronews, İtalyan fırkateyninin Rus gemilerinin yanında seyrettiğini gösteren özel fotoğraflara ulaştı.
Gemi takip sitesi MarineTraffic'in verileri, Rus gemilerinin Cebelitarık Boğazı'ndan geçmeden önce Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) transponderlerini kapattığını gösteriyor.
AIS, gemilerin kimliğini, konumunu, hızını ve rotasını otomatik olarak yayınlayan bir sistem.
İngiltere de konvoy Manş Denizi'nden geçerken izlemek için üç savaş gemisini görevlendirdi: HMS Duncan, HMS St Albans ve HMS Severn.
Askeri kaynak Euronews'e yaptığı açıklamada, son aylarda Suriye Ekspresi kapsamındaki gemilerin AIS transponderlerini geçmişe kıyasla "daha sık" kapatmaya başladığını söyledi. Kaynağa göre bu uygulama neredeyse "sistematik" hale geldi.
Rusya, Esad sonrası Suriye'deki varlığını sürdürüyor
Tartus, Rusya'nın eski Sovyetler Birliği sınırları dışındaki tek deniz üssü olmasının yanı sıra Akdeniz'deki tek ikmal ve bakım noktası konumunda.
Sovyetler Birliği, Şam yönetimiyle yaptığı kira anlaşması kapsamında tesisi 1971'de kurdu. Üs, Soğuk Savaş sırasında Sovyetlerin Akdeniz filosunun faaliyetlerini sürdürebilmesi için kullanıldı.
Rusya, Eylül 2015'te Suriye'ye askeri müdahalede bulunarak iç savaşa Beşar Esad'ın yanında dahil olmuştu. Müdahale, Esad güçlerinin muhalif gruplar karşısında toprak kaybettiği bir dönemde gerçekleşmişti.
Moskova başlangıçta saldırılarının IŞİD'i hedef aldığını açıklamıştı. Ancak uluslararası kuruluşlar, Rus hava saldırılarının büyük bölümünün muhaliflerin kontrolündeki sivil bölgeleri vurduğunu belgelemişti.
Çatışmaları izleyen Airwars grubunun değerlendirmesine göre bu saldırılar 14 binden fazla Suriyeli sivilin ölümüne yol açmıştı.
Rusya'nın Suriye'deki dokuz yıllık askeri harekatı, Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgalin başlamasından önce Kremlin'in eski Sovyetler Birliği sınırları dışında bir savaşa gerçekleştirdiği en önemli askeri müdahaleydi.
Esad'ın Aralık 2024'te devrilmesinin ardından Rus savaş gemileri birkaç gün içinde Tartus'tan ayrılmıştı. Bu hamle, gemilere el konulmasını ya da daha sonra limandan ayrılmalarının engellenmesini önlemeye yönelik bir tedbir olarak değerlendirilmişti.
Şam yönetimi ağustos ayında Moskova ile Rusya'nın ülkedeki iki askeri üssünde gelecekte de varlığını sürdürmesini öngören bir anlaşmaya vardığını duyurmuştu.
Suriye'nin devlet haber ajansı SANA, 9 Ağustos'ta Dışişleri Bakanlığına dayandırdığı haberinde, Hmeymim Hava Üssü ile Tartus Deniz Üssü'nün "ortak eğitim ve kapasite geliştirme merkezlerine" dönüştürüleceğini bildirmişti.
Yeni düzenlemelerin "karşılıklı çıkarların" korunmasını amaçladığı belirtilmişti.
Üst düzey Avrupalı askeri kaynak ise Moskova'nın Akdeniz'deki varlığını sürdürmesini zorlaştıran çeşitli faktörlere dikkat çekti.
Bunlar arasında Rus donanmasının yaşlanması, Avrupa'nın Rus gölge filosuna yönelik yaptırımları ve Ukrayna'nın Rusya'nın Karadeniz Filosunu hedef alan deniz ve hava drone'u saldırıları var.
Avrupa ve Ukrayna'nın gölge filo üzerindeki baskısının bir başka sonucu da Rusya'nın petrol tankerlerine askeri eskort sağlamak zorunda kalması.
Bu gelişmeler, Moskova'nın Akdeniz'deki askeri ve lojistik varlığını devam ettirmesini giderek daha fazla kaynak gerektiren bir operasyona dönüştürüyor.