Ek karayolu yakıt maliyetinin büyük kısmı dizelden geliyor. T&E’ye göre, AB’de bir dizel sürücü incelenen dönemde 142 € fazla ödedi; Almanya’daki bir uzun yol kamyoncusu ise haftada ek 236 € ile karşılaştı.
İran’daki savaşın başlangıcından bu yana, yol akaryakıtındaki yüksek fiyatlar AB’ye yaklaşık 53 milyar avroya mal oldu. Bu tahmin, Çarşamba günü Brüksel merkezli çevre örgütü Transport & Environment (T&E) tarafından yayımlanan bir raporda yer alıyor.
REKLAM
REKLAM
Bu ek maliyetin büyük kısmı, yani 40 milyar avro, dizelden kaynaklandı. T&E’ye göre daha yüksek yol akaryakıtı fiyatları, taşımacılık maliyetlerine günde ortalama 270 milyon avro ekledi; bunun 203 milyon avrosu dizel için. Geriye kalan günlük 67 milyon avro ise benzinden geliyor.
Bu tahminler, savaş dönemindeki maliyetleri enflasyona göre düzeltilmiş olarak geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırıyor. Hesaplamalar, 6 Eylüle kadar geçen 28 haftayı kapsıyor.
T&E, “Avrupa, büyük ekonomiler arasında dizele en bağımlı olanı” diyor.
Dizel ve gazyağı, AB’de kullanılan petrol ürünlerinin hacim bazında yaklaşık yüzde 43’ünü oluşturuyor; bu oran küresel ortalamanın yaklaşık 16 puan üzerinde ve ABD’nin payının neredeyse iki katı. 2024’te AB yollarında seyreden binek araçların neredeyse 10’da 4’ü dizeldi.
Yol taşımacılığı, aynı yıl AB’deki dizel ve gazyağının yüzde 77’sini tüketti. Yollardaki tüketimde en büyük payı otomobiller aldı; onları ağır kamyonlar ve otobüsler, ardından hafif ticari araçlar izledi. Dizel ayrıca tarımda, inşaatta ve bazı konutlarda kullanılıyor, ancak T&E’nin günlük 203 milyon avroluk yol dizeli tahminine, yol dışındaki makinelerin yakıtı dahil edilmiyor.
Sürücüler için artış kayda değer. T&E’ye göre, incelenen dönemde ortalama bir AB’li dizel otomobil sürücüsü, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık 142 avro daha fazla ödedi. 14 Eylül itibarıyla, 50 litrelik bir dizel deposunu doldurmanın maliyeti, savaş öncesine göre yaklaşık 30 avro daha yüksekti.
Şirketler de daha yüksek faturalarla karşı karşıya. T&E’nin hesaplamalarına göre, ortalama bir Alman uzun yol dizel kamyonu söz konusu dönemde yaklaşık 6.000 avro ek yakıt maliyetine katlandı; bu haftalık 236 avroya denk geliyor. Bu, AB genelindeki kamyonlar için bir ortalama değil, Almanya’daki bir kamyon örneğine dayanıyor.
Dizel neden bu kadar pahalılaştı?
Ham petrol fiyatları savaşın başlamasından bu yana keskin biçimde yükseldi, ancak dizel fiyatlarındaki artış daha da hızlı oldu. Çatışma, Orta Doğu’daki yakıt üretimi ve ihracatını aksatırken, Rus rafinerilerine yönelik saldırılar küresel arzı daha da azalttı.
T&E, Orta Doğu ve Rusya’dan yapılan dizel ve gazyağı ihracatının Ağustosta, bir önceki yılın aynı ayına kıyasla neredeyse yüzde 75 azaldığını belirtiyor. Ham petrol fiyatı ile toptan dizel fiyatı arasındaki fark, eylül başında varil başına 100 doların üzerine çıkarak tipik 10 ila 30 dolarlık aralığı çok geride bıraktı. Bu, rafine dizel ürünlerinde arz açığına ve ham petrolün de daha pahalı olduğuna işaret ediyor.
AB’de ağırlıklı ortalama dizel fiyatı, 14 Eylülde litre başına 2,159 avroya ulaşarak Avrupa Komisyonunun 2005’e uzanan istatistik serisindeki en yüksek seviyeyi gördü.
ECB uzmanları geçen hafta Euronews Business’a, o dönemdeki akaryakıt vadeli kontratlarına dayanarak dizel rafineri marjlarının ekimde zirve yapmasının beklendiğini söyledi. Bu, marjlara ilişkin bir öngörü; pompa fiyatlarının ne zaman tepe noktaya ulaşacağına dair bir tahmin değil.
Sonbaharda ısınma yakıtı, tarım makineleri ve yük taşımacılığına olan talep artarken rafineriler mevsimsel bakıma gireceği için arz daha da daralabilir. ABD de dizel ihracatına tam veya kısmi bir yasak getirmeyi tartışıyor. Başkan Donald Trump Salı günü bu fikri desteklediğini söyledi, ancak henüz bir yasak ilan edilmedi. Böyle bir adım, Avrupa’nın tedarik güvenliğini zora sokabilir.
Avrupa’da dizel maliyetlerini ne düşürebilir?
Uluslararası Enerji Ajansının daha önce tüketimi azaltmak için önerdiği önlemleri temel alan T&E, dört önlemin bir arada uygulanmasıyla otomobillerden kaynaklanan dizel talebinin kısa vadede yüzde 15 azaltılabileceğini tahmin ediyor. Bu önlemler arasında, mümkün olduğunda evden çalışmanın artırılması da var; T&E’nin hesaplamasına göre, haftada üç ek uzaktan çalışma günü, bir sürücünün yakıt faturasını yüzde 20’ye kadar düşürebilir.
Diğer önlemler arasında mevcut otoyol hız sınırlarının aşağı çekilmesi, daha iyi toplu taşıma yatırımları ve lastik basıncının korunması dahil yakıt tasarrufu sağlayan sürüşe yönelik bilgilendirme kampanyaları yer alıyor.
Uzun vadede grup, elektrikli araçların Avrupa’nın petrol fiyatı şoklarına karşı kırılganlığını azaltacağını savunuyor. T&E, AB’deki yaklaşık sekiz milyon elektrikli otomobilin 2025’te yaklaşık 46 milyon varil petrol kullanımını önlediğini ve petrol ithalatında 2,9 milyar avro tasarruf sağladığını hesaplıyor.