Rusya’nın Belarusluları hedef alan asker toplama kampanyası, cephedeki insan gücünü artırmanın önemli araçlarından biri haline geldi. Kampanya ekonomik sıkıntılardan ve Belarus toplumunun izolasyonundan yararlanıyor.
Rusya, özellikle cephede ağır kayıplar verdikten sonra, Ukrayna'ya karşı savaşta asker ihtiyacını karşılamak için Belarus'u uzun süredir elverişli bir insan gücü rezervi olarak görüyor.
REKLAM
REKLAM
Minsk'in ekonomik bağımlılığı, Aleksandr Lukaşenko yönetiminin siyasi kırılganlığı ve Birlik Devleti'nin hukuki statüsündeki belirsizlik, Kremlin'in oldukça geniş hareket alanına sahip olduğu koşullar yaratıyor.
Son aylarda Belarus internetinde, Belaruslulara Rus ordusuyla sözleşme imzalama fırsatı sunan çok sayıda ilan görülmeye başladı. Bu ilanlar Telegram kanallarından Viber sohbetlerine, insanların gündelik meseleleri konuştuğu yerel topluluk sayfalarına kadar her yerde paylaşılıyor.
Bazen ortaya oldukça gerçeküstü bir görüntü çıkıyor: Sebze satışı ya da özel ders öğretmeni arayışına ilişkin paylaşımların arasında bir anda, savaşa gitme karşılığında "yüksek maaş, sosyal haklar ve Rus vatandaşlığı" vaat eden bir ilan beliriyor.
DW, TVNET, CityDog ve Current Time tarafından yapılan araştırmalar, bu tür paylaşımlarda keskin bir artış yaşandığını ortaya koydu. İnsan hakları girişimi Belpol da işe alım yapan kişilerin güven vermek amacıyla Belarus telefon numaraları kullandığı ilan örneklerini düzenli olarak yayımlıyor.
Belpol'un Telegram kanalında yüksek miktarda ödeme, kredi borçları konusunda yardım, "sabıka kayıtlarının silinmesi" ve hızlandırılmış Rus vatandaşlığı vaat eden mesajlar görülebiliyor.
Belpol'un X hesabında yayımlanan ilan ekran görüntülerinde ise Belaruslulara 4,35 milyon ruble tutarında tek seferlik ödeme ve hızlı biçimde Rus pasaportu verilmesi karşılığında sözleşme teklif edildiği görülüyor.
Bu örnekler münferit vakalar değil; sosyal açıdan kırılgan kişileri hedef alan sistematik bir kampanyanın parçası.
İşe alım yapanlar ne vaat ediyor?
Belaruslulara on binlerce euroya denk gelen ödemeler, yüksek maaş, konut, yemek, askerî emeklilik ve hayat sigortası vaat ediliyor.
Bazı ilanlarda "hukuki sorunların çözülmesinden" bile söz ediliyor. Bu özellikle tehlikeli çünkü Belarus Ceza Kanunu'nda yurt dışındaki silahlı çatışmalara katılmak, paralı askerlik kapsamına girebiliyor ve yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabiliyor.
İşe alım yapanlar ise hizmetin "yasal" olduğunu savunuyor ve bunun paralı askerlik değil, "Birlik Devleti ordusunda hizmet" olduğunu ileri sürüyor.
Kimler sözleşme imzalıyor?
Araştırmalar, işe alınanların çoğunluğunu küçük kent ve köylerde yaşayan, düşük gelirli, borçlu ya da mevcut hukuki sorunları bulunan erkeklerin oluşturduğunu gösteriyor.
Birçoğu hukuki sonuçların farkında değil. Bazıları ise cephenin en tehlikeli bölgelerine gönderileceklerini anlamadan yalnızca hızlı para kazanmanın peşinde.
İnsan hakları aktivistleri, yabancı sözleşmeli askerlerin sıklıkla kayıp oranlarının özellikle yüksek olduğu taarruz birliklerine yerleştirildiğine dikkat çekiyor.
İşe alım sistemi basit ve etkili işliyor. Bir kişi sosyal medyada ilanı görüyor ve Belarus telefon numarası kullanan işe alım görevlisine mesaj atıyor. Ardından kendisine ödemeler, sosyal haklar ve hizmetin sözde "yasal" olduğu anlatılıyor.
Daha sonra evrak işlemlerinin hızla tamamlanması ve Rusya'ya, çoğunlukla Smolensk ya da Pskov üzerinden, seyahat edilmesi teklif ediliyor. Burada sözleşme imzalanıyor ve kişi Rus Silahlı Kuvvetleri'nin bir mensubu haline geliyor. Bu noktadan sonra geri dönüş neredeyse mümkün olmuyor.
Sözleşme imzalamayı kabul edenler açısından sonuçlar trajik olabiliyor. Öldürülme riskinin yanı sıra Belarus'ta cezai sorumluluk, vatandaşlığın kaybedilmesi ya da bazı hakların kısıtlanması ihtimaliyle karşı karşıya kalıyorlar.
Birçoğu, çoğu zaman yeterince anlamadıkları başka bir ülkenin savaşında "top yemi" haline geliyor.
Kamuoyunun ve devletin tepkisi
Belarus toplumunun genel tepkisi endişe oldu.
İnsanlar toplu şekilde gönderilen işe alım mesajlarından şikâyet ediyor, bazıları İçişleri Bakanlığı'na başvuruyor ancak neredeyse hiçbir karşılık alamıyor.
Lukaşenko yönetimi işe alım faaliyetlerinin yürütüldüğünü resmen kabul etmiyor ancak bunları durdurmak için de herhangi bir adım atmıyor.
Belarus, Kremlin'e açıkça karşı çıkamayacak kadar Rusya'nın ekonomik desteğine bağımlı durumda.
Bunun yanı sıra ülke içinde seferberlik tedbirleri de artırılıyor ve bu durum askerlik çağındaki erkekler üzerindeki baskıyı daha da yükseltiyor.
Kremlin stratejisinin parçası olarak asker toplama
Belarusluların işe alınması, rastgele yayımlanan ilanlardan ya da bireysel aktörlerin dağınık girişimlerinden ibaret değil. Bu, Kremlin'in Ukrayna'ya karşı savaşta kullanabileceği insan gücü havuzunu genişletme stratejisine dahil edilmiş koordineli bir kampanya.
Birlik Devleti'nin hukuki çerçevesi Moskova'ya ek hareket alanı sağlıyor. Resmî olarak Belarus ve Rusya vatandaşları "eşit haklara" sahip ve Rus kurumları bunu zorunlu askerlik hizmetini de kapsayacak şekilde "eşit yükümlülükler" olarak yorumlamaya çalışıyor.
Savaş Araştırmaları Enstitüsü (ISW), böyle bir yorumun Belaruslular üzerinde baskı kurulması ve onları seferber etmeye yönelik girişimler için dayanak haline gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Rusya, Belarus toplumunun kırılganlığından, bilgiye erişimdeki izolasyondan ve Minsk'in siyasi bağımlılığından yararlanarak Belarus'u bir insan gücü kaynağına dönüştürmeye çalışıyor.
Savaş uzadıkça bu kampanya da daha saldırgan hale geliyor.