Euronews Business, 26 Avrupa ülkesinde gıda fiyatlarındaki son 5 yıllık artışlarla asgari ücretlerdeki değişimi karşılaştırarak en düşük ücretli çalışanların 2021’e göre bugün ne kadar daha fazla gıda alabileceklerini inceliyor.
Son 5 yılda Avrupa genelinde gıda fiyatları keskin biçimde yükseldi ancak Euronews Business tarafından incelenen 26 ülkenin çoğunda asgari ücretler daha da hızlı arttı.
REKLAM
REKLAM
Malta ise istisnalardan biri. Orada asgari ücretle çalışan bir işçi, ücretler artmış olmasına rağmen, brüt maaşıyla beş yıl öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 6 daha az gıda satın alabiliyor. İspanya ve Fransa’daki asgari ücretliler de alım gücü kaybına uğradı.
Eurostat’a göre AB genelinde gıda ve alkolsüz içecek fiyatları Ağustos 2021 ile Ağustos 2026 arasında yüzde 34 yükseldi. Birlik içinde en yüksek artış yüzde 57 ile Macaristan’da kaydedildi; onu Bulgaristan (yüzde 54) ve Romanya (yüzde 53) izledi. En düşük artış ise yüzde 21 ile Kıbrıs’ta görüldü.
Avrupa’daki 35 ülkeyi kapsayan daha geniş grupta ise en sınırlı artış yüzde 5 ile İsviçre’de yaşandı.
Türkiye ise istisnai bir durum oluşturdu: aynı dönemde gıda ve alkolsüz içecek fiyatları yüzde 752 arttı.
Türkiye’deki olağanüstü artış, kısmen ithal ürün ve girdilerin maliyetini yükselten sert kur düşüşünün beslediği, yıllara yayılan yüksek enflasyonu yansıtıyor. Enflasyon tırmanırken, 2021’de başlayan bir dizi faiz indirimi liradaki değer kaybını hızlandırdı. Daha düşük faiz oranları, para birimini elde tutmayı daha az cazip hale getirerek üzerindeki baskıyı artırdı. Türkiye bu politikayı 2023’te tersine çevirip faizleri sert biçimde yükseltti, ancak fiyatlar artmaya devam etti.
AB genelinde gıda fiyatları, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgalinden önce de yükselişteydi. Savaş, enerji, gübre ve ulaşım maliyetlerini artırarak ve tarım piyasalarını bozarak baskıyı daha da büyüttü. Bu maliyetler zamanla market raflarındaki fiyatlara yansıdı.
AB’nin en büyük ekonomileri arasında, Ağustos 2021-Ağustos 2026 döneminde gıda fiyatları Fransa’da yüzde 25, İtalya’da yüzde 30, Almanya’da yüzde 34, İspanya’da ise yüzde 35 arttı.
Asgari ücretler nasıl karşılaştırılıyor
Aynı dönemde, yasal asgari ücret uygulamasının bulunduğu birçok Avrupa ülkesinde aylık brüt asgari ücretler de yükseldi.
AB’de en büyük artış yüzde 93 ile Macaristan’da kaydedildi; Almanya’da asgari ücret yüzde 46, İspanya’da yüzde 29, Fransa’da ise yüzde 20 yükseldi. Bu değişimler yerel para birimleri üzerinden ölçüldü.
Karşılaştırılan ülkeler arasında en büyük artış ise 5 yılda yüzde 823 ile Türkiye’de görüldü. Sırbistan’da (yüzde 103) ve Karadağ’da (yüzde 102) asgari ücretler de 2 kattan fazla arttı.
Ancak daha yüksek ücretler, çalışanların mutlaka daha fazla gıda alabileceği anlamına gelmiyor. Karşılaştırma, aylık brüt asgari ücretle Ağustos 2021 ve Ağustos 2026’da ne kadar gıda satın alınabildiğini ölçüyor. Vergi, kira ve diğer masraflardan sonra çalışanların yiyecek için ne kadar para ayırabildiğini göstermiyor.
Yalnızca gıda fiyatlarındaki artışı asgari ücret artışından çıkarmak, özellikle Türkiye’de olduğu gibi enflasyonun yüksek olduğu durumlarda yanıltıcı olabilir. Her dönemde ücretle nelerin satın alınabildiğini kıyaslamak tabloyu daha net ortaya koyuyor.
Karşılaştırılan 26 ülkenin üçünde, asgari ücretle çalışanlar gıda fiyatlarına göre ölçüldüğünde alım gücü kaybı yaşadı.
En büyük düşüş yüzde 6 ile Malta’da kaydedildi. Ağustos 2021’de 100 sepet gıda satın alabilen bir asgari ücretli, Ağustos 2026’da yalnızca 94 sepet alabiliyor. Onu İspanya ve Fransa izledi; düşüş oranları sırasıyla yüzde 5 ve yüzde 4 oldu.
Sırbistan ve Karadağ’da asgari ücretle satın alınabilen gıda miktarındaki artış yüzde 37 ile en yüksek seviyeye ulaştı. Ağustos 2021’de 100 sepet gıda alabilen bir asgari ücretli, Ağustos 2026’da 137 sepete ulaşabiliyor.
Hırvatistan, Arnavutluk, Romanya, Macaristan, Bulgaristan ve Litvanya’da da yüzde 20’nin üzerinde artışlar kaydedildi.
İrlanda’da gıda alım gücü yüzde 10, Almanya’da yüzde 9, Yunanistan’da yüzde 7, Belçika ve Hollanda’da yüzde 6, Portekiz’de ise yüzde 3 yükseldi.
Yukarıdaki grafik, Ağustos 2021’de 100 kabul edilen endeks üzerinden, bir asgari ücretlinin satın alabileceği gıda miktarının beş yıl içinde nasıl değiştiğini gösteriyor.
Türkiye’de asgari ücret yüzde 823, gıda fiyatları ise yüzde 752 arttı. Aradaki fark 71 puan olsa da gıda alım gücündeki artış yalnızca yüzde 8 oldu. Hem ücretler hem de gıda fiyatları lirayla ölçüldüğünde sert biçimde yükseldi, ücretler biraz daha hızlı arttı.
Yukarıdaki grafik, hem Türkiye’deki asgari ücreti hem de gıda fiyatlarını Ağustos 2021’de 100’e endeksleyerek izliyor. Grafik, 2021 ve 2022’nin belirli dönemlerinde gıda fiyatlarının ücretlerden daha hızlı arttığını ve asgari ücretlilerin alım gücü kaybettiğini ortaya koyuyor. Ocak 2024’ten bu yana ise asgari ücret gıda fiyatlarının önünde seyrediyor; bu da çalışanların başlangıç noktasına kıyasla daha fazla gıda satın alabilmesini sağlıyor.