Bir zamanlar sarı ve turuncu tonların hakim olduğu şehirler, LED sokak lambalarının yaygınlaşmasıyla giderek beyaz ve çok renkli ışıklarla parlamaya başladı.
NASA astronotu Don Pettit'in 23 yıl boyunca uzaydan çektiği fotoğraflar, dünyanın büyük kentlerinin gece görünümünde dikkat çekici bir değişimi ortaya koydu. Bir zamanlar sarı ve turuncu tonların hakim olduğu şehirler, LED sokak lambalarının yaygınlaşmasıyla giderek beyaz ve çok renkli ışıklarla parlamaya başladı.
REKLAM
REKLAM
Yaklaşık 600 gününü uzayda geçiren Pettit, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki (UUİ) dört görevi boyunca dünyanın büyük kentlerini gece saatlerinde fotoğrafladı.
Pettit'in farklı yıllarda aynı şehirleri görüntülediği fotoğraflar, sokak aydınlatmasındaki teknolojik dönüşümü doğrudan gözler önüne seriyor.
Las Vegas ve Miami gibi bazı kentlerin uzaydan görülen rengi yalnızca 12-13 yıl içinde neredeyse tamamen değişti.
Pettit, “Gaz deşarjlı lambaların daha sıcak sarı-turuncu rengi, enerji tasarrufu ve çevresel gerekçelerle dünya genelinde aşamalı olarak yerini çok renkli LED'lere bıraktı,” dedi.
Astronota göre bu dönüşüm yalnızca şehirlerin uzaydan görünüşünü değil, yeryüzündeki insanların kentleri algılama biçimini de değiştirdi.
Şehirler neden eskiden sarı görünüyordu?
- yüzyılın başlarına kadar şehirlerin büyük bölümünde sokak aydınlatması için sodyum buharlı lambalar kullanılıyordu.
Bu sistemlerde elektrik, buharlaştırılmış sodyum atomlarını uyararak karakteristik sarı-turuncu ışığın ortaya çıkmasını sağlıyor.
Bu nedenle büyük şehirlerin gece ışıkları uzaydan bakıldığında geniş sarı alanlar şeklinde görülüyordu.
Ancak 1993'te mavi LED'in geliştirilmesi, enerji verimli beyaz ışık üretiminin ticari olarak uygulanabilir hale gelmesinin önünü açtı.
LED lambalar geleneksel sistemlerden daha uzun süre kullanılabiliyor, daha az elektrik tüketiyor ve aynı enerjiyle daha fazla ışık üretebiliyor.
Maliyet ve enerji tasarrufu nedeniyle dünyanın birçok şehri eski sodyum buharlı lambalarını LED'lerle değiştirmeye başladı.
LED'ler enerji tasarrufu sağlıyor ama ışık kirliliğini artırabilir
LED teknolojisine geçişin temel amaçlarından biri şehirlerin gece aydınlatması için harcadığı enerjiyi azaltmaktı.
Ancak araştırmacılar teknolojinin beklenmedik bir sonucu olabileceğine dikkat çekiyor.
Exeter Üniversitesi'nden araştırmacılar, LED'lerle aydınlatmanın ucuzlamasının daha fazla ışık kullanılmasına yol açabileceğini belirtiyor. Ekonomide “geri tepme etkisi” olarak bilinen bu durumda, daha verimli hale gelen bir teknolojinin kullanımının artması, beklenen toplam tasarrufun bir bölümünü ortadan kaldırabiliyor.
Araştırmalarda gece aydınlatmasının özellikle görünür ışık spektrumunun mavi bölümünde belirgin şekilde arttığı tespit edildi.
Ekosistemler için risk oluşturabilir
LED'lerin yaygınlaşması yalnızca şehirlerin rengini değiştirmiyor.
Özellikle mavi dalga boyları bakımından zengin beyaz ışığın gece boyunca artması, doğal gece-gündüz döngülerini de etkileyebiliyor.
Yapay gece ışığı hayvanların sirkadiyen ritimlerini bozabiliyor; göç ve yön bulma davranışlarını, beslenmelerini ve gece avlanma yeteneklerini etkileyebiliyor.
Benzer şekilde böcekleri de kendine çeken beyaz ışık, bazılarının av bulamamasına, bazılarının ise av olmasına yol açarak doğal dengeye zarar veriyor. Yakın zamanda yapılan bir araştırma, düşük mavi ışık içeren kehribar renkli LED lambaların çok daha az böceği kendine çektiğini ortaya koymuştu.