Güneydoğu Kazakistan’dan Kırgızistan’a uzanan Tanrı Dağları, bugün bildiğimiz tüm elmaların atası olan yabani Sievers elmasını barındırıyor. Peki bu meyve, Orta Asya’dan dünyanın dört bir yanındaki meyve bahçelerine nasıl yayıldı?
Mütevazı elma, beslenmemizdeki en ucuz, en yaygın yetiştirilen ve en popüler meyvelerden biridir. Peki bu meyvenin kıtaları nasıl aşıp sonunda sizin sofranıza kadar geldiğini hiç düşündünüz mü?
REKLAM
REKLAM
Yıllar boyunca elmanın hikayesi gizemle örtülüydü. Genetik araştırmalarsayesinde artık biliyoruz ki Orta Asya kökenli Malus sieversii ile Avrupa kökenli Malus sylvestris adlı iki yabani elma türü, elmanın evriminde kilit rol oynadı.
Orta Asya’daki Tanrı Dağları’nın eteklerine gizlenmiş Malus sieversii, yani yabani Sievers elması ormanları hâlâ gür bir şekilde yaşamını sürdürüyor.
Bu tür, 18. yüzyılda bölgede karşılaştığı yabani elma ormanlarını kaleme alan Alman botanikçi Johann August Carl Sievers’in adını taşıyor.
"1930’larda bilim insanı Nikolay Vavilov Orta Asya’daki ormanları inceledi ve Kazakistan’ın Sievers elmasının anavatanı olduğunu ortaya koydu" dedi Biyolojik Bilimler Doktoru Gulnara Sitbayeva.
"Bir araştırmada bilim insanları 10 binden fazla kültür elması çeşidini inceledi. Örneklerin yüzde 46’sında Sievers elmasının genetik materyalinin bulunması, onun modern kültür elmalarının atalarından biri olduğuna dair güçlü kanıt sundu" diye ekledi.
Peki Sievers elması Orta Asya’dan dünyaya nasıl yayıldı?
Önce kuşlar ve diğer hayvanlar elma tohumlarını Tanrı Dağları’nın yamaçlarına taşıdı. Daha sonra insanlar, yabani elmaları İpek Yolu boyunca beraberlerinde götürdü.
Sievers elması çiçeği festivali
Bugün Sievers elmasının çiçek açması, Kazakistan’ın en nefes kesici doğa olaylarından biri olarak kutlanıyor; sık sık Japonya’nın ünlü sakura mevsimiyle kıyaslanıyor.
Her bahar Jetisu bölgesinde, Sievers elmasının çiçeklenmesini kutlayan bir festival düzenleniyor.
Festival için geleneksel bir yurt kampı kuruluyor; ulusal el sanatları sergileri ve atölyeler düzenleniyor. Ziyaretçiler geleneksel spor müsabakalarını izleyebiliyor ve başka milli oyunlara katılabiliyor.
Almatı ile New York’u ne bağlıyor?
'Büyük Elma' olarak bilinen New York’un aksine, Almatı adının bizzat elmayla bağlantılı olduğu bir şehir.
Kazakçada 'alma' elma anlamına geliyor ve Almatı ismi geleneksel olarak elması bol yer olarak yorumlanıyor. Burada bu meyve sadece kentin adının bir parçası değil, ruhunun da simgesi.
Almatı, yüzyıllardır yabani elma ağaçlarının yetiştiği dağların eteklerinde yer alıyor. Elma biçimleri ve motifleri, kentin dört bir yanındaki kentsel tasarımda, süslemelerde, heykellerde, duvar resimlerinde ve kamusal alanlarda karşımıza çıkıyor.
Zamanla burada meyve bahçeleri kuruldu ve ünü bölgenin çok ötesine yayılan çeşitler ortaya çıktı. Bunların en bilinenlerinden biri Aport. Islah çalışmalarıyla geliştirilen bu tür, iri meyveleri ve kendine özgü kokusuyla tanınıyor.
İvan Sergeyev ve ailesi, neredeyse 20 yıldır efsanevi Aport elmasını yetiştiriyor.
"Aport elmalarının kokusu adeta Fransız parfümü gibi. Kabukları da çok narin olduğu için ürünün tamamını elle topluyoruz" diyor.
"Bahçemde Sievers elma ağaçları da var. Sievers ile Aport arasındaki temel fark, Sievers’in yabani bir tür olması ve ağacın 250–300 yıl yaşayabilmesi. Aport ağaçlarının ömrü ise yaklaşık 40–70 yıl."
Günümüzde elma bahçeleri aynı zamanda gezilecek yerler haline geldi. Almatı çevresinde, hasat zamanı gelip bahçelerde dolaşabileceğiniz ve elmaları doğrudan ağaçtan toplayabileceğiniz çiftlikler bulunuyor.
Bunun ötesinde Almatı, çiftçilerin bahçelerinden getirdikleri elmaları sergilediği büyük bir hasat şenliği olan yıllık Alma Fest’e de ev sahipliği yapıyor.
Burada elmaları taze sıkılmış meyve suyu, kurutulmuş elma dilimleri, reçel ve daha birçok ürün halinde görmek ve tatmak mümkün. Bu yıl festivale 200 tondan fazla elma getirildi.