Bir araştırma, yeşiltaş kakmalı bir prehispanik azı dişini inceleyerek tedavinin sahibi hayattayken yapıldığını ortaya koyuyor; bulgu, Maya toplumunda arka azı dişinde böyle bir kakmanın kayda geçen ilk örneği.
Sıradan bir azı dişi, eski Mayaların diş hekimliği konusundaki bilgi ve becerilerine dair yeni ipuçları sunabilir. 'Journal of Archaeological Science: Reports' dergisinde yayınlanan (kaynak İspanyolca) bir çalışma, yüzeyinde jadeit kakması bulunan alt birinci daimi azı dişini inceliyor ve bu dişin hasta hâlâ hayattayken değiştirilmiş olduğunu ortaya koyuyor.
REKLAM
REKLAM
Diş, Guatemala’daki Francisco Marroquín Üniversitesi’ne bağlı Popol Vuh Müzesi’nin Kolomb-öncesi osteolojik koleksiyonuna ait. Araştırmacılar, azı dişinin dört ana tüberkülünün kesiştiği noktada, jade parçanın bir tür yapıştırıcı malzemeyle sıkıca tutturulduğu, düzgün tanımlanmış bir oyuk tespit etti.
Çalışmanın ortak yazarı ve Yucatán Özerk Üniversitesi’nden (Meksika) diş antropoloğu Elma Vega-Lizama, 'National Geographic'in aktardığı (kaynak İspanyolca) açıklamasında, 'Oyuk kusursuz' diyor ve ekliyor: 'Gerçekten çok iyi bir prosedür: iyi yapılmış, temiz.'
Kakmanın konumu özellikle dikkat çekici. Eski Mayalar arasında bilinen diş modifikasyonları çoğunlukla kesici ve köpek dişleri gibi ön dişlerde yoğunlaşıyor ve genellikle estetik ya da toplumsal kimlikle ilgili amaçlar taşıyordu. Bu vakada ise arka bir azı dişinden söz edildiği için, araştırmacılar müdahalenin salt süsleme amaçlı olduğu görüşünü dışlıyor.
Müdahalenin ölümden önce mi sonra mı yapıldığını belirlemek için araştırmacılar konik ışınlı bilgisayarlı tomografiye başvurdu. Görüntüler, pulpa odasında yaygın distrofi tipi kalsifikasyon gösterdi; bu biyolojik yanıt, kakma yerleştirildiğinde dişin canlı olduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca pulpa odası iyi korunmuştu ve genç yetişkin bir bireye ait dişlerle uyumlu özellikler sergiliyordu.
Yazarlar makalelerinde bu bulgunun, eski Mayalar arasında arka bir dişte çiğneme yüzeyine yapılmış kakma için literatürdeki 'ilk belgelenmiş vaka' olduğunu belirtiyor; yani bu uygarlıkta arka bir dişin oklüzal yüzeyindeki ilk kakma örneği. Keşif, bu uygarlığın diş hekimliği bilgilerinin bugüne kadarki yorumlarını genişletiyor.
Amacının gizemi
Bununla birlikte, müdahalenin tam amacı hâlâ net değil. Francisco Marroquín Üniversitesi, Yucatán Özerk Üniversitesi ve Popol Vuh Müzesi’nden araştırmacılar, işlemin tedavi edici ya da en azından ağrı giderici bir amaç taşımış olabileceğini düşünüyor, ancak aynı zamanda bunun alışılmadık, sembolik bir uygulama olma ihtimalini de açık bırakıyor. Makalede, kakmanın bir çürük lezyonunu doldurmak için kullanıldığının kesin olarak kanıtlanamayacağı vurgulanıyor.
Vaka özellikle dikkat çekici; çünkü Mesoamerika toplumlarında çürük ve apse vakaları oldukça sık görülmesine rağmen, bu rahatsızlıkları hafifletmeye yönelik müdahalelere dair çok az kanıt bulunuyor. Araştırmacılar ayrıca eski Mayaların delme teknikleri konusunda kayda değer bir deneyime sahip olduğunu hatırlatıyor. Çalışmaya göre, 'delme işlemlerinin yüzde 4’ünden azı pulpa odasına kadar ulaşıyordu'.
İncelenen diş, bu nedenle Maya diş arkeolojisi içinde istisnai bir örnek oluşturuyor. Yazarlar, bunun bu uygarlığın diş modifikasyonlarının düşünüldüğünden daha çeşitli olduğunu gösterdiğini ve eski Mesoamerika’daki alışılmadık diş müdahalelerinin araştırılmasına devam edilmesi gerektiğini ortaya koyduğunu belirtiyor.