AB, Starlink'e karşı IRIS² ile 348 uyduluk bir ağ kuruyor; Almanya merkezli bir üretici de projenin önemli ayaklarından birini yürütüyor.
Bu hafta Ukrayna ordusu, Starlink uydu hizmetinde kısıtlamalar getirildiğini bildirdi. Alıcılar saatte 160 kilometrenin üzerinde hızla hareket ettiğinde, yani insansız hava araçlarında olduğu gibi, bağlantı kopuyor.
REKLAM
REKLAM
Hizmet başlangıçta kısmen yeniden sağlandı, ancak bir üst sınır yürürlükte kaldı. Kısıtlamayı kimin emrettiği belli değil.
SpaceX’in patronu Elon Musk, kapatma talimatını şirketin verdiği yönündeki iddiaları reddetti. Musk, X’te Starshield’ın doğrudan ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu yazdı.
İki sistemi birbirinden ayırmak önemli: Starlink ve Starshield’ın ikisi de SpaceX tarafından geliştiriliyor ancak farklı müşterilere hitap ediyor. Starlink bireysel ve ticari kullanıcılara yönelik bir hizmet; Starshield ise hükümetler ve ordular için tasarlandı.
Polonya Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski sert tepki gösterdi. X’te şöyle yazdı: “Hey Elon Musk, koca adam, ürünlerinle yine mi siyaset yapıyorsun? Avrupalı müşterilerin olarak seni yakından izliyoruz.”
Polonya, Ukrayna’daki terminallerin büyük bölümünü finanse etti. Bu durum, silahlı kuvvetlerin uydu bağlantılarına ne kadar bağımlı olduğu sorusunu yeniden gündeme getirdi. Avrupa da bu nedenle bir süredir kendi çözümü üzerinde çalışıyor.
Avrupa’nın yanıtı: IRIS²
AB, kendi uydu ağı IRIS²’yi yaklaşık altı yıldır geliştiriyor. Kısaltma, “Uydu Yoluyla Dayanıklılık, Bağlantısallık ve Güvenlik Altyapısı” anlamına geliyor.
Sistemin hükümetlere, şirketlere ve vatandaşlara güvenli bağlantı sağlaması, Avrupa ve Afrika’daki mobil kapsama boşluklarını kapatması amaçlanıyor. Şifreleme için Avrupa kuantum iletişim altyapısı EuroQCI üzerinden kuantum teknolojisine dayanılacak.
Ağustos başında Avrupa Komisyonu ile SpaceRISE konsorsiyumu uygulama konusunda anlaşmaya vardı. Ağ, 330'u alçak yer yörüngesinde, 18'i orta yer yörüngesinde olmak üzere 348 uyduya ulaşacak.
Savunma, güvenlik ve acil durum hizmetlerini güçlendirmek üzere ayrıca 66 uydu daha öngörülüyor. Komisyonun hesaplarına göre bu, kamu sektörü kullanıcıları için güvence altına alınmış kapasiteyi AB’de yüzde 60, dünya genelinde yüzde 54 artıracak.
Odak noktasında devletler, ordular ve kritik hizmetler var; ilerleyen dönemde bireysel kullanıcıların da ağdan yararlanması planlanıyor. İlk uyduların 2029'da fırlatılması öngörülüyor. İlk hizmetler 2029 veya 2030'dan itibaren kademeli olarak devreye girecek.
Almanya’nın rolü
Almanya projede, merkezi Bremen’de bulunan uzay şirketi Orbitale Hochtechnologie Bremen (OHB) ile temsil ediliyor.
OHB, 31 Ağustos’ta uydu operatörü SES ile IRIS² için orta yer yörüngesindeki 18 uyduyu kapsayan, değeri yaklaşık 1 milyar avroyu bulan bir sözleşme imzaladı.
Tek bir uydunun fırlatma anındaki ağırlığı yaklaşık 2,6 ton. OHB’nin CEO’su Marco Fuchs programı, Avrupa’nın daha fazla bağımsızlığa ulaşması yolunda önemli bir adım olarak görüyor.
Almanya’nın projedeki payı daha en başından tartışma yarattı. Frankfurter Rundschau gazetesinin aktardığına göre Federal Ekonomi Bakanlığı, Aralık 2023'te projede yer alan şirketlere sert bir dille kaleme alınmış bir mektup göndererek Alman sanayisinin katılımının ve yarattığı katma değerdeki payının acilen açıklığa kavuşturulmasını talep etti.
Bundeswehr: Kendi uydu ağı mı?
IRIS²’den bağımsız olarak Alman Silahlı Kuvvetleri (Bundeswehr) de kendi uydu ağını planlıyor. Proje, federal hükümet tarafından finanse edilen ulusal bir girişim.
Bundeswehr’in Siber ve Bilgi Alanı Komutanlığı’nda uzay komiseri olan Tümgeneral Armin Fleischmann, bölgesel kamu yayıncısı MDR’ye yaptığı açıklamada planın Starlink’e benzer, ancak daha küçük bir takımyıldız olduğunu söyledi. Handelsblatt gazetesine ise uzayda “uçan Fritzbox’lar” (Alman modem markası) istediklerini anlattı.
Ağ başlangıçta NATO’nun doğu kanadını kapsayacak ve ulusal kontrol altında olacak. Bazı bileşenler ABD dahil Batılı ortaklardan gelecek.
Savunma Bakanı Boris Pistorius, Eylül 2025'te Berlin’deki Alman Sanayi Federasyonu’nun uzay kongresinde, 2030'a kadar askeri uzay projelerine toplam 35 milyar avro yatırım yapılacağını duyurmuştu. Pistorius temmuzda uydu programlarını ve süren üretimi incelemek üzere Bremen’deki OHB’yi ziyaret etti.
Projenin adı SATCOMBw 4, yani Bundeswehr’in uydu haberleşmesi. Bundeswehr’e göre nihai genişleme aşamasında alçak yer yörüngesinde üç haneli sayıda uydudan oluşacak ve 8 ila 10 milyar avroya mal olacak. 40'a kadar uydudan oluşan ilk kısmi takımyıldızın 2029'da, tam işletmenin ise 2030'dan itibaren devreye girmesi planlanıyor.
Bremen merkezli ortak girişim “OHB Rheinmetall Space Networks” ihaleye talip. Şirket bilgilerine göre uyduların sorumluluğu OHB’de, yer istasyonları ve uç cihazlar ise Rheinmetall’de olacak. Henüz bir karar verilmedi.
Sektör haberlerine göre ihale yıl dönümü civarında sonuçlanabilir; konuya yakın kaynaklar 2027 başını da mümkün görüyor. Bu durumda OHB hem IRIS²’de uydu üreticisi olarak hem de Bundeswehr ağında ortak girişimin parçası olarak iki büyük projede yer almış olacak.
Bundeswehr şimdiye kadar yaklaşık 36 bin kilometre irtifadaki jeostasyoner yörüngede kendisine ait iki uydu kullanıyor: 2009 ve 2010'da fırlatılan COMSATBw-1 ve COMSATBw-2.
Bunların halefleri Airbus tarafından inşa ediliyor ve 2029'da yörüngede teslim edilmesi planlanıyor. Üç Alman SARah radar uydusunun ilki ise 2022'de SpaceX’in Falcon 9 roketiyle fırlatıldı.
Avrupa’nın uydu ağına genç bir Belçika şirketi katkı veriyor
IRIS² uyduları birkaç şirket tarafından inşa ediliyor. En büyük pay köklü bir gruptan değil, genç bir şirketten gelecek.
2018'de kurulan ve Belçika’nın Charleroi kentinde bulunan Aerospacelab, alçak yer yörüngesi için 264 uydu inşa ediyor. Şirketin verdiği bilgiye göre sipariş hacmi 2,4 milyar avro. Uyduların 2030'a kadar teslim edilmesi bekleniyor. Üretim, 2027'den itibaren yılda 500'e kadar uydunun yapılması öngörülen Charleroi’daki yeni bir fabrikada gerçekleştirilecek.
Airbus ise birinci katmanda askeri iletişim için en az 66 uydu inşa ediyor; bunların 2029'da hazır olması planlanıyor. Böylece 330 uydudan oluşan alçak yörünge segmentinin tamamı paylaştırılmış oldu. OHB’nin orta yörünge için yapacağı 18 uyduyla birlikte ağ 348 uydudan oluşacak.
2029 ne kadar gerçekçi?
Takvime uyulup uyulamayacağı açık bir soru. İlk uyduların 2029'da fırlatılması planlanıyor; basın haberlerine göre özgün plan, bunların iki yıl daha erken yörüngeye çıkmasıydı.
Uzmanlar darboğazı roket fırlatmalarında görüyor. En iyi uydular bile roket olmadan uzaya çıkamıyor ve bunları kendi başına fırlatamayanlar başkalarına bağımlı kalıyor.
Avrupa, 2024'ten bu yana uzaya çıkan Ariane 6 fırlatma aracına güveniyor. Münih Bundeswehr Üniversitesi’nden Andreas Knopp, haftalık Das Parlament gazetesinde fırlatma sayısının sınırlı olduğuna dikkat çekiyor. Chemnitz Teknik Üniversitesi’nden siyaset bilimci Antje Nötzold ise MDR’de bir “fırlatıcı sorunu”ndan söz ediyor.
Ariane 6 bu yıl şimdiye kadar dört kez fırlatıldı. Bunların üçünde, Starlink’e rakip olması da amaçlanan ABD şirketi Amazon’un uydu internet hizmeti Amazon Leo’nun uyduları yörüngeye taşındı. Amazon en az 18 Ariane 6 fırlatması rezerve etti. Komisyon ise Ağustos başında, IRIS² için fırlatma hizmetlerinin tedarikini sıradaki adımlardan biri olarak belirledi.