ABD şirketinin robotaksi servisi, yerel Verne ve Çinli Pony.ai ile Zagreb’de hizmete girdi ve Avrupa’ya yayılmayı hedefliyor. Euronews sistemi Hırvatistan’da yerinde denedi.
Uber, yılın başında Hırvatistan’ın Zagreb kentinde sürücüsüz taksi hizmeti başlattı ve şimdi de kıta genelindeki ortaklarıyla birlikte, ilki Manchester olmak üzere birçok Avrupa şehrinde tamamen otonom araç hizmeti sunma planlarını açıkladı.
REKLAM
REKLAM
ABD’li teknoloji şirketi, Nisan ayında yerel hizmet operatörü Verne ve Çinli yapay zeka şirketi Pony.ai ile ortaklık kurarak Zagreb sokaklarına sürücüsüz robotaksiler çıkardı. Amaçları, bu iş modelini tüm kıtaya yaymak.
Avrupa, ABD ve Çin’in bu alandaki birbirinden farklı yaklaşımları düşünüldüğünde, özellikle de Avrupa’nın diğer ikisine kıyasla çok daha temkinli olması göz önüne alındığında, bu ortaklık ilk bakışta sıra dışı görünüyor. Ancak şirketler, otonom taksi yolculuklarını dünya çapında yayma hedefleri sayesinde bu işbirliğinin anlamlı olduğuna inanıyor.
Bu, Uber’in Avrupa genelinde yürüttüğü 30’dan fazla ortaklıktan sadece biri. Uber, Verne ve Pony.ai ile birlikte Manchester’da testlere başladı; Pony.ai ve Uber, Londra’da da hizmete geçmeyi planlıyor. Sırada çok sayıda başka şehir de var.
Mart ayında duyurulan Zagreb ortaklığı, şu anda en ileri aşamaya ulaşmış durumda; hedef, sürücüsüz taksileri ilk kez test sahalarından çıkarıp Avrupa’da fiilen piyasaya sürmekti.
Zagreb, Uber için özellikle cazip bir adaydı; çünkü kent, elektrikli hiper otomobil üreticisi Rimac’a ev sahipliği yapıyor ve şirketin kurucusu Mate Rimac, Verne üzerinden robotaksi işine zaten girmişti. Verne, “business sınıfı” bir otonom mobilite hizmeti sunmayı hedefleyen kendi planlarına da sahip.
Nisan ayında başlatılan ortaklıkla birlikte, Zagreb’deki kullanıcılar yolculukları için sürücüsüz araç çağırma imkânına kavuştu. Yine de bu araçlarda güvenlik gerekçesiyle direksiyon başında “güvenlik operatörü” adı verilen bir insan bulunuyor. Güvenlik operatörleri genellikle eski taksi şoförlerinden seçiliyor.
Hizmetin araçları o tarihten bu yana Zagreb yollarında 200 bin kilometre kat etti.
Şimdi ortaklar, bir sonraki aşamaya geçmeye ve araçtaki operatörü tamamen devreden çıkarıp sizi, yani yolcuyu, otomobilde tek başınıza bırakmaya yetecek kadar kendinden emin.
Avrupa’daki ilk tamamen sürücüsüz yolculuklar 10 Eylül’de başladı. Şimdilik, Verne’in merkezini Zagreb Franjo Tuđman Havalimanı’na bağlayan 22 kilometrelik güzergâhta, davet edilen sınırlı sayıda kullanıcıya açık.
“Bak, eller direksiyonda yok”
Şu anda sunulan sürücüsüz Uber yolculuğunu çağırmak, platform üzerinden herhangi bir yolculuk rezervasyonu yapmak kadar kolay. Kullanıcılar UberX ya da Comfort talep ederken, insan sürücülü araç ile yapay zekâ destekli robotaksi arasında seçim yapabiliyor.
Yolcular, aracı telefonlarıyla kilidini açıp içeri giriyor ve direksiyonda kimse olmasa da –olabildiğince– rahat etmeye çalışıyor; olası bir aksilikte Uber desteğine tam erişimleri var.
Zagreb’de yolcular, Çin yapımı elektrikli SUV BAIC Arcfox Alpha T5 ile seyahat ediyor. Direksiyonda insan güvenlik operatörü otururken, bagaj için daha fazla alan yaratmak amacıyla ön yolcu koltuğu sökülmüş durumda.
Uber ve Verne şu anda Zagreb’de yaklaşık 30 otonom araç işletiyor. Bu araçlar her gece temizlik ve bakım için Hırvat girişimin işlettiği “ana gemi” adı verilen merkezi bir üsse dönüyor.
Mevcut yapı, seviye 4 sürücüsüz araç programı olarak tanımlanıyor; bu, otomobilin insan müdahalesi olmadan hareket edebildiği, ancak sadece sıkı biçimde kontrol edilen alanlarda çalışabildiği anlamına geliyor. Dünyada henüz, yollara sınırsız erişim sağlayan seviye 5 programı işleten bir yer yok.
Bir arabanın kendi kendine gittiğini ilk kez görmek tuhaf bir his. Arka koltuktan direksiyonu, araç sakin ve hesaplı bir şekilde dönüş alırken, karşıdan gelen trafiği hesaba katarak kendi kendine dönerken izleyebiliyorsunuz.
Sarsıntısız sürüş kısa sürede insanı rahatlatıyor; bir süre sonra sizi gideceğiniz yere götürenin bir insan değil, bir yapay zekâ olduğunu unutuyorsunuz.
“Biz buna biraz ‘büyüleyici derecede sıkıcı’ diyoruz; yani arabaya biniyorsunuz ve önce ‘aman, kimsenin elleri direksiyonda değil’ diye düşünüyorsunuz, sonra bir bakmışsınız, tıpkı her zamanki gibi arabadasınız,” dedi Uber’in otonom mobilite operasyonlarından sorumlu küresel yöneticisi Annie Duvnjak.
Bu, yolculuğun kesintisiz olduğu anlamına gelmiyor. Araç, yol bomboş olsa bile her dur levhasında tamamen duruyor ve sollamaya çalışan agresif sürücülerden kaçınmak için kenara çekiliyor.
Şirketler, nihai hedef olan tamamen sürücüsüz araçları Zagreb’de sınırlı bir alanda test ederken, bu süreci bir öğrenme dönemi olarak görüyor.
Eşi benzeri olmayan bir ortaklık
Nisan ayında hayata geçen ortaklık, Amerikan bir ulaşım şirketini, Avrupalı bir girişimi ve Çinli bir yapay zekâ firmasını bir araya getiriyor; her biri, mobilite ve yapay zekâ konusunda birbirinden çok farklı yaklaşımlara sahip bölgelerden geliyor.
Bu farklı yaklaşımlar ve ticaretten tüketici kurallarına, teknolojik egemenlikten tedarik zincirlerine uzanan alanlarda süren jeopolitik gerilimler düşünüldüğünde, bu şirketlerin güçlerini birleştirmesi şaşırtıcı gelebilir.
Ancak Uber’e göre model, üç şirketin otonom taksileri daha fazla pazara taşıma hedefini paylaşması sayesinde işliyor.
“Zagreb’de filo yönetimi ve araç operasyonlarında olağanüstü bir uzmanlığa sahip yerel şirket Verne var; ardından dünya standartlarında otonom sürüş teknolojisi sunan Pony.ai var; bir de tüm bunları hareketlilik platformu ve yolcu deneyimi tarafında bir araya getiren Uber var,” dedi Duvnjak.
“Yani herkes en iyi olduğu alanı masaya koyuyor ve tablo orada tamamlanıyor.”
Bu girişimin Avrupa’daki ortağı olan Verne, Mate Rimac ortaklığında kuruldu; adını da bilimkurgu yazarı Jules Verne’den alıyor. Şirket 2019’dan beri robotaksiler üzerinde çalışıyor ve Nisan’da kendi hizmetini devreye aldı.
Verne yerel hizmet operatörü ve filo sahibi olarak görev yapıyor; robotaksi hizmetinin günlük işleyişini yönetiyor. Aynı zamanda düzenleyici süreçlerin de sorumlusu; otonom araçların yollarda yasal olarak kullanılabilmesi için yerel, bölgesel ve ulusal makamlarla masaya oturuyor.
Bu belki de ortaklığın önündeki en büyük engel. Sürücüsüz araçları düzenleyen parçalı Avrupa mevzuatı, kıtayı, robotaksilerin birkaç yıldır ticari olarak işlediği ABD ve Çin’in hayli gerisine düşürdü.
Uber işbirliği, Verne’e hizmetlerini uygulama üzerinden sunarak ölçeği büyütme ve yayılım süreci ilerledikçe bu hizmeti Avrupa’nın başka şehirlerine taşıma fırsatı veriyor.
“Bu, sadece Verne için değil, Hırvatistan için de önemli bir dönüm noktası. Burada Zagreb’de başlatılan bir hizmet artık dünyanın en büyük mobilite platformu üzerinden erişilebilir. Zagreb’de her gün edindiğimiz deneyim, Verne’i diğer Avrupa şehirlerine taşımamıza yardımcı olacak,” dedi Verne CEO’su Marko Pejković.
Hırvat şirket, Haziran 2024’te, iş insanlarını hedefleyen iki koltuklu otonom konsept aracını tanıttı.
“İnsanların bu araçlardan biriyle geldiğinizde etkilenmesini istiyoruz,” diye konuştu Pejković.
Uzun, zarif hatlara sahip araçta, koltukların yolculuk sırasında tamamen yatırılmasına yetecek kadar alan var. Devasa bir gösterge paneli ekranı, yolcuları yol boyunca hem eğlendiriyor hem bilgilendiriyor.
Şirket, daha lüks görünen tasarıma rağmen, sürücünün devreden çıkmasının maliyetleri ciddi biçimde azaltması sayesinde fiyatların normal seviyelerin üstüne çıkmayacağını savunuyor.
“Araç içi tasarımına tamamen yeni bir bakış açısı getiriyoruz; bu, uzak bir geleceğin konsepti için değil, gerçek bir hizmette uygulanabilecek bir çözüm için tasarlanmış bir vizyon. İnsanların yolculuk sırasında zamanlarını daha verimli, daha keyifli ve daha dinlendirici şekilde geçirmelerine yardımcı olacak,” dedi Pejković.
Şirket bu aracı ileride devreye sokmayı planlıyor; şimdilik ise BAIC Arcfox kullanılıyor.
Yapay zekâ ajanları için sürücü kursu
Girişimin üçüncü ortağı, araçların beynini oluşturan yapay zekâ teknolojisini sağlayan Çinli Pony.ai.
Şirket sektöre ciddi bir deneyim de getiriyor. Pony.ai, Çin’de taksi lisansı alan ilk otonom araç şirketi olduğunu ve dünya genelinde tamamen sürücüsüz ticari araç işleten az sayıdaki firmadan biri olduğunu söylüyor.
Zagreb’deki Arcfox araçları, şirketin en yeni seviye 4 otonom sürüş paketi olan Pony.ai’nin Gen-7 otonom sürüş sistemiyle donatılmış durumda.
Paket, 34 ayrı sensörden oluşuyor. Bunlar arasında dokuz LiDAR sensörü, 14 kamera ve dört milimetre dalga radarı ile dört mikrofon, iki su sensörü ve bir çarpışma sensörü bulunuyor. Tümü bir araya geldiğinde, araca çevresine dair çok geniş bir farkındalık ve kazaları önlemeye yardımcı olabilecek ölçüde yedekleme kabiliyeti sağlıyor.
Direksiyonun başında ise Pony.ai Sanal Sürücü yazılımı var; sistem aracı, fiziksel bir yapay zekâ ajanı gibi ele alıyor. Ancak bir yapay zekâ ajanının trafiğe çıkmadan önce, önce sanal bir ortamda “sürüş deneyimi” kazanması gerekiyor.
“Bu, yapay zekâya nasıl araba kullanacağını öğreten sanal bir eğitim pisti gibi. İnsanlar nasıl araba kullanmayı öğreniyorsa, yapay zekâ sürücüler de o ortamda öyle öğreniyor. Ardından, ‘sanal sürücü kursu’nu bitirdikten sonra yapay zekâ sürücüleri aracı devralıyor; uzaktan kumandaya dayanmıyoruz,” dedi Pony.ai küresel iletişim direktörü Dr. Ludi Wang.
Sonraki adımlar
Uber bu hafta yaptığı açıklamada, ortaklığın sıradaki şehrinin Birleşik Krallık’taki Manchester olacağını duyurdu. Kentte testler şimdiden başlamış durumda ve Uber, Zagreb’e benzer bir hizmetin önümüzdeki aylarda devreye gireceğini söylüyor.
Toplamda Uber, 30’dan fazla şehri değerlendiriyor; Londra, Madrid, Münih ve Zürih’te farklı aşamalarda yürüyen projeler bulunuyor.
“Bu modeli başka şehirlere de yaymayı umuyoruz. Bu ortaklıkla bir sonraki durağımızın Manchester olacağını açıkladık; devamı da gelecek,” dedi Duvnjak.
Peki sırada Brüksel olabilir mi?
“Şu anda Brüksel ile de konuşuyoruz; toplam 30 şehirle temas hâlindeyiz ve Brüksel de bunlardan biri. Ancak, bir şehirde gelecekte nihai hedef olan tam kapsamlı sürücüsüz hizmeti hayata geçirme ihtimali görmüyorsak, orada test başlatmak istemiyoruz. Ama Brüksel kesinlikle radarımızda,” diye konuştu Pejković.