İspanya-Fas askeri güç karşılaştırması: 2026 verileri ne gösteriyor?

Lockheed Martin, Fas Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne ait ilk F-16 Block 72 savaş uçağının 6 Ekim'de ABD'nin Güney Carolina eyaletindeki Greenville kentinde ilk uçuşunu gerçekleştirdiğini duyurdu. Programda yaşanan bazı gecikmelerin ardından uçak, teslimat öncesi test aşamasına geçti.

REKLAM

REKLAM

F-16 Block 72, İspanya'nın yakından takip ettiği Fas'ın yeniden silahlanma hamlesinin en dikkat çekici unsurlarından biri. Ancak mevcut veriler, iki ülkenin askeri kapasitesi arasında nasıl bir denge bulunduğu sorusunu gündeme getiriyor.

Savunma bütçesi bakımından İspanya açık ara önde bulunurken, deniz gücünde de üstünlüğünü koruyor. Fas ise asker sayısı ve roket topçusu kapasitesiyle öne çıkıyor. İspanyol ordusu, yaklaşık 15 yıldır envanterinde roket topçusu bulundurmuyor.

Savunma harcamalarında 6 katı aşan fark

İki ülke arasındaki en belirgin fark savunma harcamalarında görülüyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) son raporuna göre İspanya, 2025 yılında savunmaya yaklaşık 34,287 milyar euro ayırdı. Bu rakam, bir önceki yıla göre yüzde 50'lik artışa işaret ederken, savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranını yüzde 2,1'e yükseltti.

Fas'ın savunma harcamaları ise 2024'teki 4,920 milyar eurodan 2025'te 5,645 milyar euroya çıktı. Bu artışla Fas, 22,660 milyar dolarlık savunma harcaması yapan Cezayir'in ardından Afrika'nın en fazla askeri harcama yapan ikinci ülkesi konumunu korudu.

İki ülke arasındaki fark, ekonomilerinin büyüklüğünde de kendini gösteriyor. Dünya Bankası verilerine göre Fas'ın GSYH'si 2025 sonunda 138,668 milyar euroya ulaşırken, İspanya ekonomisinin büyüklüğü yaklaşık 1,69 trilyon avro oldu. Buna göre İspanya ekonomisi, Fas ekonomisinin yaklaşık 12 katı büyüklüğünde.

Fas, GSYH'sinin yüzde 10'unu savunmaya mı ayırıyor?

Fas'ın savunma harcamalarının GSYH'sinin yüzde 10'una ulaştığı yönündeki iddia sık sık gündeme geliyor. Ancak bu oran, SIPRI'nin verileriyle örtüşmüyor.

Enstitü, Fas'ın 2025 yılı savunma harcamalarının GSYH'ye oranını yüzde 3,54 olarak hesaplıyor. Yüzde 10'a yakın oran ise başka bir göstergeye karşılık geliyor: Savunma harcamalarının toplam kamu harcamaları içindeki payı. SIPRI'ye göre bu oran 2025'te yüzde 10,28 oldu.

Bütçe rakamlarında da benzer bir ayrım bulunuyor. Fas'ın 2026 yılı bütçe yasası, Ulusal Savunma İdaresi için 157,170 milyar dirhemlik, yaklaşık 14,7 milyar euroya karşılık gelen gelecek yıllara yönelik harcama taahhütlerine izin veriyor. Ancak çok yıllı harcama kalemi, kimi değerlendirmelerde tek bir yılın savunma bütçesiymiş gibi sunuluyor.

2026 yılında fiilen ödenmesi öngörülen tutar ise 55,300 milyar dirhem, yani yaklaşık 5,157 milyar euro düzeyinde.

İspanya ise 2025'te savunma harcamalarını GSYH'sinin yüzde 2'sine çıkardı ve 2026'da da bu seviyeyi korumayı hedefliyor. Bununla birlikte Madrid yönetimi, NATO müttefiklerinin 2035'e kadar savunma ve güvenlikle ilgili harcamalarını GSYH'nin yüzde 5'ine çıkarma hedefini kabul etmeyen tek müttefik olarak öne çıkıyor.

Personel sayısında üstünlük Fas'ta

Asker sayısı bakımından denge bu kez Fas lehine değişiyor. Birden fazla kaynak, Fas'ın 195 bin ila 200 bin arasında aktif görev yapan askeri personeli ve yaklaşık 150 bin yedek askeri bulunduğunu belirtiyor. Fas ayrıca İspanya'dan farklı olarak, 2019'da yeniden yürürlüğe koyduğu zorunlu askerlik uygulamasını sürdürüyor. Mevcut verilere göre Fas'ın askeri personel sayısı İspanya'nınkini belirgin biçimde aşıyor.

Bununla birlikte, çeşitli medya kuruluşlarında sıkça tekrarlanan 400 bin asker rakamına ihtiyatla yaklaşılması gerekiyor. Söz konusu rakam, Global Firepower'ın 21 Ocak 2026'da güncellenen ülke profiline dayanıyor. Profilde Fas'ın yaklaşık 250 bin yedek askeri olduğu da belirtiliyor. Ancak haberin yayımlandığı tarih itibarıyla bu rakamı doğrulayan başka bir bağımsız veri bulunmuyor.

İspanya Silahlı Kuvvetleri ise personel sıkıntısı yaşıyor. 1 Ocak 2025 itibarıyla aktif görevdeki askeri personel sayısı 116 bin 739 olarak kaydedildi. Bu sayı, Askeri Kariyer Yasası'nda belirlenen 130 bin kişilik asgari seviyenin altında kaldı. Yıl sonunda ise personel sayısı 832 kişi daha azaldı.

Yedek personel kapasitesi de oldukça sınırlı. 2024'ün başında İspanya'daki gönüllü yedek asker sayısı yalnızca 3 bin 91'di.

Hava gücü: Eurofighter'a karşı F-16 Viper

İspanya daha fazla savaş uçağına sahip olsa da hava kuvvetlerinin geleceği konusunda soru işaretleri bulunuyor. FlightGlobal'ın World Air Forces 2026 envanterine göre İspanya'nın 81 EF-18 Hornet ve 67 Eurofighter savaş uçağı bulunuyor. Ayrıca 45 Eurofighter siparişi daha verilmiş durumda.

İki kişilik ilk Halcón uçağı, 1 Haziran'da Getafe'deki üretim tesisinden çıkarıldı. İkinci parti uçakların teslimatına ise 2030'da başlanması planlanıyor.

Ancak İspanya'nın uzun vadeli savaş uçağı tedarik stratejisi belirsizliklerle karşı karşıya. Madrid yönetimi, Avrupa üretimini desteklemek amacıyla Ağustos 2025'te F-35 alım planını rafa kaldırdı. İspanya'nın gelecek nesil savaş uçağı ihtiyacını karşılamasını öngördüğü FCAS programı ise Haziran 2026'da Fransa ile Almanya arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle dağıldı. Paris yönetimi, artık kendi savaş uçağını bağımsız olarak geliştirmeyi planlıyor.

Fas ise farklı bir yol izliyor. ABD, 2019'da Fas'a yaklaşık 3,38 milyar euro değerinde 25 adet F-16 Block 72 savaş uçağı satılmasına onay verdi. Anlaşma kapsamında Fas'ın envanterindeki mevcut F-16 uçaklarının modernizasyonu için 23 yükseltme kiti de öngörüldü.

F-35 iddiası: Fas ile ABD arasında görüşmeler sürüyor

Fas'ın F-35 savaş uçaklarını satın almasına yönelik ileri düzeyde görüşmeler yürütüldüğüne dair işaretler bulunuyor. Ancak anlaşma henüz kesinleşmiş değil. Olası satışın hayata geçebilmesi için ABD yönetimi ve Kongresi'nin nihai onayı gerekiyor.

Savunma alanındaki uzman yayınlarda, bakım ve destek maliyetleri dahil olmak üzere 45 yıla yayılan süreçte yaklaşık 13,5 milyar euroya mal olabilecek 32 uçaklık bir anlaşmadan söz ediliyor. Ancak bu iddialar henüz resmen doğrulanmış değil.

Helikopter envanterinde ise Rabat, sipariş ettiği 24 AH-64E Apache taarruz helikopterinin 12'sini teslim aldı. Kalan helikopterlerin 2026 ve 2027 yıllarında aşamalı olarak teslim edilmesi bekleniyor. İspanya ise envanterindeki 18 Tiger helikopterini MKIII standardına yükseltmeyi planlıyor.

SIPRI verilerine göre Fas, İsrail yapımı Barak MX hava ve füze savunma sisteminin teslimatını da tamamladı. Sistem, 70 kilometreye kadar menzile sahip 225 önleyici füze ve üç bataryadan oluşuyor.

Kara kuvvetleri: Fas, İspanya'ya en çok bu alanda yaklaşıyor

Fas'ın askeri kapasitesinin İspanya'nınkine en çok yaklaştığı alan kara kuvvetleri. Rabat, ABD yapımı M1A2 Abrams ana muharebe tanklarını kullanıyor. Envanterdeki tank sayısı kesin olarak bilinmese de yaklaşık 200 aracın hizmette olduğu ve 150 tankın daha sipariş edildiği tahmin ediliyor.

İspanya'nın envanterinde ise 220 Leopard 2E ve yaklaşık 50 Leopard 2A4 tankı bulunuyor. Madrid yönetimi, bu tankları 2A8 standardına yükseltmeyi planlıyor.

İki ülke arasındaki en dikkat çekici farklardan biri çok namlulu roketatar sistemlerinde görülüyor. Global Firepower, Fas'ın 185 roketatar sistemine sahip olduğunu belirtirken İspanya'nın envanterinde bu kategoride herhangi bir sistem bulunmadığını kaydediyor. İspanyol ordusu, Teruel sisteminin 2011'de hizmetten çıkarılmasıyla bu kabiliyetini kaybetti.

Fas ise Çin yapımı sistemleri, halihazırda hizmette bulunan İsrail üretimi PULS çok namlulu roketatarlarıyla birlikte kullanıyor. Ayrıca ABD'nin satışına onay verdiği 18 HIMARS roketatar sisteminin teslimatını bekliyor.

Burada dikkat çekici bir çelişki ortaya çıkıyor. İspanya'nın Silam programının da başlangıçta İsrail yapımı PULS sistemi temelinde geliştirilmesi planlanıyordu. Ancak hükümetin İsrail askeri teknolojilerine yönelik ambargosu nedeniyle sözleşme iptal edildi.

Bunun üzerine Escribano ve Rheinmetall Expal, 30 Aralık 2025'te Savunma Bakanlığına yerli bir alternatif sundu.

Bu süreç devam ederken Fas ordusu, ülkede montajı yapılan 8x8 tekerlekli WhAP zırhlı muharebe araçlarını teslim almaya başladı.

Deniz gücünde İspanya'nın üstünlüğü

İspanya'nın askeri kapasitesinde en önemli avantajlarından biri donanması. İspanyol donanmasının bel kemiğini beş adet Álvaro de Bazán sınıfı F-100 fırkateyni oluştururken, Fas donanmasının en önemli savaş gemisi tek bir FREMM sınıfı fırkateynle sınırlı.

İspanya ayrıca uçak gemisi işlevi de gören Juan Carlos I amfibi hücum gemisine ve iki adet Galicia sınıfı amfibi hücum gemisine sahip.

Denizaltı kapasitesi bakımından ise iki ülke arasında belirgin bir fark bulunuyor. Denizaltı filosunun olmaması, Fas'ın tarihsel askeri eksikliklerinden biri olarak öne çıkıyor. İspanya'nın S-81 Isaac Peral denizaltısı Kasım 2023'ten bu yana hizmette. S-82 Narciso Monturiol ise yaz aylarından bu yana liman ve deniz testlerinden geçiyor; teslimatının yılın son çeyreğinde yapılması planlanıyor. Bu denizaltı, en başından itibaren havadan bağımsız tahrik sistemiyle donatılan ilk İspanyol denizaltısı olacak.

Su üstü filosunda ise yeni serinin ilk gemisi olan F-111 Bonifaz fırkateyninin 2028'de donanmaya katılması bekleniyor.

Fas'ın askeri gücünde ABD faktörü

2026'da öne çıkan değişimlerden biri, Fas'ın silah tedarikinin arkasındaki siyasi desteğin güçlenmesi oldu. Fas ile ABD, Pentagon'da 2026-2036 dönemini kapsayan askeri iş birliği yol haritası imzaladı. Şubat ayına gelindiğinde Fas Kraliyet Silahlı Kuvvetleri, şimdiye kadar NATO üyeleriyle özdeşleşen Link-16 taktik iletişim sistemini test etmişti.

ABD Senatosu da bu yönde bir adım attı. Savunma bütçesi tasarısına eklenen bir madde, Pentagon'a Fas'ı Afrika'daki en yetkin askeri ortağı haline getirmeyi amaçlayan 10 yıllık bir planı 180 gün içinde sunma talimatı veriyor.

ABD, Fas'ın silah ithalatının yaklaşık yüzde 60'ını karşılıyor. Rabat yönetimi ise savunma sanayisinde yerli üretimi geliştirmeyi hedefliyor. Fas hükümeti, yaklaşık 231 milyon avroluk yatırımı kapsayan 10 savunma sanayisi projesine onay verdi.

Ayrıca niyet mektubu kapsamında, ülkede Irifi adı verilen ve yaklaşık 2 bin kilometre menzile sahip olduğu belirtilen uzun menzilli, otonom bir taarruz sisteminin üretilmesi öngörülüyor.

İspanya'nın da öne çıkan avantajları bulunuyor. Savunma sanayisi sayesinde konvansiyonel taarruz denizaltılarını kendi tasarlayıp üretebilen az sayıdaki ülkeden biri olan İspanya, aynı zamanda NATO üyesi. Bununla birlikte, Washington Antlaşması'nın 6. maddesinde tanımlanan coğrafi kapsam, Ceuta ve Melilla'yı açıkça içermiyor.

Askeri güç sıralamalarının gösteremedikleri

Global Firepower'ın 2026 endeksinde İspanya 145 ülke arasında 18'inci, Fas ise 56'ncı sırada yer alıyor. Sıkça başvurulan bu sıralama, denetlenebilir bir metodoloji yayımlamıyor; ayrıca CIA World Factbook ve kimliği açıklanmayan kaynaklardan yararlandığını belirtiyor.

Buna rağmen Fas'ın sıralamadaki yükselişi dikkat çekiyor. Ülke, 2025 endeksinde 59'uncu, 2024'te ise 61'inci sıradaydı.

Endeks, envantere yeni katılan sistemleri de her zaman güncel biçimde yansıtmıyor. Örneğin İspanya'ya hiç tanker uçağı atfetmiyor; oysa Hava Kuvvetleri bu yıl üçüncü A330 MRTT tanker uçağını teslim alıyor.

İki ülke arasındaki en ciddi gerilimler ise savaş uçakları veya zırhlı araçlardan kaynaklanmadı. Temmuz ayının sonunda Ceuta'ya göçmenlerin ulaşması, denizden ve sınırdaki dalgakıran üzerinden toplu geçişlere yol açtı. Bu olay, 2021'den bu yana iki ülke arasında yaşanan en ciddi kriz olarak kayda geçti.

Madrid'in takip edeceği yeni savunma bütçesi

Madrid yönetiminin yakından izleyeceği bir sonraki gösterge yakında açıklanacak. Fas Kralı 6. Muhammed, cumartesi günü Rabat'ta 2027 bütçesinin genel esaslarını onaylayan Bakanlar Kurulu toplantısına başkanlık etti.

Savunmaya ayrılacak kaynakların miktarı ise bütçe taslağının parlamentoya sunulmasının ardından netleşecek.