Polonya parlamentosu Sejm, ülkenin kürtaj kısıtlamalarını kısmen gevşetme yönünde oy verdi; ancak düzenlemeler yasaları AB’de hâlâ en katı yasalar arasında bırakacak ve yasalaşmaları için zorlu bir süreç gerektirecek.
20 Ekim Salı günü Polonya parlamentosunun alt kanadı Sejm, kadınların kürtaj hizmetine erişmesine yardım edenler için öngörülen bazı cezaları hafifletecek ve ağır fetal anomalilerde kürtaja erişimi yeniden sağlayacak Ceza Kanunu değişikliklerini kabul etti.
REKLAM
REKLAM
Oylama, Başbakan Donald Tusk’un neredeyse üç yıl önce verdiği üreme haklarını geri getirme yönündeki koalisyon taahhüdünü yerine getirme yolunda çekingen bir adım anlamına geliyor. Ancak yasa tasarısı muhtemel bir cumhurbaşkanlığı vetosunu atlatsa bile koalisyonun vaat ettiği değişikliklerin hayli gerisinde kalacak.
Değişiklikler, Tusk’un Yurttaş Koalisyonu’nun seçim kampanyası sırasında taahhüt ettiği gibi, gebeliğin 12. haftasına kadar isteğe bağlı kürtaj hakkını getirmiyor. Ayrıca bunların yasalaşması da belirsiz; 2025’te göreve gelen Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, kürtaj kısıtlamalarını gevşeten yasal düzenlemeleri desteklemeyeceğini daha önce açıklamıştı.
Mevcut yasaya göre, bir kadının rızasıyla gebeliği sonlandıran herkes üç yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalabiliyor. Bir kadına kürtaj olmasında yardım eden ya da onu buna teşvik eden kişiler için de aynı ceza öngörülüyor.
217 milletvekilinin desteklediği, 213’ünün karşı çıktığı ve üçünün çekimser kaldığı yasa tasarısı, gebeliği sonlandıran tıbbi işlemin hamile bir kadının yaşamını ya da sağlığını koruma amacıyla tıbben gerekli olduğu durumlarda doktorları, hemşireleri ve ebeleri cezai sorumluluktan muaf tutacak.
“Artık seven, kaygılanan ve bizim tercihlerimize saygı duyan herkesin cezalandırılmasına son verme zamanı” diyen hükümetin eşitlikten sorumlu komiseri ve Sol partili milletvekili Katarzyna Kotula, açıklamasını X’te paylaştı. dedi (kaynak İngilizce).
233 kabul, 203 ret ve bir çekimser oyla geçen bir diğer tasarı ise, ağır ve geri dönüşü olmayan fetal anomaliler ya da fetüsün yaşamını tehdit eden tedavi edilemez bir hastalık söz konusu olduğunda yeniden kürtaja izin veriyor.
Bu düzenleme, ağır ve geri dönüşü olmayan fetal anomaliler gerekçesiyle kürtajı anayasaya aykırı bulan Polonya Anayasa Mahkemesi’nin 2020 tarihli kararının fiili sonuçlarını ortadan kaldıracak.
‘Kademeli bir ilerleme’
Bu değişikliklerin yasalaşması ise halen ciddi bir sınama. Tasarı Senato’dan geçse bile yürürlüğe girmesi için Nawrocki’nin imzası gerekecek. Cumhurbaşkanı, beş yıl önce kürtaj kısıtlamalarını sıkılaştıran muhalefetteki Hukuk ve Adalet (PiS) Partisi ile aynı çizgide duruyor.
Cumhurbaşkanının vetosunu aşmak için Sejm’de beşte üç çoğunluk gerekiyor; Tusk’un koalisyonuysa bu sayıya sahip değil.
Tüm bunlara rağmen, Üreme Hakları Merkezi'nin Avrupa Kıdemli Bölge Direktörü Leah Hoctor’a göre böylesi “kademeli bir ilerleme”nin önemini küçümsememek gerekiyor, “çünkü uzun yıllardan sonra ilk kez Polonya Parlamentosu’nda bu alanda bir hareketlilik yaşanıyor”. Gerekli çoğunluk sağlanamadığı için Temmuz 2024’te benzer bir girişim başarısız olmuştu.
Ancak değişiklikler yasalaşsa bile Polonya, Malta ile birlikte, erken gebelik döneminde isteğe bağlı kürtajın yasal olmadığı AB’deki iki ülkeden biri olmaya devam edecek.
“Bu tasarıların getirdiği hukuki değişikliklerin kapsamı o kadar dar ki, kürtaj bakımına ihtiyaç duyan kadınların büyük çoğunluğu için bu hizmetler yasa dışı kalmaya devam edecek” diyen Hoctor, kadınların bakım için hâlâ yurt dışına gitmek zorunda kalacağını belirtti.
Bu da, erken gebelik döneminde isteğe bağlı kürtajın çoğu ülkede yasal olduğu ve pek çok hükümetin kürtaj bakımının önündeki engelleri azaltıp cezai yaptırımları kaldırmaya yöneldiği Avrupa'nın büyük bölümüyle Polonya’yı aynı çizgiden uzak tutuyor.
“Avrupa bağlamında Polonya istisnai bir ülke” diyen Hoctor, “Küresel ölçekte ise Polonya ve ABD, son 30 yılda yasalarından yasal kürtaj gerekçelerinden birini çıkaran yalnızca dört ülkeden ikisi” diye ekledi.
Polonya’da kürtaja yalnızca gebeliğin kadının yaşamını ya da sağlığını tehdit etmesi veya tecavüz ya da ensest gibi bir suç sonucu oluşması halinde izin veriliyor. Bu, neredeyse tamamen yasaklayan bir rejim olarak uluslararası insan hakları kurumlarının sert eleştirilerine hedef oluyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, kürtaja erişimin önündeki engellerle ilgili birçok davada ülkeyi haksız bulurken, Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Komitesi de üç yıllık bir incelemenin ardından 2024’te yayımladığı raporda Polonya’nın kürtaj yasalarının kadınların haklarında ağır ve sistematik ihlallere yol açtığını tespit etti ve kapsamlı bir yasal reform çağrısında bulundu.