Ukrayna'nın Rusya'daki veri merkezlerine düzenlediği İHA saldırıları, ülkenin dijital hizmetlerinde ciddi aksamalara yol açtı. Uzmanlar, Rusya'nın yapay zeka geliştirme hedeflerinin sekteye uğrayabileceğini belirtiyor.
Rusya-Ukrayna savaşında beşinci yılına yaklaşılırken, saldırıların yeni hedeflerinden biri veri merkezleri.
REKLAM
REKLAM
Ukrayna bu ay Rus teknoloji devi Yandex'e ait üç veri merkezinin yanı sıra ülkenin en büyük bankası Sberbank ve sosyal medya platformu VKontakte'nin (VK) kullandığı tesislere İHA saldırıları düzenledi.
Saldırıların ardından Rusya genelinde bulut bilişim, bankacılık, e-ticaret, navigasyon ve taksi çağırma hizmetlerinde kesintiler bildirildi.
Yandex'in sanal asistanı Alisa ve farklı veri türlerini işleyebilen yapay zeka sohbet botları da aksaklıklardan etkilendi.
Kesintilerin Rusya'nın yargı sistemine kadar uzandığı, bazı tahkim mahkemelerinin duruşmaları ertelemek veya iptal etmek zorunda kaldığı ve veri tabanlarına erişimde sorunlar yaşandığı aktarıldı.
Şirketler hasarın boyutuna ilişkin sınırlı bilgi paylaşırken uzmanlar, özellikle yapay zeka altyapısındaki kayıpların telafisinin uzun zaman alabileceği görüşünde.
Yandex'in üç veri merkezi dört gün içinde hedef alındı
Ukrayna'nın saldırıları 8 Ekim'de Rusya'nın Ryazan bölgesindeki Sasovo kentinde bulunan Yandex veri merkeziyle başladı.
Şirketin yapay zeka geliştirme çalışmalarında kullandığı üç süper bilgisayardan ikisi bu tesisteydi.
Bir gün sonra Kaluga'daki veri merkezi, 11 Ekim'de ise Vladimir'deki tesis hedef alındı.
Böylece Yandex'in Rusya'daki altı veri merkezinden üçü dört gün içinde saldırıya uğradı.
14 Ekim'de Saratov bölgesindeki Balakovo kentinde bulunan Sberbank veri merkezi ve yapay zeka merkezi vuruldu.
18 Ekim'de ise St. Petersburg'da VKontakte'ye hizmet veren bir veri merkezi hedef alındı.
Yandex, Sberbank ve VKontakte saldırıların yol açtığı hasarın kapsamını ayrıntılı biçimde açıklamadı. Sberbank ve VK, kendi hizmetlerinin normal şekilde çalıştığını savundu.
Taksi çağırma ve çevrimiçi alışveriş hizmetleri aksadı
Rusya'nın en büyük teknoloji şirketlerinden Yandex, arama motorundan bulut depolamaya, ödeme sistemlerinden çevrim içi alışverişe kadar çok sayıda hizmet sunuyor.
Şirket, Rusya'nın yanı sıra eski Sovyet ülkelerinin bir bölümünde ve Türkiye'de de dijital hizmetler açısından önemli bir konumda.
Eurasia Group'un kıdemli jeoteknoloji analisti Nick Reiners, Yandex'i Google, Amazon ve Uber'in işlevlerini tek çatı altında toplayan bir şirkete benzetti.
Reiners'a göre bu kadar çok hizmetin sınırlı sayıdaki veri merkezine bağımlı olması, şirketi stratejik açıdan önemli bir hedef haline getiriyor.
Saldırıların ardından Rusya'daki kullanıcılar çevrimiçi siparişlerini teslim almakta, taksi çağırmakta ve ödeme yapmakta güçlük yaşadıklarını bildirdi. Hatta Türkiye'deki taksiciler de Yandex uygulamasındaki aksaklıklar nedeniyle ödemelerini alamadı.
Moskovalılar aynı zamanda Yandex Market üzerinden verdiği siparişleri teslim alamazken, Yandex'in bulut hizmetlerinden yararlanan bazı büyük şirketler ve bankalar da geçici aksaklıklardan etkilendi.
Şirket, saldırıların ardından Rusya'daki diğer veri merkezlerinden yararlanarak temel bulut hizmetlerinin büyük bölümünü yeniden çalışır hale getirdiğini açıkladı.
Ancak yapay zeka altyapısındaki olası hasarın giderilmesi daha zor olabilir.
Rusya'nın yapay zeka hedeflerine ağır darbe
Yandex, son yıllarda yapay zeka modellerini geliştirmek için yüksek işlem kapasitesine sahip veri merkezlerine büyük yatırımlar yaptı.
Şirketin yapay zeka modellerini eğitmek için kullandığı üç süper bilgisayar, dünyanın en güçlü 500 süper bilgisayarı arasında yer alıyordu.
Bunların en güçlüsü Sasovo veri merkezinde bulunuyordu ve dünya sıralamasında 19'uncu sıradaydı.
Yandex, saldırılarda süper bilgisayarların ne ölçüde zarar gördüğünü açıklamadı.
Ancak uydu görüntülerinin veri merkezlerinde ciddi hasara işaret ettiği, saldırılar sonrasında çıkan yangınların yüksek performanslı işlemciler ve diğer hassas elektronik ekipmanlar üzerinde ağır sonuçlar doğurmuş olabileceği belirtiliyor.
İnternet Koruma Derneği adlı aktivist kuruluşun başkanı Mikhail Klimarev, veri merkezlerindeki elektronik sistemlerin son derece hassas ve pahalı olduğunu vurguladı. Klimarev'e göre yangın sırasında ortaya çıkan is ve duman bile elektronik bileşenlere ciddi zarar verebilir.
Dış İlişkiler Konseyi'nden (Council on Foreign Relations) Connor Martin ise Ukrayna'nın saldırılarının Rusya'nın zaten ABD ve Çin'in gerisinde bulunan yapay zeka çalışmalarını daha da yavaşlatabileceğini belirtti.
Nvidia çiplerini değiştirmek kolay olmayacak
Rusya'nın karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri, zarar görmüş olabilecek yüksek performanslı işlemcilerin yenilenmesi.
Yandex'in süper bilgisayarlarında ABD merkezli Nvidia tarafından geliştirilen A100 grafik işlemcileri kullanılıyor.
Bu işlemciler, büyük yapay zeka modellerinin eğitilmesinde önemli rol oynuyor.
Ancak Rusya'ya yönelik uluslararası yaptırımlar, gelişmiş yarı iletkenlerin ülkeye tedarik edilmesini zorlaştırıyor.
Küresel ölçekte yüksek performanslı yapay zeka çiplerine yönelik yoğun talep de yeni donanım teminini güçleştiriyor.
Klimarev, bu koşullar altında veri merkezlerinin onarılmasının son derece uzun ve maliyetli bir süreç olabileceğini söyledi. Uzman, tesislerin altı ay veya bir yıl içinde tamamen onarılıp onarılamayacağından emin olmadığını da belirtti.
Bununla birlikte, süper bilgisayarların fiziksel olarak kullanılamaz hale geldiği henüz bağımsız biçimde doğrulanmış değil.
Rusya'nın 'egemen internet' politikası ters tepebilir
Saldırılar, Rusya'nın uzun süredir uyguladığı dijital egemenlik politikasının yarattığı riskleri de gündeme getirdi.
Moskova yönetimi, ülkedeki dijital verilerin ve kritik bilgi işlem altyapısının mümkün olduğunca Rusya sınırları içinde tutulmasını hedefliyor.
Bu yaklaşım, devletin internet üzerindeki denetimini artırmayı amaçlarken kritik dijital altyapının coğrafi olarak ülke içinde yoğunlaşmasına da yol açıyor.
Ukrayna ise savaş sırasında kritik verilerinin bir bölümünü müttefik Avrupa ülkelerindeki sunucularda saklayarak Rus saldırılarının etkisini sınırlandırmaya çalışıyor.
Eurasia Group analisti Reiners, Rusya'daki altyapı ve verilerin ülke içinde yoğunlaşmasının fiziksel saldırılara karşı kırılganlığı artırdığını belirtti.
Klimarev ise saldırıların Rus şirketlerini bilgi işlem altyapılarını yurt dışına taşımaya yöneltebileceğini düşünüyor. Uzman, Rus şirketlerinin özellikle Avrupa'daki veri merkezlerinden işlem kapasitesi kiralamaya başlayabileceğini ve bunun Moskova'nın internet üzerindeki denetimini sıkılaştırma çabalarını zorlaştırabileceğini ifade etti.
Veri merkezleri savaşın yeni hedefi
Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşta enerji santralleri, petrol rafinerileri ve lojistik tesislerin ardından veri merkezleri de önemli hedefler arasına girdi.
Rusya'nın Ukrayna'daki veri merkezlerine yönelik son saldırıları internet ve televizyon yayınlarında kesintilere neden olmuştu.
Ukrayna ise Rusya'nın petrol rafinerilerinin yanı sıra Wildberries ve Ozon gibi büyük e-ticaret şirketlerinin depolarını da hedef aldı.
Uzmanlara göre veri merkezleri, fiziksel yapıları nedeniyle İHA saldırılarına karşı oldukça savunmasız olabiliyor.
Bu tesislerde çok sayıda sunucunun yanı sıra elektrik dağıtım, yedek güç ve soğutma sistemleri bulunuyor.
Görece küçük miktarda patlayıcı taşıyan bir İHA bile kritik ekipmanlara zarar vererek uzun süreli hizmet kesintilerine neden olabiliyor.
Benzer bir kırılganlık, İran'ın Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn'deki Amazon Web Services (AWS) veri merkezlerine yönelik İran misillemelerinde de görülmüştü.
AWS, saldırılardan etkilenen iki tesiste barındırılan bazı veri ve kaynaklara erişimi yeniden sağlayamadığını açıklamıştı.