Az bilinen San Francisco girişimi Marathon Fusion, cıvayı CERN’in 10 katı hızda altına çevirdiğini söylüyor; bu soru doğuyor: Laboratuvar altını, çıkarılan altının fiyatını düşürebilir mi?
San Francisco merkezli küçük bir füzyon enerjisi şirketi olan Marathon Fusion, çarşamba günü yaptığı açıklamada, geçen ay civayı kararlı altına dönüştürdüğünü ve CERN'in bundan önceki rekorunu on katıyla kırdığını duyurdu. Cenevre merkezli kuruluş, dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuvarını işletiyor.
REKLAM
REKLAM
Bağımsız olarak doğrulanmamış bu iddia, bir simyacının hayalini ve laboratuvarda üretilen altının, laboratuvar ortamında yetiştirilen değerli taşların elmaslara yaptığı etkiyi külçeye de yapabileceği yönündeki piyasa korkusunu yeniden gündeme getiriyor.
2023'te Kyle Schiller ve eski bir SpaceX mühendisi olan Adam Rutkowski tarafından kurulan Marathon, tıpkı Güneş'te olduğu gibi atomları birleştirerek elektrik üretmeyi hedefleyen geleceğin füzyon santralleri için yakıt sistemleri geliştiriyor.
Şirket, internet sitesinde ABD Enerji Bakanlığı'nı ortakları arasında gösteriyor ve bakanlığın yüksek riskli enerji araştırmalarından sorumlu kurumu ARPA-E'den 2023 yılında ödül kazandı.
Destekçileri arasında Bill Gates'in kurduğu iklim teknolojileri ağı Breakthrough Energy ile, 'A diamond is forever' sloganının sahibi ve dünyanın önde gelen doğal elmas üreticisi De Beers'in de içinde bulunduğu madencilik grubu Anglo American yer alıyor.
Şirket, açıklamasında civayı 'gerçek, kararlı altına' dönüştürdüğünü ve CERN'in rekorunu 10 kat aştığını söyledi.
CERN, 2025 yılında, dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın (LHC) 2015-2018 dönemindeki çalışmaları sırasında yaklaşık 29 pikogram, yani bir gramın 29 trilyonda biri kadar altın ürettiğini açıklamıştı. Bu, yalnızca saniyenin çok küçük bir bölümünde var olup daha sonra hızlandırıcı ekipmanıyla çarpışmalarda yok olan yaklaşık 86 milyar altın çekirdeğine, yani atom çekirdeğine karşılık geliyordu.
Marathon'un yöntemi, füzyon reaksiyonlarından çıkan nötronları civaya ateşleyerek onu kararsız bir izotopa, yani metalin radyoaktif bir formuna dönüştürüyor; bu form zamanla altına bozunuyor.
Şirket ayrıca, füzyon yakıtında kullanılan izotopları ayırmak için elektrik yüklü gazı yüksek hızda döndüren bir makine olan plazma santrifüjüyle, 40 yıllık bir Sovyet rekorunu da kırdığını öne sürüyor.
San Francisco'da, birim hacim başına üretilen güç miktarı anlamına gelen rekor güç yoğunluğuna ulaşmak için bir reaktör inşa etmekte olduğunu da belirtiyor.
Altına ilişkin iddia bağımsız olarak doğrulanmış değil ve mevcut bilgiler, ne kadar altın üretildiğini ya da bunun hangi maliyetle gerçekleştirildiğini ortaya koymuyor.
Elmaslara ne oldu?
Laboratuvarda üretilen elmaslar, kimyasal olarak yeraltından çıkarılan taşlarla tamamen aynı.
Uzmanlar aradaki farkı ayırt edebiliyor olsa da fabrikalar bu taşları seri halde üretip fiyatın çok küçük bir bölümüne satmaya başladı.
Elmas endüstrisi analisti Paul Zimnisky'nin geçen yıl verdiği bilgilere göre, laboratuvarda üretilen taşların toptan satış fiyatları 2015 seviyelerine kıyasla yüzde 90-95 düştü; bu taşlardan gelen rekabet, çıkarılan elmasların fiyatları üzerinde de baskı yarattı.
De Beers, 2018'de karat başına 800 dolar (712 avro) fiyatla Lightbox adlı kendi laboratuvar üretimi markasını piyasaya sürdü. Ancak şirket, 2025'te bu markayı kapatıp odağını yeniden doğal elmaslara çevirdi.
De Beers, 2025'te 511 milyon dolar (455 milyon avro) tutarında temel faaliyet zararı açıkladı; Bloomberg'in konuya aşina kaynaklara dayandırdığı habere göre Anglo American, şirketteki yüzde 85 hissesini, eski De Beers CEO'su Gareth Penny'nin başını çektiği bir gruba yaklaşık 1 milyar dolar (890 milyon avro) karşılığında satmak için görüşmeler yürütüyor.
Cartier'nin sahibi İsviçreli lüks grup Richemont ile Kay ve Zales markalarının sahibi ABD'li kuyumcu Signet'in de gruba katılmak için görüşmeler yaptığı bildiriliyor.
Altını farklı kılan ne?
Altın çok daha büyük bir pazar.
Dünya Altın Konseyi'ne göre, madenler 2025'te 3.672 ton, insanlık tarihi boyunca ise toplam yaklaşık 222.600 ton altın üretti.
Merkez bankaları da rezervlerinde, güvenli bir değer saklama aracı olarak altın bulunduruyor ve aralarında Çin ve Polonya merkez bankalarının da bulunduğu birçok kurum son yıllarda altın alımlarını ciddi biçimde artırdı.
Altın, perşembe günü ons başına 4.062 dolar (3.617 avro) seviyesinden işlem gördü; bu, ocak ayındaki 5.598 dolar (4.985 avro) ile kaydedilen rekor zirvenin yüzde 27'den fazla altında.
Marathon'un 2025 tarihli kendi çalışmasına göre, yaklaşık büyük bir nükleer reaktörün üretimine denk gelen her gigavat elektrik başına bir füzyon santrali yılda yaklaşık 5 ton altın üretebilir.
Bu hesaba göre, böyle 100 santral yılda yaklaşık 500 ton altın ekleyerek geçen yılki maden üretiminin yaklaşık yüzde 14'üne karşılık gelen bir miktarı piyasaya sürerdi.
Ancak henüz hiçbir füzyon santrali elektrik satmıyor ve ilk ticari tesislerin devreye girmesine hala yıllar olduğu düşünülüyor. Şirket, üretilen altının radyoaktif izotoplar içerebileceğini ve satılmadan önce 18 yıla kadar depolanmasının gerekebileceğini de belirtiyor.
Şimdilik ürünü üretmeye ve ticarileştirmeye yönelik kamuya açık bir plan bulunmuyor; ancak laboratuvarda yetiştirilen elmasların aksine, radyoaktivitesi azaldıktan sonra dönüştürülmüş altının çıkarılmış olanla ayırt edilmesi imkansız olacak.