ABD merkezli şirketin iddiası, elmas sektörünün uzun süredir gündeminde olan bir soruyu yeniden gündeme getirdi: Laboratuvarda üretilen altın, bir gün madenden çıkarılan altının fiyatını düşürebilir mi?
San Francisco merkezli küçük bir füzyon enerjisi şirketi olan Marathon Fusion, çarşamba günü yaptığı açıklamada, geçen ay cıvayı kararlı altına dönüştürdüğünü duyurdu. Şirket, bu sonuçla dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuvarını işleten, merkezi Cenevre’de bulunan Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’nin (CERN) rekorunu 10 kat aşmış oldu. Bağımsız olarak doğrulanmayan bu iddia, simyacıların yüzyıllardır kurduğu hayali yeniden gündeme getirirken laboratuvarda üretilen altının, laboratuvar ortamında yetiştirilen değerli taşların elmas piyasasında yarattığı etkiye benzer bir sonuç doğurabileceği endişesini de beraberinde getirdi.
REKLAM
REKLAM
2023 yılında Kyle Schiller ve eski SpaceX mühendisi Adam Rutkowski tarafından kurulan Marathon Fusion, atomları Güneş’te olduğu gibi birleştirerek elektrik üretmeyi amaçlayan geleceğin füzyon santralleri için yakıt sistemleri geliştiriyor.
Şirket, internet sitesinde ABD Enerji Bakanlığını iş ortakları arasında gösteriyor. Ayrıca yüksek riskli enerji araştırmalarını destekleyen bakanlık kuruluşu ARPA-E tarafından 2023 yılında verilen bir ödüle layık görüldü.
Marathon Fusion’ın destekçileri arasında, Bill Gates tarafından kurulan iklim teknolojileri ağı Breakthrough Energy ile dünyanın önde gelen doğal elmas şirketi De Beers’in sahibi madencilik grubu Anglo American da bulunuyor. De Beers, “Bir elmas sonsuza dek sürer” sloganıyla tanınıyor.
Şirket, açıklamasında “cıvayı gerçek ve kararlı altına dönüştürdüğünü ve CERN’in rekorunu 10 kat aştığını” belirtti.
CERN, 2025 yılında yaptığı açıklamada, dünyanın en güçlü parçacık hızlandırıcısı olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın (LHC), 2015-2018 yılları arasındaki çalışmaları sırasında yaklaşık 29 pikogram, yani gramın 29 trilyonda biri kadar altın oluşturduğunu bildirdi. Bu miktar yaklaşık 86 milyar altın çekirdeğine karşılık geliyordu. Ancak bu çekirdekler, hızlandırıcının ekipmanlarıyla çarpışarak yok olmadan önce saniyenin çok küçük bir bölümü kadar varlığını sürdürebildi.
Marathon Fusion’ın yöntemi ise füzyon tepkimeleri sırasında açığa çıkan nötronları cıvaya yönlendirerek metalin kararsız bir izotopa dönüşmesini sağlıyor. Bu izotop daha sonra bozunarak altına dönüşüyor.
Şirket ayrıca, füzyon yakıtında kullanılan izotopları birbirinden ayırmak amacıyla elektrik yüklü gazı yüksek hızda döndüren plazma santrifüjü adlı makineyle 40 yıllık Sovyet rekorunu kırdığını öne sürüyor.
Marathon Fusion, şu anda San Francisco’da, boyutuna oranla rekor düzeyde güç üretmeyi hedefleyen bir reaktör inşa ettiğini belirtiyor. Güç yoğunluğu olarak adlandırılan bu ölçüt, bir reaktörün boyutuna kıyasla ne kadar enerji ürettiğini ifade ediyor.
Ancak şirketin altın üretimine ilişkin iddiası henüz bağımsız olarak doğrulanmadı. Mevcut bilgiler, ne kadar altın üretildiğini veya bunun maliyetini ortaya koymuyor.
Elmas sektöründe ne yaşandı?
Laboratuvarda üretilen elmaslar, kimyasal açıdan madenden çıkarılan elmaslarla tamamen aynı özelliklere sahip.
Uzmanlar iki türü birbirinden ayırt edebilse de fabrikalarda seri üretilen laboratuvar elmasları, doğal elmasların çok daha düşük fiyatlarına satılmaya başlandı.
Elmas sektörü analisti Paul Zimnisky’nin geçen yıl açıkladığı verilere göre, laboratuvarda üretilen elmasların toptan fiyatları 2015’teki seviyelerine kıyasla yüzde 90 ila 95 geriledi. Laboratuvar elmaslarından kaynaklanan rekabet, doğal elmasların fiyatları üzerinde de baskı oluşturdu.
De Beers, 2018’de karat başına 800 dolar (712 avro) fiyatla Lightbox adlı kendi laboratuvar elması markasını piyasaya sürdü. Ancak şirket, doğal elmaslara odaklanmak amacıyla 2025’te markayı kapattı.
De Beers, 2025 yılında temel faaliyetlerinden 511 milyon dolar (455 milyon avro) zarar etti. Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Anglo American, De Beers’teki yüzde 85’lik hissesini yaklaşık 1 milyar dolara (890 milyon avro) satmak üzere, şirketin eski yöneticisi Gareth Penny liderliğindeki bir grupla görüşmeler yürütüyor.
Cartier’nin sahibi İsviçre merkezli lüks tüketim grubu Richemont ile Kay ve Zales markalarını bünyesinde bulunduran ABD’li mücevher şirketi Signet’in de söz konusu gruba katılmak için görüşmeler yaptığı bildiriliyor.
Altını farklı kılan ne?
Altın çok daha büyük bir pazar.
Dünya Altın Konseyi'ne göre, madenler 2025'te 3 bin 672 ton, insanlık tarihi boyunca ise toplam yaklaşık 222 bin 600 ton altın üretti.
Merkez bankaları da rezervlerinde, güvenli bir değer saklama aracı olarak altın bulunduruyor ve aralarında Çin ve Polonya merkez bankalarının da bulunduğu birçok kurum son yıllarda altın alımlarını ciddi biçimde artırdı.
Altın, perşembe günü ons başına 4 bin 62 dolar (3 bin 617 euro) seviyesinden işlem gördü. Bu, ocak ayındaki 5 bin 598 dolar (4 bin 985 euro) ile kaydedilen rekor zirvenin yüzde 27'den fazla altında.
Marathon'un 2025 tarihli kendi çalışmasına göre, yaklaşık büyük bir nükleer reaktörün üretimine denk gelen her gigavat elektrik başına bir füzyon santrali yılda yaklaşık 5 ton altın üretebilir.
Bu hesaba göre, böyle 100 santral yılda yaklaşık 500 ton altın ekleyerek geçen yılki maden üretiminin yaklaşık yüzde 14'üne karşılık gelen bir miktarı piyasaya sürerdi.
Ancak henüz hiçbir füzyon santrali elektrik satmıyor ve ilk ticari tesislerin devreye girmesine hala yıllar olduğu düşünülüyor. Şirket, üretilen altının radyoaktif izotoplar içerebileceğini ve satılmadan önce 18 yıla kadar depolanmasının gerekebileceğini de belirtiyor.
Şimdilik ürünü üretmeye ve ticarileştirmeye yönelik kamuya açık bir plan bulunmuyor; ancak laboratuvarda yetiştirilen elmasların aksine, radyoaktivitesi azaldıktan sonra dönüştürülmüş altının çıkarılmış olanla ayırt edilmesi imkansız olacak.