Banyo küvetlerinin vazgeçilmez oyuncaklarından sarı plastik ördek, yalnızca çocukları eğlendiren bir oyuncak değil. Kauçuğun sanayi tarihinden popüler müziğe, Walt Disney’den okyanus akıntılarını inceleyen bilim insanlarına uzanan hikâyesiyle Amerikan kültürünün de bir parçası.
Sarı, sevimli ve sıkıldığında ses çıkaran plastik ördekler, dünyanın dört bir yanında çocukların banyo saatlerine eşlik ediyor. Ancak bu küçük oyuncakların geçmişi, sanayi tarihinden popüler kültüre ve bilimsel araştırmalara uzanıyor.
REKLAM
REKLAM
Oyuncağın kökenine ilişkin yaygın anlatılardan biri, vulkanize kauçuğun mucidi Charles Goodyear’a dayanıyor. Buna göre Goodyear, kauçuk artıklarını ördek biçiminde şekillendirerek köpekler için çiğneme oyuncağı, bebekler içinse diş çıkarma yardımcısı olarak tasarladı.
Kauçuğun vulkanizasyon işlemiyle su geçirmez ve dayanıklı hale gelmesi, oyuncak üretiminin önünü açtı. Ancak ilk kauçuk ördekler ağır oldukları için suyun üzerinde yüzemiyordu. Elenore Shannahan, 1931’de tasarımı değiştirerek suda yüzebilen bir oyuncak geliştirdi. Patent başvurusunda oyuncağın çeşme benzeri bir etki yaratabileceği ve insanlara ince bir su püskürterek şaka yapmak için kullanılabileceği de belirtiliyordu.
Walt Disney Şirketi ile Seiberling Latex Products, 1938’de Donald Duck karakterinden esinlenen yüzen bir su oyuncağı üretti. Bu tasarım, ördeğin dünya çapında popülerleşmesine katkıda bulundu. Günümüzde bilinen vinil ördeğin tasarımı ise St. Neots Müzesi’ne göre heykeltıraş Peter Ganine tarafından 1947’de geliştirildi.
Oyuncağın kültürel etkisi zamanla küvetlerin dışına da taştı. Ulusal Oyuncak Onur Listesi’ne kabul edilen kauçuk ördek, parlak rengi, pürüzsüz dokusu ve kimi modellerde bulunan ses çıkarma özelliğiyle küçük çocukların duyusal gelişimine katkı sağlayan oyuncaklar arasında gösterildi.
Sarı ördek, müzik listelerinde de kendine yer buldu. “Sesame Street” (Susam Sokağı) programında Ernie karakterini seslendiren Jim Henson’ın yorumladığı “Rubber Duckie” adlı şarkı, Billboard Hot 100 listesinde 26 Eylül 1970 tarihli sayıda 16’ncı sıraya kadar yükseldi. Şarkı, Henson’a ilk Grammy adaylığını da getirdi.
29 bin oyuncak okyanus akıntılarının izini sürdü
Kauçuk ördeğin hikâyesindeki en dikkat çekici dönüm noktalarından biri ise 1992’de yaşandı. Kuzey Pasifik Okyanusu’na dökülen yaklaşık 29 bin plastik banyo oyuncağı, çevre kirliliğine yol açarken bilim insanları için de geniş çaplı bir araştırma fırsatı yarattı.
Londra’daki Bilim Müzesi’nden Allison Boyle’un aktardığına göre, okyanus bilimcileri Curtis Ebbesmeyer ve James Ingraham, sahillerdeki oyuncakları bulan kişilerin bildirimlerinden yararlanarak oyuncakların dünya genelindeki hareketlerini izledi. Bu veriler, plastik atıkların okyanuslarda nasıl taşındığını anlamanın yanı sıra yüzey akıntılarına ilişkin modellerin geliştirilmesine de yardımcı oldu.
Great Canadian Shoreline Cleanup internet sitesinin yöneticisi Rachel Schoeler, en sevimli çocuk oyuncaklarının bile okyanusların sağlığıyla ilgili bir rol oynayabileceğine dikkat çekti.
Böylece bir zamanlar çiğneme oyuncağı ve banyo eğlencesi olarak tasarlanan sarı ördek, müzik listelerinden bilimsel araştırmalara kadar uzanan bir hikâyenin parçası haline geldi. Küçük boyutuna rağmen Amerikan tarihinin farklı dönemlerinden izler taşıyan oyuncak, popüler kültürün ve gündelik yaşamın simgelerinden biri olmayı sürdürüyor.