Öğrenci Listesi, yalnızca öğrencilerden oluşan bir parti değil. Üniversitelerdeki öğrenci meclislerinin belirlediği akademisyenler, doktorlar, çiftçiler, sanatçılar, sporcular ve aktivistlerden oluşan geniş bir siyasi ittifak. İşte harekete dair merak edilen sorular.
Sırbistan'da 25 Ekim'de düzenlenen erken parlamento seçimleri, ülkenin son 14 yıllık siyasi düzenini değiştirdi. Aleksandar Vučić'in Sırp İlerleme Partisi (SNS) ile kurduğu iktidar bloğu, geleneksel muhalefete değil, üniversite öğrencilerinin örgütlediği yeni bir siyasi harekete yenildi.
REKLAM
REKLAM
Ancak Öğrenci Listesi (Studentska lista) adlı bu siyasi hareket, yalnızca öğrencilerden oluşan bir parti değil. Üniversitelerdeki öğrenci meclislerinin belirlediği akademisyenler, doktorlar, çiftçiler, sanatçılar, sporcular ve aktivistlerden oluşan geniş bir siyasi ittifak.
Bu hareketin en dikkat çekici özelliği ise Rusya yanlısı ve Batı yanlısı kesimleri aynı çatı altında buluşturabilmesi. Ortak paydaları belirli bir dış politika tercihi değil, yolsuzlukla mücadele, bağımsız yargı ve Vučić döneminde devlet kurumlarının siyasallaştırılmasına son verilmesi.
26 Ekim'de Sırbistan Cumhuriyet Seçim Komisyonu'nun (RIK) 8 bin 135 sandıktan açıkladığı sonuçlara göre, Vučić'in ittifakı yaklaşık yüzde 39, Öğrenci Listesi ise yaklaşık yüzde 52 oy aldı. Bağımsız seçim gözlem kuruluşu CRTA, Öğrenci Listesi'nin 250 sandalyeli parlamentoda yaklaşık 138 sandalye kazanacağını öngörüyor. Bu, tek başına hükümet kurmaya yetecek çoğunluk anlamına geliyor.
Son seçimlere katılımın önceki seçime kıyasla yüksek olması da seçim sonucunda etkili olmuş olabilir. 2023'teki seçimlere katılım yüzde 58,7'yken son seçimde bu oran yüzde 68,78 oldu.
İşte Sırbistan'da iktidara gelen harekete dair merak edilen sorular:
1. Öğrenci Listesi nasıl ortaya çıktı?
Hareketin kökeni 1 Kasım 2024'te Novi Sad tren istasyonunda beton sundurmanın çökmesine dayanıyor. 16 kişinin hayatını kaybettiği olay yalnızca bir altyapı kazası olarak görülmedi.
Öğrenciler ve protestocular, olayı denetim eksikliği, kamu ihalelerindeki usulsüzlüklerle ilişkilendirerek sorumluların hesap vermesini talep eden gösterilere başladı. Gösteriler zamanla ülke çapında hükümet karşıtı bir harekete dönüştü.
Üniversitelerde başlayan protestoların örgütlenme biçimi de önemliydi. Öğrenciler geleneksel parti hiyerarşisi yerine, katılımcı karar alma mekanizmalarına dayanan üniversite genel kurullarını ve öğrenci meclislerini kullandı.
Öğrenciler şehirler arası yürüyüşler, yerel ziyaretler ve gönüllü ağlarıyla üniversite dışındaki kesimlere ulaştı. Bu noktada hareket, geleneksel bir parti kurmak yerine öğrenci meclislerinin seçtiği 250 bağımsız adaydan oluşan bir listeyle seçimlere girdi.
Polonya merkezli Doğu Araştırmaları Merkezi (OSW), hareketin başarısında özellikle merkezi bir lidere bağlı olmamasının, geleneksel muhalefetle arasına mesafe koymasının ve yolsuzluk karşıtı talepler etrafında birleşmesinin rol oynadığını belirtiyor.
2. Öğrenci Listesi'nde kimler var?
Hareketin parlamento adayları arasında farklı ideolojik geleneklerden isimler var. Listeyi hazırlayan öğrencilerin kendisi ise milletvekili adayı olmadı. Ayrıca hem iktidar koalisyonunun eski mensupları hem de parlamentodaki muhalefetin eski yöneticileri aday listesinin dışında tutuldu.
Listenin ilk adayı, Novi Sad Üniversitesi'nde tıp profesörü ve kardiyolog Ilija Srdanović. Sağlık sisteminin iyileştirilmesini savunan Srdanović, listenin başında olmasına rağmen hareketin tek lideri olarak tanımlanmak istemiyor.
2010-2012 arasında Sırbistan Merkez Bankası başkanlığı yapan Dejan Šoškić, ekonomi alanındaki önemli isim. Kurumsal bağımsızlığı savunan Šoškić'in başbakanlık için adı geçiyor, ancak hareket tarafından resmen aday gösterilmiş değil.
Eski basketbol yıldızı ve EuroLeague Basketball Başkanı olan sosyolog Jovo Bakić, listenin 24. sırasında yer alıyor. Hareketin spor camiasındaki görünürlüğünü artıran isimlerden.
Çiftçi ve çevre aktivisti Zlatko Kokanović ise Rio Tinto'nun Jadar bölgesindeki lityum madenciliği projesine karşı yürütülen hareketin önde gelen isimlerinden. Lityum ve bor madenciliğine kalıcı yasak getirilmesini istiyor.
Listede ayrıca oyun yazarı Željko Hubač, oyuncu Tihomir Stanić, akademisyen Radomir Saičić ve Belgrad Sanat Üniversitesi Rektörü Mirjana Nikolić gibi isimler de var.
3. Siyasi eğilimleri neler?
Öğrenci Listesi'ni tek bir ideolojiyle tanımlamak mümkün değil. OSW'nin 21 Ekim tarihli analizinde hareket, farklı siyasi eğilimleri birleştiren, yolsuzluk karşıtı bir "geniş seçmen koalisyonu" olarak değerlendiriliyor.
Hareket hukukun üstünlüğü, bağımsız yargı, özgür medya ve demokratik kurumların güçlendirilmesi gibi değerleri içeren liberal-demokrat eğilimi; ücretsiz ders kitapları, uygun fiyatlı konut, iş güvencesi ve sağlık hizmetlerine erişim öngören sol ve sosyal politikaları; lityum madenciliğine karşı çıkan çevreci hareketi; Kosova'nın bağımsızlığını tanımayan ve Sırbistan'ın ulusal egemenliğini öne çıkaran kesimleri içeren milliyetçi ve muhafazakâr çevreleri; ekonomik büyümeyi ve yatırımları önceleyen teknokratları içeriyor.
Bu farklı eğilimler arasında belirgin gerilimler de var. Örneğin lityum madenciliğine karşı çıkan çevreciler ile ekonomik büyümeyi ve yatırımları önceleyen teknokratların anlaşmazlığa düşmesi mümkün görülüyor.
4. Rusya'ya mı, Batı'ya mı daha yakınlar?
Sırbistan'ın seçim sonrası Rusya'ya mı, yoksa Avrupa'ya mı daha yakın bir pozisyon alacağı özellikle önemli. Coğrafi olarak Avrupa'nın göbeğinde yer alan ancak kültürel ve tarihsel olarak Rusya'ya güçlü bağlarla bağlı olan Sırbistan, Batı ile Doğu arasındaki en hassas fay hatlarından biri.
OSW'nin Öğrenci Listesi'nin seçmenleri ağırlıklı olarak Avrupa Birliği'ne (AB) yakınlaşmayı desteklese de hareketin resmi dış politika çizgisi aynı derecede Batı yanlısı değil.
Nitekim, hareket AB üyeliği konusunda açık ve bağlayıcı bir tutum ortaya koymadı. Ancak adaylar arasında Avrupa entegrasyonunu destekleyenler var. Rusya ile daha yakın ilişkileri savunanların ise azınlıkta olduğu belirtiliyor.
Öte yandan, hareket iktidara geldiğinde Rusya'ya yaptırım uygulamayacağını açıkladı. Bu tutum, AB'ye yakınlaşma eğiliminden farklı ve Sırbistan toplumunda Rusya'ya yönelik yaptırımlara karşı çıkan geniş kesimlerin hassasiyetlerini yansıtıyor.
Seçim yenilgisinin ardından Vučić ise yeni yönetimin Rusya'ya yaptırım uygulayacağını öne sürdü. Ancak bu, Öğrenci Listesi'nin seçim öncesi açıkladığı tutumla birebir uyumlu görünmüyor.
5. Kosova konusundaki tutum ne olacak?
Öğrenci Listesi hareketi, Kosova'nın bağımsızlığı konusunda ise geleneksel Sırp çizgisinden kopmadı. Hareket, Kosova'yı Sırbistan'ın parçası olarak tanımlayan anayasal çerçeveyi esas alıyor.
NATO, 1999'da Yugoslavya'ya karşı 78 gün süren bir hava harekatı yürütmüştü. 2008'de Kosova bağımsızlığını ilan etmiş, Sırbistan ise bağımsızlığı tanımamıştı. Kosova'nın statüsü o zamandan beri Sırp halkının gündeminde üst sıralarda yer alan ve ülkenin güvenliği ile bölgesel ilişkileriyle doğrudan bağlantılı bir konu.
Vučić yönetimi de Kosova'yı resmen tanımayı kesin bir dille reddederken, AB ile müzakereleri koparmayacak pragmatik bir çizgi izlemişti.
6. Öğrenci Listesi iktidarda ne yapmayı vaat ediyor?
Öğrenci Listesi'nin Eylül 2026'da hazırladığı 11 maddelik program, ideolojik bir dönüşümden çok devlet kurumlarının yeniden yapılandırılmasına odaklanıyor.
Programın öne çıkan vaatleri arasında yargının siyasi müdahalelerden korunması, kamu görevlilerinin mal varlıklarının araştırılması, yasa dışı edinilen servetlere el konulması, kamu ihalelerinin denetlenmesi ve devlet medyasının reformu var.
Sosyal alanda ise ücretsiz ders kitapları, uygun fiyatlı konutlar, çiftçilere destek, kırsalda sağlık hizmetlerine erişimin iyileştirilmesi ve belirli süreli iş sözleşmelerinin azami süresinin 24 aydan 12 aya indirilmesi gibi vaatler verildi.
Bu vaatlerin uygulanması, hareketin önündeki ilk ciddi sınav olacak.