Ukrayna, Rus balistik füzelerini önleyen kritik Patriot savunma sistemlerinin sevkiyatını onaylaması için ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'e çağrı yaptı. NATO kaynakları ise durumu 'öngörülemez' olarak niteliyor.
NATO müttefikleri, Ukrayna'nın ihtiyaç duyduğu ABD yapımı Patriot önleme füzelerinin gelecek haftaki ABD ara seçimlerinden önce teslim edileceği konusunda giderek daha karamsar. Başkan Donald Trump'ın, Kiev'i taviz vermeye zorlamak için askerî yardımı baskı aracı olarak kullandığından şüpheleniliyor.
REKLAM
REKLAM
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ülkesinin ilave önleme füzelerinin gönderilmesi için ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in onayını beklediğini söyledi. Euronews'e konuşan NATO kaynakları ise durumun "öngörülemez" olduğunu, müttefiklerin füzelerin gönderilip gönderilmeyeceğini ve gönderilirse ne zaman ulaşacağını bilmediğini belirtti.
Belirsizlik, Ukrayna'nın hava savunmasının Rus saldırılarına yetişmekte zorlandığı bir dönemde yaşanıyor. ABD'nin önleme füzesi stokları da İran'a karşı yürütülen savaş nedeniyle artan baskı altında.
Rus saldırıları ABD'nin üretim hızını aşıyor
Zelenskiy, Rusya'nın önceki iki haftada Kiev ve çevresine 100'den fazla balistik füze fırlattığını söyledi. Bu sayı, Ukrayna'nın hava savunma stoklarını yenilemekte karşı karşıya olduğu güçlüğü gösteriyor.
Ukrayna'nın ayrı tahminlerine göre ABD ayda yaklaşık 60 ila 65 Patriot önleme füzesi üretiyor. Bu sayı, Rusya'nın yalnızca iki haftada Kiev ve çevresine fırlattığı balistik füzelerin sayısından az.
Üretimin, Orta Doğu ve Körfez ülkeleri dahil ABD'nin dünyanın farklı bölgelerindeki diğer müttefik ve ortaklarının ihtiyaçlarını da karşılaması gerekiyor.
Trump, Rusya'daki rafinerilere saldırılar nedeniyle Kiev'e baskı yapıyor
Patriot teslimatlarına ilişkin belirsizlik sürerken Trump, Ukrayna'dan Rusya'da motorin üreten rafinerilere yönelik saldırıları durdurmasını istiyor. Trump'a göre bu saldırılar küresel enerji fiyatlarını yükseltiyor, Amerikalı ve Avrupalı tüketicilere zarar veriyor.
Trump, eylülde İrlanda'daki golf tesisini ziyareti sırasında, "Bu konuyu Sayın Zelenskiy ile görüştük," demişti.
"Başka pek çok hedef var. Motorin üretimini vurmayın. Bu, dünyaya zarar veriyor," diye eklemişti.
ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaş ile dünya petrol ve gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın ardından kapanması, Uluslararası Enerji Ajansı'nın küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi olarak nitelendirdiği duruma yol açtı.
Trump'ın kamuoyu desteği 3 Kasım'daki ara seçimler öncesinde rekor düşük seviyelere gerilerken bazı analistler, Patriot füzelerinin bekletilmesi dahil Ukrayna'dan taleplerinin, yükselen enerji fiyatlarına karşı adım attığını göstermek amacı taşıdığını düşünüyor.
Trump yakın zamanda, piyasaya daha fazla petrol girmesini sağlayarak tüketicilerin maliyetlerini düşürmek amacıyla Rus petrolüne yönelik cezai yaptırımları askıya aldı.
ABD'nin eski NATO Büyükelçisi Kurt Volker, Trump'ın "seçmenleri rahatsız eden sorunlarla ilgilendiğini göstermek istediğini" söyledi. Volker'e göre bunlardan biri, özellikle çiftçileri ve ABD'nin Ortabatı bölgesindeki Cumhuriyetçi seçmenleri etkileyen motorin fiyatları.
Trump'ın ilk başkanlık döneminde görev yapan Volker, Trump'ın "Vladimir Putin'in bize motorin sağlamasını başardım, Zelenskiy'nin de rafinerilere saldırmasını durdurdum; sizin için mücadele ediyorum" diyebilmesinin kendisi açısından güçlü bir siyasi mesaj olacağını düşündüğünü söyledi.
Trump Ukrayna'ya karşı "baskı araçlarını kullanıyor"
Önleme füzelerinin yakında Ukrayna'ya gönderileceğine ilişkin bir işaret olup olmadığı sorulan bir NATO kaynağı, durumun belirsiz olduğunu söyledi.
"Çok öngörülemez," diyen kaynak, "Trump, ara seçimler öncesinde Ukrayna üzerinde elindeki bütün baskı araçlarını kullanıyor," ifadelerini kullandı.
Kaynak, Trump'ın Kiev'i toprak tavizleri içeren bir barış anlaşmasına da yönlendirmeye çalıştığını öne sürdü.
İki kaynak, Washington'ın Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşını sona erdirme çabalarında ilerleme sağlanamamasından rahatsız olduğunu ve çatışmanın bir an önce bitmesini istediğini söyledi.
Kaynaklardan biri, savaşın Washington için "ayakkabının içindeki taş" gibi olduğunu belirtti. Bununla birlikte ABD'nin, İran'daki savaş bağlamında da NATO müttefikleriyle ilişkisini koruması gerektiğinin farkında olduğunu söyledi.
ABD, bazıları yaklaşık 900 kilogramlık iki düzine bomba taşıyabilen stratejik bombardıman uçaklarını İran'a yönelik saldırılarda kullanmak için müttefiklerine büyük ölçüde ihtiyaç duyuyor.
Bu sırada Rusya'nın füze saldırılarını yoğunlaştırdığı Ukrayna'da siviller hayatını kaybetmeye devam ediyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ukrayna'nın acil ihtiyacı nedeniyle müttefiklere kendi Patriot sistemlerini ikili anlaşmalarla göndermeleri çağrısında bulundu.
NATO kaynaklarına göre Yunanistan ve İspanya, teknik açıdan daha az gelişmiş PAC-2 sistemlerinden önemli miktarda stoka sahip. Ancak Atina da Madrid de Rutte'nin ve ittifakın önleme füzelerini teslim etme çağrısına yanıt vermedi.
Ukrayna önleme füzesi sıkıntısıyla karşı karşıya
Ukrayna, ABD yapımı silahları NATO'nun Ukrayna'nın Öncelikli İhtiyaçları Listesi (PURL) mekanizması aracılığıyla alıyor. Bu sistemde müttefikler, Amerikan askerî teçhizatının satın alınarak Kiev'e gönderilmesini finanse ediyor.
Volker'e göre gecikmenin bir başka nedeni, ABD'nin İran'a karşı yoğun çatışmaların yeniden başlaması ihtimaline karşı bu füzelere kendisinin ihtiyaç duyması olabilir.
"Avrupa ülkeleri Patriot önleme füzeleri satın almış, ancak bu füzeler henüz Ukrayna'ya teslim edilmemiş gibi görünüyor," dedi.
"Pentagon'dan buna ilişkin hiçbir bilgi veya açıklama yok," diye ekleyen Volker, ABD'nin "İran'daki savaşı yeniden başlatmayı planlıyor olabileceğini ve kendisinin kaç Patriot füzesine ihtiyaç duyacağını bilmediğini" söyledi.
Volker, Avrupalı vergi mükelleflerinin parasıyla alınan ABD silahlarının Ukrayna'ya gönderilmemesi ihtimalinin, Washington'ın Moskova'ya yaklaşımından zaten rahatsız olan Avrupa ülkeleri için özellikle kaygı verici olduğunu belirtti.
Ukrayna'nın Starlink uydu internet hizmetlerine erişimini etkileyen kısıtlamalar ve ABD öncülüğündeki barış görüşmelerinde Avrupa hükümetlerinin dondurulmuş Rus varlıklarını serbest bırakmasına yönelik öneriler de bu kaygıları artırdı.
Avrupalılar, ABD temsilcisi Steve Witkoff'un Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yönelik olumlu yaklaşımını ve Putin'i "insani biri" olarak tanımlamasını, Washington'ın Moskova'ya yaklaştığının bir işareti olarak görüyor.
Son görüşmelerde ABD, büyük bölümü Avrupa'da tutulan dondurulmuş Rus varlıklarının serbest bırakılarak Ukrayna'da ileride kullanılmak üzere ABD'ye aktarılmasını önermişti.
Volker, "Bu önerilerden bazıları, Avrupa'nın dondurulmuş Rus varlıklarını serbest bırakması fikri dahil, belirgin biçimde Rusya'nın lehineydi," dedi.
"Bu önerilerden akıl almaz şeyler çıkıyor," diye ekledi.
Teslimatlara ilişkin belirsizlik, Ukrayna'nın kısa ve orta menzilli hava tehditlerine karşı geliştirilen ABD-Norveç ortak yapımı NASAMS hava savunma sistemine erişimini de etkiliyor.
Küresel stok sıkıntısına hızlı çözüm yok
Patriot sisteminde kullanılan PAC-3 önleme füzeleri, Rusya'nın Ukrayna kentlerine yönelik saldırıları dahil balistik füze tehditlerine karşı Ukrayna'nın elindeki en gelişmiş silahlar.
ABD'nin İran'a karşı savaşta da bu füzeleri kullanması, dünya genelindeki PAC-3 stok sıkıntısını ağırlaştırıyor.
Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS), İran'daki çatışma sırasında ABD'nin Patriot ve diğer önleme füzeleri ile uzun menzilli saldırı mühimmatı stoklarının yaklaşık yarısının tüketildiğini bildirdi.
Düşünce kuruluşu, stokların azalmasının ABD'nin özellikle Çin'le, ayrıca Rusya veya Kuzey Kore'yle yaşanabilecek olası çatışmalara hazırlığını zayıflatabileceği uyarısında bulundu.
Önleme füzesi stoklarını yenilemek maliyetli, teknik açıdan karmaşık ve zaman alıyor. Bu nedenle Ukrayna'nın tedarik sıkıntısının yakın zamanda sona ermesi beklenmiyor.
Aktarılan tahminlere göre Patriot önleme füzelerinin her biri 4 milyon dolardan pahalı ve üretimleri yaklaşık iki yıl sürebiliyor.
Trump'ın temmuz ayında Ankara'daki NATO zirvesinde duyurduğu, Ukrayna'nın lisans altında Patriot füzesi üretmesine izin verilmesine yönelik ön anlaşma da ilerlemedi.
Almanya ise PAC-3'ün daha az gelişmiş ve daha ucuz modeli olan PAC-2 önleme füzelerini üretme lisansı aldı. Üretim hattının PAC-2 füzelerini en erken Aralık 2026 veya Ocak 2027'de teslim etmesi bekleniyor.
Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, hükümetinin ihtiyaç duyulan füzelere erişimi hızlandırmak amacıyla PAC-3 üretmeyi de teklif ettiğini söyledi.
Stoklar üzerindeki baskı sürerken ve yeni teslimatlar için net bir takvim bulunmazken Ukrayna'nın Rusya'nın devam eden füze saldırılarını önleme kapasitesine ilişkin belirsizlik büyüyor.