ABD'de seçimlerin kasım ayının ilk pazartesi gününü takip eden salı günü yapılmasının nedeni, büyük ölçüde tarihsel anlatılara dayanıyor.
ABD'de başkanlık seçimleri ve ara seçimler, aslında bugünün koşullarından oldukça farklı bir ülke için belirlenmiş takvime göre yapılıyor. Kongre'nin 1845 yılında ülke genelinde tek bir seçim günü belirlediği dönemde Amerikalıların çoğu kırsal bölgelerde yaşıyor ve tarımla uğraşıyordu. Oy kullanmak isteyen pek çok kişinin seçim merkezine ulaşabilmek için ilçe merkezine gitmesi gerekiyordu. Bu yolculuk bir gün, hatta daha uzun sürebiliyordu.
REKLAM
REKLAM
Milletvekillerinin belirlediği takvim; uzun yolculuklar, hasat dönemi ve pazar ayinleri gibi durumları dikkate alıyordu. Bugün yaygın olan ofis mesaisi, işe gidip gelme düzeni veya posta yoluyla oy kullanma gibi uygulamalar ise henüz gündemde değildi.
Seçim takviminin yüzyıllar önce işte bu nedenlerle belirlendiği düşünülüyor. Ancak seçimlerin kasım ayının ilk pazartesi gününü takip eden salı günü yapılmasının nedeni, büyük ölçüde tarihsel anlatılara dayanıyor. İşte bilinenler:
1845 tarihli yasa, seçim gününü neden salı olarak belirledi?
Amerikalıların salı günü oy kullanmasının nedeni, Kongre'nin 1845'de kabul ettiği federal bir yasa. Bu düzenleme, başkanlık seçicilerinin belirlenmesi için ülke genelinde tek bir gün belirledi: Kasım ayının ilk pazartesisini takip eden salı.
Ancak yasa yalnızca başkanlık seçimlerini kapsıyordu. Kongre seçimlerinin ne zaman yapılacağını düzenlemiyordu. Bu seçimlerin takvimi, sonraki yıllarda da uzun süre eyaletlerin kontrolünde kaldı.
Üstelik seçmenler o dönemde başkanı doğrudan seçmiyordu. Her eyalet adına başkanlık için resmi oy kullanacak seçicileri belirliyorlardı.
Kongre'nin bu konuda düzenleme yapma yetkisi Anayasa'dan kaynaklanıyordu. ABD Anayasası'nın 2'nci maddesi, başkanlık seçicilerinin belirlenme zamanını ve oy kullanacakları günü belirleme yetkisini Kongre'ye veriyor. Ayrıca seçicilerin oy kullanma gününün ülke genelinde aynı olmasını şart koşuyor.
Kongre, 1845 tarihli yasayla bu yetkisini kullanarak bütün ülke için tek bir seçim günü belirledi.
Dönemin Başkanı John Tyler, düzenlemeyi Ocak 1845'te imzaladı. Ancak 1844 başkanlık seçimi eski sistemle çoktan tamamlanmıştı. Yeni kural ilk kez dört yıl sonra uygulandı. Tek günlük ulusal seçim sistemine göre yapılan ilk başkanlık seçimi, 1848 yılında gerçekleşti. Seçimi Whig Partisi'nin adayı Zachary Taylor kazandı.
Yasa ayrıca bir istisna hükmü de içeriyordu. Seçim günü tercih yapamayan eyaletlerin, seçicilerini daha sonraki bir tarihte belirlemesine izin veriliyordu. Bu durumda eyalet yasama organı, seçicilerin nasıl belirleneceğine karar verebiliyordu.
Bu hüküm 170 yıldan uzun süre yürürlükte kaldı. Kongre, 2022 yılında kabul edilen Seçim Sonuçlarının Sayımında Reform Yasası (Electoral Count Reform Act) ile düzenlemeyi daralttı. Yeni yasa, eyaletlerin oy verme süresini yalnızca olağanüstü ve yıkıcı olaylar nedeniyle uzatmasına izin veriyor.
Tarım ve yolculuk süreleri seçim takvimini nasıl şekillendirdi?
Quartz'a göre, ABD'deki seçim günü, 19'uncu yüzyıl Amerikalı çiftçilerinin çalışma düzeni dikkate alınarak oluşturuldu. Yaygın tarihsel açıklamaya göre Kongre, 1845'te ülke genelinde tek bir seçim tarihi belirlerken seçmenlerin çoğunun çiftliklerde yaşadığı ve çalıştığı bir ülkenin ihtiyaçlarını gözetmek zorundaydı.
En önemli sorun, seçmenlerin yaşadığı yerlerle oy kullanacakları merkezler arasındaki mesafeydi. Kırsal bölgelerde yaşayan pek çok kişi oy kullanabilmek için ilçe merkezine gitmek zorundaydı. Bu yolculuk bir gün veya daha uzun sürebiliyordu.
1840'lı yıllarda ulaşım atların hızına bağlıydı. Seçmenler genellikle at sırtında, at arabasıyla veya yürüyerek yolculuk ediyordu. Yolların çoğu asfaltlanmamıştı. Yağmur, toprak yolları çamura dönüştürerek yolculuğu daha da uzatabiliyordu.
Demiryolları henüz gelişiminin ilk aşamalarındaydı ve ülkenin yalnızca küçük bir bölümünü kapsıyordu. Çiftçi ailelerin çok azı oy kullanmak için trenle seyahat edebiliyordu.
Bu kadar uzun bir yolculuk, oy kullanmayı saatlerle değil günlerle ölçülen bir işe dönüştürüyordu. Seçmenin evinden ayrılması, oy kullanacağı yere ulaşması, oyunu vermesi ve ardından geri dönmesi gerekiyordu.
Çiftçi aileler açısından bu günlerin her birinin ekonomik bir maliyeti vardı. Yolda geçirilen zaman, ekinlerden ve hayvanlardan uzak kalmak anlamına geliyordu. Yaygın tarihsel açıklamaya göre uygun bir seçim tarihi belirlenirken yalnızca sandık başında geçirilecek süre değil, gidiş ve dönüş yolculukları da hesaba katılmalıydı.
Bu mantık, 1840'lı yılların seçmen kitlesine göre şekillenmişti. ABD daha sonra ağırlıklı olarak kentleşmiş bir ülkeye dönüştü. 1920 nüfus sayımı, kentlerde yaşayan Amerikalıların sayısının kırsal bölgelerde yaşayanları ilk kez geçtiğini ortaya koydu. Nüfus Sayım Bürosu, bu araştırmada en az 2 bin 500 kişinin yaşadığı yerleşimleri kentsel alan olarak kabul ediyordu.
Bu değişim, 1845 tarihli yasanın kabul edilmesinden 75 yıl sonra gerçekleşti.
Ancak federal seçim tarihi bu dönüşüme rağmen değişmedi. Sandığa ulaşmanın bir gün veya daha uzun sürebildiği dönemde belirlenen takvim bugün de uygulanıyor.
Seçim günü neden pazar, pazartesi veya çarşamba değil?
Seçim gününün salı olarak belirlenmesinde, diğer günlerin çeşitli nedenlerle elenmesinin etkili olduğu düşünülüyor. Pazar günü ibadete ayrılmıştı. Pazartesi günü seçim yapılması ise pek çok seçmenin yolculuk etmek için pazar günü evinden ayrılmasını gerektirecekti.
Salı günü yapılan seçimler ise seçmenlere pazar ayininin ardından yolculuk etmek için tam bir gün bırakıyordu.
Çarşamba gününe ilişkin tarihsel açıklamalar ise daha belirsiz. Sıkça tekrarlanan bir anlatıya göre çarşamba, pek çok yerde pazar kurulduğu gündü ve çiftçiler satmak üzere ürünlerini kasabaya getiriyordu. Bu nedenle çarşamba günü seçim yapılması, kırsal ailelerin geçimlerini sağladıkları bir iş gününü aksatabilirdi.
Ancak bu gerekçe de belgelenmiş bir yasama amacı değil, yaygın biçimde aktarılan tarihsel yorumlardan biri.
1845 tarihli yasa, herhangi bir haftanın hangi gününün neden seçildiğine ilişkin açıklama içermiyor. Bugün bu tercihle ilişkilendirilen gerekçeler, dönemin koşullarından hareketle oluşturulmuş tarihsel değerlendirmelerden ibaret.
Seçimler neden kasım ayında yapılıyor?
ABD'de seçimlerin kasım ayında düzenlenmesinin nedeni, bu ayın tarım toplumunda uygun bir zaman aralığı sunmasıydı. Yaygın tarihsel açıklamaya göre kasım ayına gelindiğinde hasat büyük ölçüde tamamlanmış, ancak kış henüz yolları kapatmamış oluyordu.
Bu açıklama da yasada yer almıyor. Başkanlık seçicilerinin belirlenmesi için ülke genelinde tek bir tarih oluşturan 1845 tarihli düzenleme, kasım ayını belirtiyor ancak bunun nedenini açıklamıyor.
Hava koşulları da bir diğer etkendi. Pek çok seçmen sandığa at sırtında, at arabasıyla veya yürüyerek, asfaltlanmamış yollardan ulaşıyordu. Kar, buz ve çamur yılın ilerleyen dönemlerinde bu yolları kullanılamaz hale getirebilirdi. Kasım ayının başında yapılan seçimler, ülkenin büyük bölümünde kışın en sert koşulları başlamadan gerçekleştirilebiliyordu.
Elbette kış koşulları bütün eyaletlerde aynı değildi. New England bölgesinde kış, Meksika Körfezi kıyılarına kıyasla çok daha erken başlıyordu. Buna rağmen 1845 tarihli yasa bütün eyaletler için tek bir ulusal tarih belirledi.
Kasım tercihi, o dönemde yürürlükte olan federal takvimle de uyumluydu. 1792 tarihli bir yasa, eyaletlerin başkanlık seçicilerini aralık ayında bir araya gelmelerinden önce tamamlanacak bir zaman aralığında belirlemesine izin veriyordu.
Seçim tarihi neden kasım ayının ilk pazartesisini takip eden salı?
ABD'de federal seçim gününün kasım ayının ilk pazartesisini takip eden salı olarak belirlenmesi, seçim tarihini 2-8 Kasım arasındaki yedi günlük bir aralığa sabitliyor.
Bu ifade, kasım ayının ilk gününün salıya denk geldiği yıllarda bile seçimlerin 1 Kasım'da yapılmasını engelliyor.
Kural iki aşamada uygulanıyor: Önce kasım ayının ilk pazartesi günü bulunuyor, ardından bir gün ileri gidilerek salı günü belirleniyor.
Örneğin yalnızca "kasım ayının ilk salısı" denilmiş olsaydı, ayın salı günü başlaması durumunda seçimler 1 Kasım'a denk gelebilirdi. Mevcut ifade bu ihtimali ortadan kaldırıyor.
2016 başkanlık seçimi bu formülün nasıl işlediğini gösteriyor. 1 Kasım 2016 salı gününe denk gelmişti. Dolayısıyla kasım ayının ilk pazartesisi 7 Kasım oldu. Seçmenler ertesi gün, 8 Kasım'da sandık başına gitti. Bu tarih, mevcut formüle göre mümkün olan en geç seçim günüydü.
Formülün diğer ucunda ise kasım ayının pazartesi günü başlaması yer alıyor. 2004 yılında 1 Kasım pazartesi gününe denk geldiği için seçimler 2 Kasım'da yapıldı. 2020 seçimleri ise 3 Kasım'da, bu tarih aralığının başlangıcına yakın bir günde düzenlendi.
1845 tarihli yasa, bu formülün neden tercih edildiğini açıklamıyor. Seçimlerin 1 Kasım'a denk gelmemesi için iki gerekçe sıklıkla dile getiriliyor. Ancak bunlar da yasada kayıtlı gerekçeler değil, sonradan ortaya çıkan tarihsel açıklamalar.
İlk açıklama, Hristiyan dünyasındaki Azizler Günü (All Saints' Day) ile ilgili. Her yıl 1 Kasım'da kutlanan bu gün, Roma Katolikleri için önemli bir dini bayram. Katoliklerin bu günde ayine katılması bekleniyor. Bu açıklamaya göre yasa koyucular, ülke genelinde yapılacak bir seçimin önemli bir dini güne denk gelmesini istememiş olabilir.
İkinci açıklama ise ticaretle ilgili. Tüccarların ve esnafın, önceki ayın hesaplarını kapatmak için genellikle ayın ilk gününü kullandığı belirtiliyor. Bu anlatıya göre 1 Kasım'da yapılacak bir seçim, işletme sahiplerinin muhasebe ve hesap işleri için ayırdığı zamanla çakışabilirdi.