Birleşmiş Milletler'in COP31 iklim zirvesi, Antalya'da başladı. Türkiye'nin ev sahipliğindeki zirvede elektrifikasyon ve Sıfır Atık girişimi öne çıkarken, çevre örgütleri Ankara'nın kömür politikası ve plastik atık ithalatını eleştiriyor.
BM İklim Zirvesi COP31'in ev sahibi Türkiye, yenilenebilir enerjideki büyümeyi öne çıkarırken, Sıfır Atık girişimini de metan emisyonlarını azaltmanın yollarından biri olarak tanıtıyor.
REKLAM
REKLAM
Ancak çevre aktivistleri, bu yaklaşımın Türkiye'nin kömüre devam eden bağımlılığını, yani “odadaki fili” görmezden geldiğini ve ülkenin fiilen “Avrupa'nın plastik atık çöplüğü” haline geldiği gerçeğini perdelediğini savunuyor.
Pazartesi günü Antalya'da başlayan zirvede, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum'un daha önce duyurduğu, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı hedefleyen girişim öne çıkan başlıklardan biri.
Bağlayıcılığı bulunmayan “35'e 35” hedefi, Türkiye'nin yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırırken enerji güvenliğini de güçlendireceğini belirttiği 10 maddelik Eylem Gündemi'nin temel unsurlarından biri.
Kurum perşembe günü yaptığı açıklamada, “Bu yılki enerji krizi bizi sarstı. Artık herkes ithal ettiğiniz enerjinin kontrolünüzde olmayan enerji olduğunu anlıyor. Çözüm elektrifikasyon. Bu, toplumları küresel piyasalardaki dalgalanmalardan korurken emisyonları da azaltıyor,” dedi.
Kurum, COP31'in amacının “elektrik çağını başlatmak” olduğunu söyledi.
Yenilenebilir enerji hamlesi
Türkiye son yıllarda yenilenebilir enerji altyapısında önemli ilerleme kaydetti. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar perşembe günü, ekonominin elektrifikasyonunu ve kurulu rüzgâr ile güneş enerjisi kapasitesinin dört katına çıkarılarak 175 gigavata yükseltilmesini öngören, 500 milyar dolarlık iddialı bir yol haritası açıkladı.
Ancak Türkiye elektriğinin yaklaşık üçte birini kömürden üretmeye devam ediyor. Kömürden çıkış için bir tarih belirlenmiş değil. Üstelik elektrifikasyon hamlesine paralel olarak mevcut iki kömürlü termik santralin genişletilmesi planlanıyor. Çevre aktivistlerine göre COP31, bu nedenle Türkiye'nin iklim alanındaki liderlik iddiası açısından bir sınav olacak.
Greenpeace Türkiye'den enerji kampanyacısı Emel Türker Alpay, “Elektrifikasyonun yapması gereken şey fosil yakıtlara bağımlılığı sona erdirmek. Nihai hedef bu olmalı,” dedi.
Alpay, “35'e 35” hedefinin elektriğin temiz enerji kaynaklarından üretilmesini şart koşmadığına dikkat çekti. Ona göre iklim açısından fayda sağlamanın tek yolu bu.
Alpay, AFP'ye yaptığı açıklamada, “En önemli adım, Türkiye'nin yeni kömür yatırımlarına izin vermeyeceğini taahhüt etmesi ve fosil yakıtlardan adil geçiş sürecini başlatmak için bir tarih belirlemesi olurdu,” dedi.
Geçen yılki ev sahibi Brezilya, emisyon azaltımını COP gündeminin merkezine koyarken Türkiye fosil yakıtlardan çıkış tartışmalarından büyük ölçüde uzak durdu. Bayraktar ise kömürden çıkışın Türkiye'nin nükleer enerji üretimini artırmasına bağlı olacağını söyledi.
Türkiye'nin ilk nükleer santralinin yıl sonuna kadar faaliyete geçmesi, iki santralin daha kurulması planlanıyor.
“Yetersiz” iklim hedefleri
Hem Türkiye hem de müzakerelere yön veren COP31'in eş ev sahibi Avustralya, sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik hedefler belirledi. Ancak iki ülke de fosil yakıtlardan çıkış planlarını açıkça ortaya koyan ulusal bir “yol haritası” benimsemedi.
Türkiye 2053 için net sıfır emisyon hedefi belirlemiş olsa da Climate Action Tracker geçen ay ara dönem hedeflerinin yetersiz kaldığı uyarısında bulundu. Kuruluş, Türkiye'nin genel performansını hâlâ “kritik derecede yetersiz” olarak değerlendirdi.
Kuruluş, Ankara'nın 2030 ve 2035 hedeflerini “güçlendirmesi” çağrısı yaparak, “Türkiye, iklim eylemlerini hızlandırma çağrısı yaparken kendi hedeflerinin zayıf olması ve emisyonlarda ihtiyaç duyulan azaltımı sağlayacak iddiadan yoksun kalması nedeniyle bir çelişki kriziyle karşı karşıya,” dedi.
Türkiye İklim Ağı'ndaki 17 çevre kuruluşundan biri olan Mekânsal Adalet Merkezi'nden Yağız Eren Abanus da ülkenin hedeflerinin köklü biçimde yeniden ele alınması gerektiğini söyledi.
Abanus, Ankara'nın 2035'e kadar öngörülen emisyonları yüzde 41 azaltma taahhüdüne rağmen Türkiye'nin sera gazı salımlarını düşürmediğini, aksine artırdığını belirtti. Ona göre mevcut hedefler, bugünkü seviyelere kıyasla gerçekte yüzde 16'lık bir artışa izin veriyor.
Plastik atıklar
Türkiye ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın öncülük ettiği ve atıklardan kaynaklanan metan emisyonlarını azaltmak için uluslararası iş birliğini geliştirmeyi amaçlayan Sıfır Atık Girişimi'ni de öne çıkarıyor.
Greenpeace'ten Alpay, Eylem Gündemi'nde 2035'e kadar küresel atık miktarındaki öngörülen artışın yüzde 50 azaltılmasının hedeflendiğini belirterek, “Bu olumlu bir adım,” dedi.
Ancak Alpay, AFP'ye yaptığı açıklamada, “Bu politikalar yalnızca atık üretildikten sonra yönetilmesine odaklanıyor; atığın kaynağında önlenmesini kapsamıyor. Atık oluşumunun önlenmesi ve metan emisyonlarının azaltılması konusunda daha güçlü taahhütler olmadan anlamlı emisyon düşüşleri sağlanamaz,” ifadelerini kullandı.
Türkiye, Küresel Metan Taahhüdü'nü imzalamadı ve özellikle Avrupa'dan plastik atık ithal etmeyi sürdürüyor. Bu ithalatın emisyonlarla da yakından bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Alpay, “Plastik sektörü, fosil yakıt endüstrisinin Truva atı. Çünkü çıkardıkları fosil yakıtları enerji üretiminde kullanamadıklarında bunları petrokimya sektörüne yönlendiriyorlar,” dedi.
Alpay, “Atık yönetimini geri dönüşümle sınırladığımızda bunun iklim değişikliği veya emisyonlar açısından pek bir anlamı kalmıyor,” diye konuştu.