Bilim insanları, yapay zekâyla hayvan seslerini analiz edip türlerin iletişim kalıplarını inceliyor. Ancak teknoloji ufuk açsa da, hayvan dilini çevirmek hâlâ uzak bir ihtimal.
Yapay zeka, kuşlar ve fillerden balinalar ve yunuslara kadar pek çok türün çıkardığı sesleri analiz etmek için makine öğrenimi giderek daha fazla kullanıldıkça, bilim insanlarının hayvanların nasıl iletişim kurduğunu anlamaya biraz daha yaklaşmasına yardımcı olabilir.
REKLAM
REKLAM
Bu araştırmanın ön saflarında çalışan kurumlardan biri, hayvan vokalizasyonlarını analiz etmek ve farklı türlerin nasıl iletişim kurduğunu açıklamaya yardımcı olabilecek kalıpları belirlemek için yapay zeka modelleri geliştiren ABD merkezli kar amacı gütmeyen Earth Species Project.
Kuruluş, hayvanların birbirlerine ne söylemeye çalıştıklarını uzun vadede anlayabilme hedefiyle, hayvan iletişimini çözmek için yapay zekadan yararlanıyor.
NatureLM-audio adlı, hayvan seslerini tanımak ve sınıflandırmak, farklı vokalizasyon türlerini belirlemek ve geniş ses kaydı koleksiyonlarını analiz etmek üzere tasarlanmış bir yapay zeka modeli geliştirdi.
Model, hayvan seslerinin doğal dil istemleriyle araştırılmasında da kullanılabiliyor, bu da araştırmacıların aylar yerine birkaç dakika içinde kayıtları incelemesini mümkün kılabilir.
Avustralya'nın ülke çapındaki koruma girişimi FrogID projesinin kayıtlarıyla yapılan bir testte NatureLM-audio, kurbağa seslerini diğer kayıtlardan ayırt etmede yüzde 99, seçilmiş kurbağa türlerini tanımlamada ise yüzde 82 doğruluk oranına ulaştı.
Ancak hayvan seslerini tanımak, zorluğun yalnızca bir parçası. Araştırmacılar bu seslerin ne anlama geldiğini de ortaya çıkarmaya çalışıyor.
Sesi tanımaktan iletişimi anlamaya
Earth Species Project, katil balinalar, kargalar ve zebra ispinozları da dahil olmak üzere birkaç türü inceleyen araştırmacılarla birlikte çalışıyor.
Kanada'daki McGill Üniversitesi'nden araştırmacılarla işbirliği içinde, zebra ispinozları arasındaki vokal etkileşimleri incelemek için ZF-AIM adlı bir yapay zeka modeli geliştirdi.
Model, gerçek zamanlı olarak kuş benzeri vokalizasyonlar üretmek üzere tasarlandı, bu da araştırmacıların kuşların yapay zeka tarafından üretilen seslere nasıl tepki verdiğini incelemesine olanak tanıyor.
Bu deneyler, yalnızca kayıtları analiz etmenin ötesine geçip hayvanların yapay zeka tarafından üretilen seslere nasıl tepki verdiğini incelemeleri nedeniyle özellikle ilgi çekici.
Ancak bu, teknolojinin kuşların ne söylediğini çevirebildiği ya da araştırmacıların hayvanlar ile makineler arasında bir konuşma kurduğu anlamına gelmiyor.
Diğer projeler deniz memelileriyle benzer bir yaklaşım benimsiyor.
Google DeepMind, Wild Dolphin Project tarafından toplanan vahşi Atlantik benekli yunuslarının onlarca yıllık kayıtları üzerinde eğitilmiş bir yapay zeka modeli olan DolphinGemma (kaynak İngilizce)'yı geliştirdi.
Model, yinelenen kalıpları belirlemek ve hangi seslerin muhtemelen ardından geleceğini tahmin etmek için yunus vokalizasyon dizilerini analiz ediyor.
Araştırmacılar, teknolojinin sonunda insanlar ile yunuslar arasında paylaşılan bir kelime dağarcığı oluşturmaya yardımcı olabileceğini umuyor, ancak model şimdilik, hayvanların nasıl iletişim kurduğunu araştırmak için kullanılıyor, seslerini insan diline çevirmek için değil.
Bilim insanları balina iletişimini çözmeye çalışıyor
Bir diğer büyük araştırma çabasına, ispermeçet balinalarının iletişimini incelemek için yapay zeka, robotik, dilbilim ve su altı kayıt teknolojisini kullanan uluslararası bir girişim olan Project CETI (kaynak İngilizce) öncülük ediyor.
Proje, ispermeçet balinalarının birbirleriyle iletişim kurmak için kullandıkları, kodalar olarak bilinen tıklama dizilerine odaklanıyor.
Araştırmacılar, bu dizilerin, hayvanlar arasında bilginin nasıl aktarıldığına dair ipuçları verebilecek karmaşık bir yapıya sahip olup olmadığını inceliyor.
Nature Communications dergisinde yayımlanan 2024 tarihli bir çalışma, 8.700'den fazla ispermeçet balinası kodasını analiz etti ve ritim, tempo ile tıklamaların zamanlaması ve dizilişindeki değişiklikleri içeren çeşitli özellikleri ortaya koydu.
Bulgular, ispermeçet balinalarının iletişiminin daha önce düşünülenden daha karmaşık olduğuna işaret etti.
Ancak hayvan seslerindeki kalıpların tespit edilmesi, bilim insanlarının bunların ne iletiyor olduğunu mutlaka anladıkları anlamına gelmiyor.
Araştırmacıların hâlâ belirli vokalizasyonların belirli anlamları olup olmadığını ve bu anlamların, kullanıldıkları bağlama göre nasıl değişebileceğini ortaya koymaları gerekiyor.
Hayvanlarla konuşmaya ne kadar yakınız?
Yapay zeka, bilim insanlarına hayvan iletişimini analiz etmek için yeni yollar sunarken, bunu insan diline çevirmek çok daha büyük bir meydan okuma olmaya devam ediyor.
Hayvan seslerinin, davranış, sosyal ilişkiler ve çevresel koşullar gibi diğer bilgilerle birlikte ele alınması gerekiyor.
Örneğin yinelenen bir ses belirli bir etkinlikle ilişkilendirilebilir, ancak bu, araştırmacıların hayvanın neyi iletmeye çalıştığını otomatik olarak bildiği anlamına gelmez.
Bilim insanlarının ayrıca, hayvanların kontrollü deneylerde nasıl tepki verdiğini gözlemleyerek yorumlarının doğru olup olmadığını ortaya koymaları gerekiyor.
Teknoloji, sonunda insanlarda hayvanlar âlemine duyulan merakı gidermenin ötesinde uygulamalara sahip olabilir.
Bununla birlikte, bilim insanları çiftleşme, stres ya da sosyal etkileşimlerle ilişkili hayvan sinyallerini tespit etmeyi ve yeniden üretmeyi öğrenirse, aynı teknoloji hayvanları çekmek, davranışlarını bozmak ya da onları yakalamayı kolaylaştırmak için de kullanılabilir.
Araştırmacılar, özellikle sinyaller yanlış anlaşılırsa ya da mevcut iletişim sistemlerine müdahale ederse, yapay zeka tarafından oluşturulmuş vokalizasyonların yabanıl popülasyonlarda yayınının etkileri konusunda da kaygı dile getiriyor.
Ayrıca yapay zekanın yorumlarının güvenilirliğiyle ilgili sorular da var. Hayvan seslerindeki kalıpları belirlemek, anlamlarını kavramakla aynı şey değil ve bu da insanların, hayvanların gerçekte ifade etmediği niyetleri ya da duyguları onlara atfetme riskini artırıyor.
Bu nedenle, meydan okuma yalnızca hayvan iletişimini anlayabilecek teknoloji geliştirmek değil, aynı zamanda bunun, incelenen hayvanları koruyacak biçimde kullanılmasını sağlamak.