Moskova'nın 2022'de Batılı ülkelere karşı aldığı karar, yeni kararnameler ve mahkeme hükümleriyle dış ekonomik politikayı aşarak mülkiyet hakları, çocukların velayeti ve borç ilişkilerini de etkilemeye başladı.
Rusya'nın "dost olmayan ülke" olarak tanımladığı devletlere yönelik yaptırımlar, dış ekonomik politikayla sınırlı kalmayarak iç hukuk, aile hukuku, mülkiyet hakları ve mali yükümlülükler alanına da taşındı. Yeni kararlar ve mahkeme hükümleri, bu uygulamaların bireyleri de etkilemesine yol açıyor.
REKLAM
REKLAM
Rusya'nın dost olmayan ülkeler listesi, Moskova'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinin başlamasından haftalar sonra, Mart 2022'de hükümet kararıyla misilleme amacıyla resmileştirildi.
Listede ABD, İngiltere, Kanada, Japonya, Güney Kore, İsviçre, Ukrayna, Avustralya, Yeni Zelanda ve Rusya'nın saldırgan savaşına karşı çıkan Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkeler bulunuyor.
Rusya hükümeti bu sonbaharda, dost olmayan ülkelerden ithal edilen alkollü içkilere uygulanan gümrük vergisini neredeyse iki katına çıkardı. Vergi oranı yüzde 20'den yüzde 35'e yükseltilirken, düzenlemeden başta Avrupalı ve Kuzey Amerikalı üreticiler etkilendi.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, yabancı şirketlerin Rusya'daki varlıklarının geçici yönetim altına alınmasının doğrudan bu şirketlerin merkezlerinin bulunduğu ülkelerin söz konusu listede yer almasıyla bağlantılı olduğunu söyledi.
Söz konusu uygulama, Nestlé, Auchan, FM Logistic, Leroy Merlin, Metro Cash & Carry, Tarkett, Japan Tobacco International (JTI) ve başka şirketlerin Rusya'daki faaliyetlerini etkiledi.
Rusya Yüksek Mahkemesi de bir çocuk velayeti davasında dost olmayan ülke sınıflandırmasına atıfta bulundu. Mahkeme, Fransa'ya geri gönderilmesinin kısmen bu ülkenin listede bulunması nedeniyle çocuğun çıkarlarına aykırı olabileceğine hükmetti.
Mart 2025'te Rusya vatandaşı Aleksey Yermakov, annesi Ukrayna vatandaşı Anna Tişkova'nın izniyle kızını iki haftalık tatil için Türkiye ve Slovakya'ya götürdü. Ancak baba, Nisan ayında çocuğu Rusya'ya geri götürdü.
Daha sonra kız çocuğu için Rus vatandaşlığı da aldı. Çocukların mutat ikamet ettikleri ülkeye geri gönderilmesini öngören uluslararası anlaşmalara rağmen mahkeme, çocuğun Fransa'ya iadesine karar vermedi.
Mülkiyet ve araçlar da risk altında
Rusya Devlet Duması'nda destek bulan bir yasa tasarısı, dost olmayan ülkelerden çalınan veya bu ülkelerden yasa dışı yollarla çıkarılan araçların Rusya'da tescil edilmesine izin verilmesini öngörüyor.
Tasarıyı destekleyenler, bunun Batılı ülkelerle işbirliğinin kesilmesinden kaynaklanan hukuki boşlukları gidereceğini savunuyor. Karşı çıkanlar ise düzenlemenin, söz konusu ülkelerdeki araç sahiplerinin mülkiyet haklarını zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.
Ayrı bir davada Yüksek Mahkeme, Kanada'nın talebi üzerine uluslararası veri tabanında arandığı belirtilen bir aracın İçişleri Bakanlığı tarafından tescil edilmesine hükmetti. Mahkeme, bir aracın uluslararası çalıntı araçlar veri tabanında yer almasının Rusya'da tescilini reddetmek için tek başına yeterli gerekçe olmadığına karar verdi.
Putin, bu sonbaharda imzaladığı bir kararnameyle Rusya veya dost bir ülkenin vatandaşı olduğunu kanıtlayamayan ya da oturma izni sunamayan kişilerin otomatik olarak dost olmayan ülke vatandaşı statüsünde değerlendirilmesini öngördü.
Bir başka kararname ise Rusya'daki borçluların, dost olmayan ülkelerdeki alacaklılarına olan ödemelerini durdurabilmesine imkân tanıyor. Bu düzenleme, sözleşme taraflarına eşit muamele edilmesi yönündeki genel ilkeden ayrılıyor.
Uluslararası özel hukukta geçerli temel ilkeler, sözleşmelerin, velayet meselelerinin ve mülkiyet anlaşmazlıklarının tarafların uyruğuna veya siyasi statüsüne bakılmaksızın hukuki esaslar çerçevesinde çözüme kavuşturulmasını gerektiriyor.
Rusya'nın dış politika kapsamında belirlediği bir ülke sınıflandırmasını bu alanlara uygulaması, taraf olduğu uluslararası sözleşmelerdeki normlardan da ayrılıyor. Bunlar arasında, sınır ötesine rıza dışı götürülen çocukların geri gönderilmesini öngören 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi de bulunuyor.