İstanbul Sirkeci’deki Dördüncü Vakıf Han, Osmanlı’nın son döneminde inşa edildi, Birinci Dünya Savaşı sırasında yarım kaldı ve işgal yıllarında Fransız askerî karargâhı olarak kullanıldı.
İstanbul'un Sirkeci semtinde, Hamidiye Caddesi üzerinde bulunan Legacy Ottoman Hotel, Osmanlı'nın son döneminde inşa edilen Dördüncü Vakıf Han binasında hizmet veriyor. Mimar Kemaleddin Bey'in tasarladığı yapı; imparatorluğun son yıllarına, Birinci Dünya Savaşı'na, İstanbul'un işgal dönemine ve Cumhuriyet'in ilk yıllarına tanıklık etti. Bir dönem askerî karargâh, daha sonra vergi dairesi olarak kullanılan bina, 2007'de otel olarak yeniden işlev kazandı.
REKLAM
REKLAM
Bir hanın inşasından savaş yıllarına
Otelin içinde sergilenen tarihçe panolarına göre Dördüncü Vakıf Han'ın bulunduğu alanda, daha önce 1. Abdülhamid döneminden kalma bir imaret ve sebil yer alıyordu. 1905 tarihli Goad haritasında da görülebilen külliyenin imareti ve sıbyan mektebi, hanın inşası için yıkıldı. Sebil ve çeşme ise Gülhane Parkı girişinin karşısında, Zeynep Sultan Camii'nin köşesine taşındı.
Dönemin Evkaf Nezareti'nin vakıf gelirlerini artırmak amacıyla planladığı yeni hanlardan biri olan yapı, Mimar Kemaleddin Bey tarafından 1911'de tasarlandı. İnşasına 1912 yılında başlandı. Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın önemli temsilcilerinden Kemaleddin Bey'in tasarımında Osmanlı mimarisinin unsurları, kemerli cepheler ve taş işçiliği öne çıkıyordu.
Ancak Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı, inşaatın planlandığı şekilde tamamlanmasını engelledi. Oteldeki tarihçe panolarında aktarılan bilgilere göre yapı, savaş yıllarında yarım kaldı. İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgali sırasında, 1920-1923 yılları arasında Fransız askerlerinin kullandığı askerî kışla ve karargâha dönüştürüldü. Bu dönemde bina "Caserne Viktor" adıyla anıldı.
Cumhuriyet'in ilanından sonra farklı bir işleve kavuşan yapı, 1926 yılında kullanıma açıldı. Otelde sergilenen tarihçede, binanın ilerleyen yıllarda vergi dairesi olarak da hizmet verdiği aktarılıyor. Böylece bir dönem vakıf gelirlerini artırmak amacıyla ticari han olarak tasarlanan yapı, zaman içinde farklı kamu işlevleri üstlendi.
Dördüncü Vakıf Han'dan Legacy Ottoman'a
Binanın bugünkü otel kimliğine kavuşması ise 2000'li yıllarda başladı. Aktarlı Grup Yönetim Kurulu Üyesi Serdar Aktarlı, ailenin turizm sektörüne girişinin 1989 yılında Ankara'da başladığını anlatıyor. Ailenin hayvancılık ve çiftçilik faaliyetleri nedeniyle büyük şehirlere sık sık seyahat eden babasının konaklama sorunu yaşaması, ilk otel yatırımının çıkış noktası olmuş.
Ankara'da başlayan otelcilik faaliyetleri zaman içinde İzmir, Kuşadası ve İstanbul'a yayıldı. Aktarlı, ailenin 2005 yılında Dördüncü Vakıf Han'ın ihalesine katıldığını ve restorasyon çalışmalarına başladığını söylüyor. Çalışmaların ardından bina, 2007 yılında Legacy Ottoman Hotel adıyla kapılarını açtı.
Otelin adı da yapının tarihî geçmişine gönderme yapıyor. Aktarlı, "Legacy Ottoman" isminin Osmanlı'dan kalan miras fikrinden hareketle seçildiğini ifade ediyor. Otelin tasarımında da binanın geçmişinden izler bulunuyor. Aktarlı'nın aktardığına göre giriş kapısındaki motiflerden esinlenilerek hazırlanan logo ve İstanbul'un simgelerinden erguvan çiçeklerine gönderme yapan duvar kâğıtları, yapının tarihî kimliğini iç mekânlara taşıyan ayrıntılar arasında.
Tarihî binaları korumak için onları yaşatmak gerekiyor
Serdar Aktarlı'ya göre tarihî bir binayı restore etmek, koruma sürecinin tamamlandığı anlamına gelmiyor. Yapının yeni bir işlev kazanması ve düzenli olarak kullanılması, uzun vadede ayakta kalması açısından önem taşıyor.
"Restorasyon yaptık, cepheyi güzelce yeniledik ve sonra binayı kendi haline bıraktık; bu yeterli değil. Binanın yaşaması gerekiyor" diyen Aktarlı, kullanılmayan yapıların zaman içinde yeniden yıpranabileceğine dikkat çekiyor.
Tarihî binaların günümüz koşullarına uygun hale getirilmesinin önemini vurgulayan Aktarlı, restorasyon çalışmalarında önceliğin yapının statik güvenliğini sağlamak olduğunu belirtiyor. Bu süreçte uzman mühendislerle çalışmanın ve doğru malzemeleri kullanmanın belirleyici olduğunu söylüyor.
Ancak bu tür projelerin önünde ekonomik maliyetlerin yanı sıra nitelikli iş gücü bulma sorunu da bulunuyor. Aktarlı, özellikle geleneksel yapı işçiliğinde deneyimli ustalara ulaşmanın zorlaştığını, tarihî yapıların restorasyonunun uzmanlık ve uzun süreli çalışma gerektirdiğini anlatıyor.
İstanbul'un turizminde tarihî yapılar ve yaya erişimi
Aktarlı'ya göre tarihî yapıların yeniden kullanıma açılması, yalnızca binaların korunmasına değil, bulundukları bölgelerin turizm potansiyeline de katkı sağlıyor.
Londra, Zürih ve Milano gibi şehirlerde tarihî yapıların mağaza, restoran ve otel olarak kullanılmaya devam ettiğini hatırlatan Aktarlı, bu binaların kentlere yeni inşa edilen yapılarda kolaylıkla oluşturulamayacak bir atmosfer kazandırdığını söylüyor.
İstanbul'un tarihî yarımadasının da bu açıdan önemli bir potansiyele sahip olduğunu belirten Aktarlı, bölgedeki ziyaretçilerin tarihî noktaları gezdikten sonra başka semtlerde konaklamak zorunda kalmaması gerektiğini savunuyor. Ona göre tarihî çevrede konaklama, yeme içme ve sosyal yaşam seçeneklerinin artması, ziyaretçilerin bölgeyle daha güçlü bir ilişki kurmasını sağlayabilir.
Ancak turizm yatırımlarının tek başına yeterli olmadığını da vurguluyor. Ulaşım, çevre düzenlemesi ve yaya erişiminin kent deneyiminin önemli parçaları olduğunu belirten Aktarlı, özellikle tarihî yarımadada yayaların rahatça dolaşabileceği alanlara ihtiyaç olduğunu söylüyor.
"Turist bir şehre geldiğinde rahatça yürümek, kahvesini içmek, yemek yemek ve çevreyi keşfetmek istiyor. Bunların hepsi bir bütün. Sadece bir binaya yatırım yapmakla olmuyor" diyor.
Aktarlı, İstanbul'da tarihî yapıların restorasyonunun yanı sıra çevredeki kamusal alanların düzenlenmesi, ulaşımın iyileştirilmesi ve atıl durumdaki yapıların yeniden işlevlendirilmesinin de turizmin gelişimine katkı sağlayacağını düşünüyor.
Dördüncü Vakıf Han'ın hikâyesi, bir yapının farklı dönemlerde üstlendiği işlevlerin İstanbul'un tarihine nasıl eşlik ettiğini gösteriyor. Bugün otel olarak kullanılan bina, geçmişteki ticari ve kamusal işlevlerinden farklı bir amaçla hizmet verse de kentin mimari mirasının yaşayan parçalarından biri olmayı sürdürüyor.