Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 5 binden fazla kişinin ölümüne yol açan Ebola salgınının ilk dönemini inceleyen araştırmacılar, virüsün resmi açıklamadan haftalar önce yayılmaya başladığını ortaya koydu.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde Ebola virüsünün Bundibugyo varyantının yol açtığı son büyük salgının nasıl yayıldığını araştıran epidemiyologlar, anonimleştirilmiş cep telefonu verileri ve laboratuvar test kayıtlarını kullanarak salgının ilk haftalarına ilişkin bir harita oluşturdu.
REKLAM
REKLAM
Araştırma, virüsün salgın resmen ilan edilmeden haftalar önce bölgede dolaşımda olduğunu ve sağlık gözetim sistemlerinin erken uyarı işaretlerini zamanında tespit edemediğini ortaya koydu.
15 Mayıs'ta ilan edilen salgının üzerinden altı ay geçerken doğrulanmış vaka sayısı 10 bini, hayatını kaybedenlerin sayısı ise 5 bin 198'i aştı. Bu rakamlar, salgını bugüne kadar kaydedilen en büyük Bundibugyo Ebola salgını haline getirdi.
Bundibugyo varyantına özgü ruhsatlandırılmış bir aşı veya onaylanmış tedavinin bulunmaması da salgının kontrol altına alınmasını zorlaştırıyor.
İlk hastanın belirtileri resmi açıklamadan haftalar önce başlamış
Demokratik Kongo Cumhuriyeti, ülkenin kuzeydoğusundaki Ituri eyaletinden bir kişide Bundibugyo varyantının laboratuvar testleriyle doğrulanmasının ardından 15 Mayıs'ta salgın ilan etti.
Ancak araştırmaya göre ilk doğrulanmış hastada belirtiler 25 Nisan gibi erken bir tarihte başlamıştı.
Aynı dönemde Ituri eyaletindeki Mongbwalu, Rwampara, Bunia ve Nyankunde ile komşu Kuzey Kivu eyaletindeki Butembo, Katwa ve Goma'da da şüpheli vakalar bildiriliyordu.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), sağlık çalışanları arasındaki enfeksiyonları, vakaların geniş bir coğrafyaya yayılmasını ve nedeni belgelenmemiş ölüm kümelerini gerekçe göstererek 17 Mayıs'ta salgını uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu ilan etti.
Araştırmacılar ise virüsün bölgede bundan aylar önce yayılmaya başlamış olabileceğinden şüpheleniyor.
Cep telefonu verileri virüsün yayılma güzergâhlarını ortaya koydu
Salgının neden bu kadar hızlı yayıldığını anlamak isteyen araştırmacılar, insanların bölgeler arasındaki hareketlerini incelemek için anonimleştirilmiş cep telefonu verilerinden yararlandı.
Analiz, 24 Nisan ile 24 Mayıs arasında Mongbwalu, Bunia ve Rwampara'dan başka bölgelere seyahat eden insanların hareketlerinin, 1 Haziran'a kadar hangi sağlık bölgelerinde enfeksiyon bildirileceğini öngörmeyi sağladığını gösterdi.
İlk salgın merkezlerine yakın bölgelerde enfeksiyon riskinin daha yüksek olduğu belirlendi.
Ancak araştırmacılar, başlangıç noktalarından 150 ila 200 kilometre uzaklıktaki bazı bölgelerde de riskin yeniden yükseldiğini tespit etti.
Çalışmanın ortak yazarlarından, Kinşasa'daki Ulusal Halk Sağlığı Enstitüsü'nde epidemiyolog olarak görev yapan Pierre Akilimali'ye göre bunun nedeni, insanların yerleşik ulaşım güzergahlarını kullanarak daha büyük kasaba ve şehirlere seyahat etmesiydi.
Araştırmacılar, bu bulguların salgının ilk aşamalarında insan hareketliliğinin virüsün hızla yayılmasında belirleyici bir rol oynadığını gösterdiğini belirtti.
ABD'nin dış yardım kesintileri erken uyarı sistemlerini etkiledi
Araştırmada dikkat çekilen bir diğer sorun, hastalık gözetim sistemlerinin salgının erken işaretlerini zamanında tespit edememesi oldu.
ABD'nin dış yardım programlarında yaptığı kesintilerin ardından toplum sağlığı çalışanlarına ayrılan finansmanın azalması bunun nedenleriyden biriydi.
Zira kesintilerden etkilenen programlardan biri de toplum temelli hastalık gözetimiydi.
Bu sistem, olağandışı hastalık vakalarının ilk aşamada belirlenmesi ve olası salgınlara ilişkin incelemelerin başlatılması açısından kritik önem taşıyor.
Uzmanlar, bu tür erken uyarı mekanizmalarının zayıflamasının salgınların başlangıç aşamasında tespit edilmesini güçleştirebildiğine dikkat çekiyor.
Hastanelerdeki testler Ebola'nın farklı varyantını tespit edemiyordu
Salgının geç fark edilmesindeki bir diğer önemli etken ise laboratuvarların tanı kapasitesindeki eksikliklerdi.
Zira Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki bölgesel sağlık kuruluşları, salgın ilan edilene kadar Bundibugyo varyantını tespit edebilecek testlere sahip değildi.
Mevcut testler yalnızca Ebola virüsünün Zaire varyantını tanımlayabiliyordu. Bu nedenle Bundibugyo kaynaklı enfeksiyonların erken dönemde laboratuvar ortamında doğrulanması mümkün olmadı.