Bize Ulaşın
Reklam

AİHM Can Atalay kararını açıkladı: "Derhal serbest bırakılmalı"

ARŞİV - TBMM oturumunda milletvekilleri, "Can Atalay'a özgürlük" yazılı dövizler taşıyor, 30 Ocak 2024.
ARŞİV - TBMM oturumunda milletvekilleri, "Can Atalay'a özgürlük" yazılı dövizler taşıyor, 30 Ocak 2024. -  ©  AP Photo
© AP Photo
By Burcu Basaran
Yayınlanma Tarihi
Paylaş Yorumlar Google'da Euronews'ü takip edin
Paylaş Close Button

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Gezi davası kapsamında tutuklu bulunan ve milletvekilliği düşürülen Can Atalay'ın özgürlük ve güvenlik hakkı ile seçilme hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme, Türkiye'nin Atalay'ı derhal serbest bırakmasını istedi.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Gezi davası kapsamında 18 yıl hapis cezasına çarptırılan ve 2023'te Hatay milletvekili seçilmesine rağmen cezaevinden tahliye edilmeyen Şerafettin Can Atalay'ın başvurusunda Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni ihlal ettiğine hükmetti.

REKLAM
REKLAM

AİHM'nin 17 Kasım Salı günü açıkladığı kararda, Atalay'ın tutukluluğunun sürdürülmesinin özgürlük ve güvenlik hakkını ihlal ettiği belirtildi. Mahkeme ayrıca, Atalay'ın milletvekili seçilmesine rağmen Meclis'teki görevini yerine getirememesi ve milletvekilliğinin düşürülmesi nedeniyle seçilme hakkının da ihlal edildiğine karar verdi.

Mahkeme, Türkiye'nin Atalay'ın tutukluluğuna son vermek ve derhal serbest bırakılmasını sağlamak için gerekli tüm adımları atması gerektiğini belirtti. Kararda, Atalay'ın milletvekili sıfatıyla Meclis'teki görevine başlamasına ve parlamenter faaliyetlerini yerine getirmesine de imkân tanınması istendi.

AYM kararlarının uygulanmaması da ihlal sayıldı

Atalay, 14 Mayıs 2023 genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi'nden (TİP) Hatay milletvekili seçilmişti. Seçimin ardından dokunulmazlıktan yararlanması ve tahliye edilmesi gerektiğini savunan Atalay'ın başvurusu üzerine Yargıtay 3. Ceza Dairesi, milletvekili dokunulmazlığı kapsamına girmediği gerekçesiyle tahliye talebini reddetmişti.

Anayasa Mahkemesi (AYM) ise Ekim 2023'te Atalay'ın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiğine hükmetmiş, tahliyesi ve yargılamanın durdurulması yönünde karar vermişti. AYM, Aralık 2023'te verdiği ikinci kararda da önceki kararının uygulanmaması nedeniyle hak ihlali tespit etmişti.

Ancak Yargıtay 3. Ceza Dairesi, AYM kararlarını uygulamayı reddetmişti. Daire, Atalay'ın milletvekili dokunulmazlığından yararlanamayacağı yönündeki değerlendirmesini yineleyerek dosyayı TBMM'ye göndermişti. Yargıtay kararının Genel Kurul'da okunmasının ardından Atalay'ın milletvekilliği 30 Ocak 2024'te düşürülmüştü.

AİHM, kararında AYM'nin bireysel başvuru kapsamında verdiği kararların bağlayıcı olduğuna dikkat çekti. Mahkeme, AYM'nin Atalay'ın tutukluluğunun hukuka aykırı olduğu yönündeki tespitlerine rağmen bu kararların uygulanmaması nedeniyle tahliyesini sağlayabilecek etkili bir yargısal inceleme mekanizmasının işletilmediğine hükmetti.

Mahkeme, bu değerlendirmenin AYM'ye bireysel başvuru yolunun genel olarak etkisiz olduğu anlamına gelmediğini, yalnızca Atalay'ın davasındaki özel koşullarla sınırlı olduğunu da vurguladı.

AİHM: Atalay'ı susturma ve çoğulculuğu engelleme amacı güdüldü

Kararda öne çıkan bir diğer tespit ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 18'inci maddesiyle ilgili oldu. Bu madde, sözleşmede güvence altına alınan haklara getirilen kısıtlamaların öngörülen amaçlar dışında kullanılmasını yasaklıyor.

AİHM, Atalay'ın milletvekili dokunulmazlığından yararlanmasının engellenmesi ve AYM kararlarına rağmen tutukluluğunun sürdürülmesinin, onu susturma ve çoğulculuğu engelleme yönünde başka bir amaç taşıdığı sonucuna vardı.

Mahkeme, bu durumun insan hakları savunucularının çalışmaları üzerinde caydırıcı bir etki yaratma riski taşıdığına da dikkat çekti.

32 bin 500 euro tazminata hükmedildi

AİHM, Türkiye'nin Atalay'a manevi tazminat olarak 32 bin 500 euro ödemesine hükmetti. Ödemenin, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde yapılması gerekiyor.

Karar, AİHM İkinci Dairesi tarafından altı üyenin oyuyla alındı. Yargıç Saadet Yüksel ise kısmen karşı oy kullandı. Yüksel, AYM kararlarının uygulanmaması nedeniyle Sözleşme'nin 5'inci maddesinin 4'üncü fıkrasının ihlal edildiği tespitine katılırken, diğer ihlal tespitlerine katılmadı.

AİHM kararları, tarafların Büyük Daire'ye başvuru imkânı da dahil olmak üzere Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 44'üncü maddesinde belirtilen koşullarda kesinleşiyor.

Türkiye İşçi Partisi (TİP) Genel Başkanı Erkan Baş, AİHM kararının açıklanmasının ardından X'te yaptığı açıklamada, "Özellikle ekleyeyim: Anayasa Mahkemesi’nin kararları uygulanmadığı için Can Atalay’ın özgürlüğünü koruyacak yargısal güvenceden mahrum bırakıldığına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir. Diğer başlıklarda 1’e karşı 6 oyçokluğu var. (Elbette o 1 oy da Türkiye adına seçilmiş hâkim). Bunun herkesin anlayacağı karşılığı şudur: Bir insan mahkemeye başvuruyor, haklı bulunuyor, serbest bırakılması gerekiyor; fakat karar uygulanmadığı için cezaevinde kalıyor. AİHM’in bunun hak ihlali olduğunu tescil etmiş oldu," dedi.

"Buradan tüm siyasi partilere ve özel olarak TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a sesleniyorum, bu hukuksuzluğa derhal son verilmelidir," diyen Baş, Can Atalay’ın derhal TBMM Kütüğü’ne kaydı yapılması, tahliye edilmesi ve yemin edip görevini yapmasının sağlanması gerektiğini belirtti.

Ne olmuştu?

Avukat Şerafettin Can Atalay, Gezi Parkı eylemlerine ilişkin dava kapsamında 2019 yılında İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılanmaya başladı. Mahkeme, 25 Nisan 2022'de Atalay'ı, Türk Ceza Kanunu'nun 312'nci maddesi kapsamında hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüse yardım suçundan 18 yıl hapis cezasına çarptırdı.

14 Mayıs 2023 genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi'nden (TİP) Hatay milletvekili seçilen Atalay, tahliye edilmedi. Milletvekili seçilmesinin ardından yapılan tahliye başvurusu Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından reddedildi.

Atalay'ın başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi (AYM), 25 Ekim 2023'te kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiğine hükmetti. AYM, yeniden yargılama ve tahliye yönünde karar verdi.

Ancak İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, AYM kararını uygulamak yerine dosyayı Yargıtay'a gönderdi. Yargıtay 3. Ceza Dairesi de AYM'nin ihlal kararının uygulanmasına yer olmadığına hükmetti. AYM, Aralık 2023'te verdiği ikinci kararda da önceki kararının uygulanmaması nedeniyle hak ihlali tespit etti. Yargıtay'ın bu kararı da uygulamaması üzerine Atalay'ın milletvekilliği 30 Ocak 2024'te düşürüldü.

Erişilebilirlik kısayollarına git
Paylaş Yorumlar Google'da Euronews'ü takip edin

Bu haberler de ilginizi çekebilir

Can Atalay cezaevinde 24 saatlik açlık grevine başladı: 'Bıçak kemiğe dayandı'

AİHM Türkiye'nin Selahattin Demirtaş kararına yaptığı itirazı reddetti

FIDH raporu: Batı'da protesto hakkı yasalarla bastırılıyor, Filistin yanlıları susturuluyor