İngiltere’de kraliyet ve aristokrasinin sporu olarak başlayan at yarışı, Türkiye’de yeni bir ulusun toplumsal buluşma noktası olarak şekillendi. 1927'de ilk Gazi Koşusu’ndan bugüne uzanan hikâyeyi sektör temsilcileri ve spor yazarı Euronews’e anlattı.
İngiltere’de at yarışı, 18. yüzyıldan itibaren aristokrasi ve kraliyet çevresinde gelişirken, Türkiye’de ise Cumhuriyet’in ilk yıllarında yeni bir ulusun ortak etkinliklerinden biri olarak şekillendi.
1927’de Ali Muhittin Hacıbekir’in atı Neriman ilk Gazi Koşusu’nu kazandığında, Cumhuriyet henüz dört yaşındaydı. Aradan geçen 100 yıla rağmen Gazi Koşusu, Türkiye’nin en köklü spor etkinliklerinden biri olmayı sürdürüyor.
Peki, at yarışını yalnızca pistteki mücadeleden ibaret olmayan bir spor ve kültür alanına dönüştüren ne? Atların yetiştirilmesi ve bakımı, jokeylerin tecrübesi, yarışçılık geleneği ve yeni kuşaklara ulaşma çabası... Euronews, at yarışı dünyasının geçmişini ve bugününü Bi'Talih Genel Müdürü Sebati Altunyuva, Bi'Talih Pazarlama Müdürü Mert Mustafa Ünsal ve Yarıştayız Dijital Genel Yayın Yönetmeni ve spor yazarı Niko Yenibayrak ile konuştu.
Yenibayrak’a göre Türkiye’deki yarışçılık kültürü, köklü Avrupa geleneklerinden temelde ayrılmıyor; tersine, onlara öykünerek başlamış: “1700'lü yıllarda İngiltere’de yarışçılık kültürü start veriyor, yarış olarak koşulması Epsom’da 1750'lerde başlıyor. Çok eskiye dayanan, aristokrasinin buluşma noktası bir yandan.”
Yenibayrak, Türkiye’nin de bu hikâyenin merkezinde olduğunu vurguluyor: “Şu an günümüzde dünya üzerinde koşan atların ırkının tamamı üç ata dayanır. Bunlardan birisi de Byerley Türk Atı. Bu noktada Türkiye ve Türk atları aslında konunun çok önemli bir noktasında, merkezinde duruyor.”
Osmanlı döneminde, 19. yüzyılın ortalarında başlayan at yarışçılığı, İzmir’de Levanten ailelerin öncülüğünde gelişti. Cumhuriyet’in ilk yıllarında ise yetiştiricilik ve ıslah çalışmaları hız kazandı.
Türkiye'de at yarışçılığının gelişimine Mustafa Kemal Atatürk’ün de destek verdiğini v-kaydeden Yenibayrak, ülkenin yarış geleneğinin İngiliz ve Fransız ekollerini takip ettiğini söyledi.
Türkiye’deki yarışçılık geleneğinin en önemli simgelerinden biri ise 1927’den bu yana düzenlenen Gazi Koşusu. Yenibayrak, yarışın hiçbir dönemde kesintiye uğramadığını belirterek, “Ne 2. Dünya Savaşı, ne sonraki dünyadaki gelişmeler ara verdirdi. İngiltere’de, Fransa’da bile büyük yarışlar 2. Dünya Savaşı sırasında kesintiye uğrarken, Türkiye’de tam tersi bir durumla karşı karşıyayız," dedi.
Yenibayrak, ilk yıllarda İsmet İnönü ve Celal Bayar’ın atlarının da Gazi Koşusu’nu kazandığını söyledi. İlk yarışı ise 1927’de Ali Muhittin Hacıbekir’in atı Neriman kazanmıştı.
Bi'Talih Pazarlama Müdürü Mert Mustafa Ünsal, farkı bu tarihsel bağlamda görüyor: “İngiltere'de daha çok kraliyet, monarşi geleneğiyle bağlantılı bir şey bu. Bizde ise yeni bir ulusun doğuşunun simgelerinden biri. Genç bir ulusun sosyal olarak toplandığı, bir arada olduğu bir etkinlik bu.”
Ünsal’a göre Türkiye'de at yarışçılığı, yeni ülke idealiyle özdeşleştiği için modern Cumhuriyet’i temsil etmesi açısından da farklı bir yerde duruyor.
Türkiye hangi ekolü örnek alıyor?
Yenibayrak’a göre Türkiye, ağırlıklı olarak İngiliz ve Fransız yarışçılığını örnek alıyor. İngiltere’de “çime dayalı, uzun mesafelere dayalı bir yarışçılık anlayışı” var. Amerikan yarışçılığı ise daha çok kum piste, hıza ve sürate dayanıyor.
Yenibayrak, küreselleşen dünyada Japon atçılığının da çok üst düzeye çıktığını söyledi: “Japonlar bir şeyi kafaya takınca en iyisini yapmaya çalışıyor. Mesela viskiyi İskoçlardan, teknolojiyi Amerikalılardan, yarışçılığı da İngilizlerden çok daha iyi yapıyorlar.”
Yıl boyu süren takvim
Ünsal, yarış takviminin tüm Türkiye’ye yayıldığını söyledi. Sezon, martta İzmir’deki Ege Derbisi ile gayriresmî olarak açılıyor. Ardından Adana’da Akdeniz Derbisi, mayısta İstanbul’da Gazi’nin provası sayılan deneme koşuları, haziran ayında Gazi Koşusu ve sonrasında Ankara’da Cumhurbaşkanlığı Koşusu geliyor. Ünsal, bu takvimin atları ve jokeyleri farklı şartlarda test ettiğini belirtiyor.
Altunyuva ise takvimin yılbaşında açıklandığını ve 10 şehirde hipodrom bulunduğunu belirtti. Karadeniz bölgesinde hipodrom yok: “Belki bir 11. şehrin gelmesiyle beraber önümüzdeki dönemde daha ulusal bir at yarışçılığından bahsedebiliriz.”
Seyirci eski kuşak, ilgi yeni kuşakta artıyor
Bi'Talih Genel Müdürü Sebati Altunyuva, rakamların yeni kuşağın at yarışına ilgisinin zayıf olduğunu gösterdiğini söyledi: “45 yaş üstü, 50 yaş üstü kitlenin çok daha yoğun bir şekilde ilgilendiğini görüyoruz. Rakamlar bize bunu söylüyor.”
Bi’Talih’in amacının ise tam tersi olduğunu, yeni kuşağın da bu spora ilgi duymasını istediklerini ekledi.
Altunyuva, "Bunun için de at yarışının güzelliklerini, aslında bu kültürü onları nasıl sevdirebileceğimiz üzerine çeşitli çalışmalar yapıyoruz," dedi.
Yenibayrak’ın kanalındaki veriler ise bir değişime işaret ediyor. Mart 2025'te yayın hayatına başlayan Yarıştayız Dijital’in YouTube izleyici verilerine göre 25-35 yaş arası kitlenin payı, 2025 Gazi Koşusu’ndan 2026'ya yaklaşık yüzde 20 seviyesinden yüzde 45-46'ya çıktı.
Yenibayrak, “Bir yılda iki katından fazla” diyerek, bunun nedenini şöyle açıkladı: “Bayilerin işin içine girmesi, 2-3 yıldır reklam ve tanıtım faaliyetlerinin artması, filmlerle, dizilerle biraz daha popülerleşmesi. Gençlerin ‘burada da bir şeyler oluyor’ diyerek kafayı buraya çevirdiğini gösteriyor.”
Ünsal, hedeflerini şu şekilde özetledi: “Biraz daha kapalı bir komünitede bilinen, yıllardır tekrarlanan ve yaşı 35'in üstüne çıkmış bir kitleyi Instagram, TikTok diliyle yeni nesillerle buluşturmak ve bu hikâyelerin daha geniş kitlelere yayılmasını sağlamak.”
Altunyuva, içeriğe olan ilginin arttığını, oyuna olan ilginin de bunun arkasından geleceğini düşündüklerini ve bu nedenle içeriğe yatırım yaptıklarını belirtti.
Altunyuva ayrıca, dijital at yarışının yeni olmadığını hatırlattı: "TJK’nın e-bayi diye bir uygulaması var, 10 seneden uzun süredir de canlıda. İki buçuk senedir lisanslar verilerek, farklı farklı özel girişimlerin de dijital bayilik açmasına izin verildi. Onun da yolu açıldı aslında. Böylelikle daha kitlelere yayılıp, bu işin dijital taraftan da geliştirilip daha fazla kişiye ulaşması sağlandı aslında."
Ancak Altunyuva, yayılımın beklenen hızda olmadığını, sanal bayilerin biraz daha yatırım yapması gerektiğini söyledi.
"Önümüzdeki günlerde zaten yatırımların da kümeli bir şekilde artarak bu yayılımın sağlanacağını düşünüyorum," diye ekledi.
Öte yandan Yenibayrak, at yarışının imajında Kemal Sunal’ın “Atla Gel Şaban” filminin etkisine değinerek, “Kemal Sunal’ı hepimiz çok seviyoruz ama film bazen bu noktalarda olumsuz bir imaj yapıştırdı. Doğru parmak bastığı noktalar da var ama biraz fazla yüzeysel yaklaşıldığını düşünüyorum," dedi.
Yenibayrak’a göre çözüm, sporun kültürüne ve hikâyelerine odaklanmak: “Daha fazla film, daha fazla belgesel, daha fazla sosyal medya içeriği yapmak, daha fazla insanı hipodroma gitmeye teşvik etmek gerekiyor. Bence 2-3 yıldır çok hızlı bir ivmelenme var. Daha iyisi de olacak gibi görünüyor.”