Brüksel, Ukrayna’nın Rusya’ya karşı mücadelesini sürdürebilmesi için piyasalardan 45 milyar euro daha borçlanmayı planlıyor. Hızla yükselen faizlerin yeni kredinin maliyetini artırması ve kredi üzerinde siyasi uzlaşmayı zorlaştırması bekleniyor.
Avrupa Komisyonu, Rusya’nın aralıksız hava saldırıları altında ekonomisini ayakta tutmaya çalışan Ukrayna’ya, ortak borçlanmayla finanse edilecek 45 milyar euroluk ek destek kredisi verilmesini önerdi.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in çarşamba günü açıkladığı teklif, 20 milyar euro mali yardım ve 25 milyar euro silah alımı öngörüyor. Askerî destek, insansız hava araçları, füzeler ve acil ihtiyaç duyulan hava savunma önleme füzelerinin alımında kullanılacak.
Kredinin 2027 boyunca kademeli olarak kullandırılması ve AB liderlerinin geçen aralık ayında üzerinde anlaştığı 90 milyar euroluk krediye eklenmesi öngörülüyor.
Von der Leyen, "Rusya’ya açık bir mesaj veriyoruz. Barış istiyoruz" dedi.
"Bu saldırı savaşının başlamasından beş yıl sonra Avrupa birlik içinde. Savaşta da barışta da Ukrayna’yı desteklemekte her zamanki kadar kararlıyız."
Von der Leyen, barış görüşmeleri sürerken 27 üye ülkenin istisnasız tamamının teklifi destekleyeceğinden "çok emin" olduğunu söyledi.
Slovakya, Çekya, Macaristan ve Bulgaristan ise krediye katılmayacaklarını şimdiden açıkladı. Geçen yılki zorlu müzakerelerde muafiyet elde eden Slovakya, Çekya ve Macaristan bu muafiyeti sürdürmek istiyor.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ukrayna’ya yeni yardım konusunda 27 üyenin tamamı anlaşmazsa, üye ülkelerin önem verdiği uyum fonlarını da içeren bir sonraki AB bütçesini veto etmekle tehdit etti. Slovakya Başbakanı Robert Fico, Merz’in tutumunu "şantaj" olarak nitelendirdi.
Merz’e destek veren von der Leyen, silah sevkiyatına karşı çıkan ülkelerin kaygılarını gidermek için kredinin sivil ve askerî olmak üzere ikiye ayrıldığını vurguladı.
AB liderleri teklifi ilk kez gelecek hafta Brüksel’de görüşecek. Bir sonraki AB bütçesinin de aynı toplantıda ele alınması, görüşmelerde gerilimi artırabilir.
Tartışmanın merkezinde borçlanma maliyeti olacak. Komisyon, borç ihraççısı olarak AAA kredi notunu korusa da piyasalardan 45 milyar euro borçlanmanın maliyeti yüksek olacak.
Yüksek enerji fiyatları, jeopolitik belirsizlik, yatırımcıların kaygıları ve maliyetli yapay zekâ yarışı nedeniyle faizler bu yıl hızla yükseldi. Bu da AB’nin desteği sürdürebilmek için her yıl milyarlarca euro faiz ödemesi gerekeceği anlamına geliyor. Yine de Ukrayna devletinin çöküşünün doğuracağı maliyetin, bu mali yükün çok daha üzerinde olacağı görüşü ağır basıyor.
Önceki kredilerde olduğu gibi anaparanın geri ödenmesi, Kyiv’in savaş tazminatı alması şartına bağlanacak. Moskova beklendiği gibi tazminat ödemeyi reddederse Brüksel, Rusya’nın dondurulan 210 milyar euro değerindeki varlıklarını kullanma hakkını saklı tutuyor. Her iki durumda da Ukrayna’nın krediyi kendi kaynaklarından ödemesi beklenmiyor.
Von der Leyen, "Destek kredisinin geri ödenmesi için dondurulan Rus nakit varlıklarının kullanılması seçeneği teklifte açıkça yer alıyor" dedi. "Bence bu da ihtiyaçları karşıladığımızı gösteren bir başka unsur."
Von der Leyen’le birlikte açıklama yapan AB’nin ekonomiden sorumlu komiseri Valdis Dombrovskis, yıllık faiz ödemelerinin Ukrayna’ya gelecekte verilecek yardıma dahil edilip edilmeyeceğini belirlemek için müzakereleri süren AB bütçe taslağının yeniden incelenmesi gerekeceğini söyledi.
Çarşamba günü açıklanan 45 milyar euroluk teklif, ödemeleri hâlâ devam eden 90 milyar euroluk destek kredisine ek olacak. Önceki kredi, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşın 2026 içinde sona ereceği varsayımıyla hazırlanmıştı.
Moskova ise Ukrayna’da kış koşullarını ağırlaştırmak ve ülke ekonomisinin işleyişini bozmak amacıyla saldırılarını yoğunlaştırdı.
Aralıksız bombardıman ticari faaliyetleri aksattı, ticareti zorlaştırdı ve yaygın elektrik kesintilerine yol açtı. Bu durum, Kyiv’in gelir toplama ve kamu hizmetlerini sürdürme kapasitesini zayıflatarak ülkenin dış yardıma bağımlılığını artırdı.
Savaşın yol açtığı yıkım nedeniyle Ukrayna’nın 2027 bütçesinde 70 milyar euroluk finansman açığı oluştu.
AB’nin önerdiği 45 milyar euroluk kredi, bu açığın yaklaşık üçte ikisini karşılamayı amaçlıyor. Kalan kısmın Birleşik Krallık, Norveç, Kanada ve Japonya gibi diğer müttefiklerce karşılanması bekleniyor.
Brüksel, AAA kredi notuna sahip müttefiklerin krediye 5 milyar euro daha katkıda bulunmasına da imkân tanıyacak.