Ukrayna'ya NATO'nun 5. maddesine benzer bir güvenlik garantisi verilmesi yönündeki taahhüt belirsizliğe yol açtı. Zelenskiy, olası yeni bir Rus saldırısı durumunda ABD ve Avrupa'nın nasıl karşılık vereceğinin netleştirilmesini istiyor.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, savaş sonrası dönemde ülkesine sağlanması öngörülen NATO'nun 5. maddesine benzer güvenlik garantilerinin ne anlama geleceği konusunda ABD'den açıklama istedi. Zelenskiy, Rusya'nın yeni bir saldırı düzenlemesinin artık "olup olmayacağı" değil, "ne zaman olacağı" meselesi olduğunu söyledi.
Zelenskiy, perşembe akşamı Berlin'de Gönüllüler Koalisyonu toplantısının ardından yaptığı açıklamada, "5. madde konusunda ortak bir anlayışa sahip olduğumuzdan emin değilim. Bu tam olarak ne anlama geliyor?" ifadelerini kullandı.
NATO'nun kolektif savunma ilkesini esas alan ve bir müttefike yönelik silahlı saldırının tüm müttefiklere yapılmış sayılmasını öngören güvenlik garantisi fikri ilk kez geçen yıl aralık ayında gündeme gelmişti. Ancak barış görüşmelerinin daha sonra çıkmaza girmesi nedeniyle öneri somut bir çerçeveye kavuşturulamamıştı. Konu, perşembe günü Avrupalı liderlerin Berlin'de bir araya gelmesiyle yeniden gündeme geldi.
Toplantıya katılan ABD Özel Temsilcisi Jared Kushner, ABD Başkanı Donald Trump'ın savaş sonrası Ukrayna'ya bu tür bir güvenlik taahhüdü verilmesine sıcak baktığını söyledi.
Zelenskiy'nin yanında konuşan Kushner, "ABD açısından bakıldığında, 5. madde benzeri bir güvenlik garantisi vermek gerçekten çok büyük bir mesele. Bunun ABD'nin çıkarlarına uygun olması gerekiyor. Ayrıca daha kapsamlı bir güvenlik paketinin parçası olduğundan emin olmalıyız," dedi.
Kushner, Rusya'nın bu fikre artık daha sıcak baktığını öne sürerken, Moskova'da konuya ilişkin ciddi şüpheler ve güvensizlik bulunduğunu da kabul etti. Rusya'nın gelecekte yeni bir savaş yaşanmasını istemediğini savunan Kushner, bu nedenle Avrupa ile Rusya arasındaki diyaloğun yeniden başlatılmasının önemli olduğunu belirtti.
Kushner, "Varacağımız herhangi bir anlaşmanın uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak için teşvikler ve çıkarlar üzerine kurulu bir sistem oluşturmalıyız. Anlaşmanın ihlal edilmesi durumunda güçlü bir caydırıcılık ve ağır sonuçlar bulunmalı," diye konuştu.
Ancak Zelenskiy, daha sonra düzenlediği basın toplantısında Kushner'in yanıtlarının yeterince açık olmadığını belirterek, Ukrayna topraklarına ABD askerlerinin konuşlandırılması veya ABD askeri üslerinin kurulması gibi konularda somut açıklama istedi.
Zelenskiy, "Peki ya Amerikan askerleri? Bu konuda bir yanıtınız var mı? Benim şu an için yok. Yanıtı bilmiyorum," ifadelerini kullandı.
Zelenskiy, 5. madde benzeri bir güvenlik garantisinin uygulamada etkili olabilmesi için ABD ve Avrupa ülkelerinin Rusya'nın yeni bir saldırısına nasıl karşılık vereceklerini açıkça ortaya koymaları gerektiğini söyledi.
"Ortaklarımız ne yapacak? Şüpheci olmak istemem ama Rusya'nın bunu yeniden yapıp yapmayacağı değil, ne zaman yapacağı önemli. Yeniden saldırdıklarında ne yapacaklar?" diye konuştu.
Zelenskiy, verilecek yanıtların yalnızca müttefikler açısından değil, savaşın ardından Ukrayna'ya gelecek yatırımcılar ve toplumlar açısından da net olması gerektiğini vurgulayarak, "Bütün bu insanların açık yanıtlara ihtiyacı var," dedi.
Ukrayna'nın uzun süredir hedeflediği ancak Moskova'nın kırmızı çizgisi olarak gördüğü NATO üyeliğinin, gerçek 5. madde kapsamındaki kolektif savunma güvencesini otomatik olarak sağlayacağı için konuyu daha net hale getireceğini belirtti.
Ukrayna'nın NATO üyeliği konusu müttefikler arasında görüş ayrılıklarına yol açıyor. Bazı ülkeler üyeliğin yeni bir Rus işgalini önlemenin en kolay yolu olduğunu savunurken, diğerleri bunun Rusya'yı gereksiz yere kışkırtacağı görüşünü dile getiriyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, perşembe günü yaptığı açıklamada, Rusya'nın "maksimalist" taleplerinin Ukrayna'nın NATO üyeliği konusunun yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğini söyledi.
Berlin'deki toplantı, Almanya, Fransa ve İngiltere'nin imzaladığı ortak bir bildiriyle sona erdi. Bildiride, 5. madde benzeri bir güvenlik garantisine dolaylı olarak atıfta bulunuldu.
Metinde bu güvence doğrudan 5. madde benzeri bir garanti olarak tanımlanmadı. Bunun yerine, Rusya'nın gelecekte düzenleyebileceği bir silahlı saldırı durumunda barış ve güvenliği yeniden tesis etmek için ulusal prosedürlere tabi, hukuken bağlayıcı bir önlem taahhüdünden söz edildi.