Venezuela, AB için büyük bir ticaret ortağı değil. Toplam ticaret hacminin yüzde 55’ini oluşturan İspanya ticarette belirleyici konumda. Venezuela’nın sahip olduğu büyük kanıtlanmış ham petrol rezervleri nedeniyle AB, ülkedeki siyasi gelişmeleri yakından izliyor.
ABD’nin yaklaşık bir hafta önce düzenlediği askerî bir operasyonla Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu yakalamasının ardından, Venezuela’nın ekonomik geleceği yeniden mercek altına alındı.
Ülke, dünyanın en büyük kanıtlanmış ham petrol rezervlerine sahip. ABD Enerji Enformasyon İdaresi’ne (EIA) göre 2023 itibarıyla bu rezervler yaklaşık 303 milyar varil düzeyindeydi ve bu rakam küresel rezervlerin yaklaşık yüzde 17’sine denk geliyor.
Tüm bunlar, Venezuela’nın Avrupa ile olan ekonomik ilişkilerine dair soruları gündeme getiriyor. Venezuela, AB için ne kadar önemli bir ticaret ortağı?
AB ile Venezuela arasındaki ticaret son yıllarda nasıl değişti? Hangi Avrupa ülkeleri Venezuela ile en fazla ticaret yapıyor?
Venezuela, rakamsal açıdan AB için büyük bir ticaret ortağı değil. Ancak ülkenin siyasi önemi ve gelecekteki potansiyel ekonomik ilişkileri ayrı bir başlık olarak öne çıkıyor.
AB İstatistik Ofisi Eurostat verilerine göre, Venezuela menşeli ürünlerin AB dışı ithalat içindeki payı oldukça düşük. 2024’te mal ithalatının yalnızca yaklaşık yüzde 0,1’i Venezuela’dan geldi.
AB’nin Venezuela’ya ihracatı ise son derece sınırlı düzeyde kaldı.
2024 yılında AB’nin Venezuela’ya ihracatı yaklaşık 784 milyon euro (yaklaşık 39,2 milyar TL), Venezuela’dan ithalatı ise yaklaşık 2,16 milyar euro (yaklaşık 108 milyar TL) oldu. Böylece toplam ticaret hacmi yaklaşık 2,95 milyar euroya (yaklaşık 147,5 milyar TL) ulaştı.
Bu rakam, ticaret hacminin yaklaşık 1,42 milyar euro (yaklaşık 71 milyar TL) olduğu 2020 yılına kıyasla iki katından fazla artış anlamına geliyor. Venezuela’dan yapılan ithalat artarken, AB’nin ihracatı büyük ölçüde aynı seviyede kaldı; bu durum Venezuela lehine belirgin bir ticaret fazlası ortaya çıkardı.
AB–Venezuela ticaretine hangi ürünler hâkim?
Avrupa Komisyonu’na göre AB, ABD ve Çin’in ardından Venezuela’nın üçüncü en büyük ticaret ortağı konumunda. 2024’te AB’nin Venezuela’ya ihracatında başlıca kalemler makine ve cihazlar (yüzde 20,9), mineral ürünler (yüzde 20,6) ve kimyasal ürünler (yüzde 15) oldu.
İthalat tarafında ise AB’nin Venezuela’dan alımları büyük ölçüde petrolden oluştu. Petrol, toplam ithalatın yaklaşık yüzde 70’ini oluşturdu. Diğer önemli kalemler arasında özellikle karides başta olmak üzere balıkçılık ürünleri (yüzde 9,3) ile baz metaller ve ilgili ürünler (yüzde 8) yer aldı.
AB–Venezuela ticaretinin yarısından fazlası İspanya üzerinden yapılıyor.
Eurostat verilerine göre İspanya, 2024’te toplam ticaret hacminin yüzde 55’ini oluşturarak AB–Venezuela ticaretinde açık ara öne çıktı. İspanya, AB’nin Venezuela’ya ihracatının yüzde 29’unu, Venezuela’dan ithalatının ise yüzde 64’ünü gerçekleştirdi.
Değer bazında bakıldığında, İspanya’nın Venezuela’ya ihracatı yaklaşık 230 milyon euro (yaklaşık 11,5 milyar TL), Venezuela’dan ithalatı ise yaklaşık 1,38 milyar euro (yaklaşık 69 milyar TL) oldu.
İtalya, yüzde 16’lık payla AB–Venezuela ticaretinde ikinci sırada yer alırken, yüzde 10 ile Hollanda onu izliyor.
AB’nin büyük ekonomilerinden Fransa ve Almanya’nın Venezuela ile ticari ilişkileri ise görece sınırlı. Fransa toplam ticaretin yüzde 5’ini, Almanya ise yüzde 4’ünü oluşturuyor.
Belçika (yüzde 4) ve Polonya (yüzde 2) da AB–Venezuela toplam ticaretinde yüzde 1’in üzerinde paya sahip ülkeler arasında yer alıyor. Diğer tüm AB üyesi ülkelerin her birinin Venezuela ile ticaretteki payı yüzde 1’in altında kalıyor.
Avrupa Komisyonu’na göre AB ile Venezuela arasında tercihli bir ticaret anlaşması bulunmuyor. İlişkiler, World Trade Organization (Dünya Ticaret Örgütü – DTÖ) kuralları ve gümrük tarifeleri çerçevesinde yürütülüyor.
Komisyon, son yıllarda uygulanan döviz ve fiyat kontrolleri, kamulaştırmalar ve ekonomiye yönelik diğer devlet müdahaleleri nedeniyle Venezuela’daki ticaret ve yatırım ortamının AB’li şirketler için zorlayıcı olmaya devam ettiğini vurguluyor.
Venezuela, 2012’de Mercosur’a tam üye oldu. Ancak kurucu ülkeler 2017’de Venezuela’nın üyeliğini süresiz olarak askıya aldı. Bu nedenle Venezuela, AB–Mercosur ticaret anlaşmasına taraf değil.
AB, ABD makamlarının 2026’nın başlarında Maduro’yu New York’a götürmesinin ardından, gerilimin tırmanmasını önlemek ve krize barışçıl bir çözüm bulunmasını sağlamak amacıyla tüm tarafları itidale çağırdı.
Türkiye de son dönemde Venezuela ile ekonomik ilişkiler geliştirdi.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a göre iki ülke arasındaki ticaret 2024’te 665 milyon dolar seviyesine ulaştı. Türkiye, Maduro’nun gözaltına alınmasından önce bu hacmi 3 milyar dolara çıkarmayı hedefliyordu.
İngiltere ile Venezuela arasındaki mal ve hizmet ticareti ise İngiltere Ticaret ve İş Dünyası Bakanlığı verilerine göre, 2025’in ikinci çeyreği sonuna kadar olan dört çeyrekte 212 milyon sterlin olarak kaydedildi.