Son üç yıl, dünya genelinde kaydedilen en sıcak dönem oldu. Soğutma amaçlı enerji kullanımı artıyor; AB'de hane tüketimi altı yılda ikiye katlandı.
Copernicus'a göre 2026 Haziranı, Batı Avrupa için kayıtlara geçen en sıcak Haziran, dünya genelinde ise ikinci en sıcak Haziran oldu. Dünya çapında kaydedilen en sıcak üç yıl sırasıyla 2024, 2023 ve 2025.
REKLAM
REKLAM
Artan sıcaklıklar ve sıcak hava dalgaları daha fazla insanı serinleme amaçlı cihazlar kullanmaya itiyor. Bu da Avrupa genelinde enerji talebini yükseltiyor. AB'de hanelerin soğutma için enerji tüketimi 2018 ile 2024 arasında iki katına çıktı.
Peki Avrupa'da soğutma amaçlı enerji kullanımı nasıl değişiyor? Hangi ülkelerde artışlar en yüksek? Ve hangi ülkelerde soğutma, enerji kullanımında en büyük paya sahip?
AB'de hanelerin soğutma için kullandığı enerji miktarı, talepteki artışı açıkça gösteriyor. 2018'de 40,5 bin terajul (TJ) olan tüketim, 2024'te 80,4 bin TJ'ye yükseldi; bu yüzde 99'luk bir artış demek.
2010'da bu miktar yalnızca 15,5 bin TJ düzeyindeydi; yani 14 yılda tüketim yüzde 420 arttı.
Rekor artışların ardındaki gerçek
2018 ile 2024 arasındaki değişim Avrupa genelinde büyük farklılıklar gösteriyor. Ancak bu büyüme oranları dikkatle yorumlanmalı.
Daha önce soğutma için çok az ya da hiç enerji kullanmayan bazı ülkeler, klimaları ve diğer soğutma yöntemlerini benimsemeye başladı. Toplam tüketimleri hâlâ düşük olsa da bu, yüzde olarak çok yüksek artışlara yol açabiliyor.
Örneğin Avusturya'da hanelerin soğutma amaçlı enerji tüketimi 2018'deki 22 TJ'den 2024'te 253 TJ'ye yükseldi.
Bu da Avusturya'yı 2018-2024 arasında soğutma için enerji tüketiminde en büyük artışı kaydeden ülke yapıyor; artış yüzde 1000'in üzerinde. AB ülkeleri arasında Çekya'nın soğutma amaçlı enerji kullanımı yüzde 244 arttı. İtalya ise yüzde 193'lük artışla üçüncü sırada yer alıyor; bu da klimanın zaten yaygın olduğu bir ülkede bile talebin artmaya devam ettiğini gösteriyor.
Söz konusu dönemde mekan soğutmaya yönelik enerji tüketimi Macaristan'da (%171), Finlandiya'da (%163), İspanya'da (%127), Slovenya'da (%114) ve Yunanistan'da (%103) da iki kattan fazla arttı.
İtalya ile birlikte İspanya ve Yunanistan'daki artışlar, Güney Avrupa genelinde soğutma ihtiyacının nasıl yükseldiğini ortaya koyuyor.
AB'nin en büyük ekonomileri arasında Fransa'da tüketim yüzde 52 arttı; Almanya ise yalnızca yüzde 8'lik artışla görece istikrarlı kaldı.
Grafikteki sıfır değeri, artış olmadığı anlamına değil, soğutma amaçlı enerji tüketiminin raporlanmadığı anlamına geliyor.
Bazı ülkelerde soğutmanın enerji tüketimindeki payı yüksek
Hanelerin nihai enerji tüketimi içinde mekan soğutmaya ayrılan pay, Avrupa genelinde büyük farklılıklar gösteriyor; bu da iklim ve coğrafyadaki çeşitliliği yansıtıyor.
2024 itibarıyla AB ortalaması yalnızca yüzde 0,84, yani yüzde 1'in altında.
Buna karşılık, bazı ülkelerde hanelerin enerji kullanımında soğutmanın payı oldukça yüksek. Hane enerji tüketiminin yüzde 16'sının soğutmaya gittiği Kıbrıs başı çekiyor. AB aday ülkesi Arnavutluk'ta (%13,4) ve Malta'da (%15) da oran çift haneli.
Yunanistan'da hane enerji tüketiminin yüzde 7,4'ü soğutmaya ayrılıyor. Kuzey Makedonya'da (%3), Karadağ'da (%2,9), İspanya'da (%2,5), İtalya'da (%2,3) ve Hırvatistan'da (%2,1) da oran yüzde 2'nin üzerinde.
AB'de soğutma için kullanılan enerjinin üçte biri İtalya'da tüketiliyor
İtalya, 26,3 bin TJ ile AB'de soğutma amaçlı en fazla enerji tüketen ülke. Daha da önemlisi, bu miktar AB toplamının neredeyse üçte birine, yani yüzde 32,7'ye karşılık geliyor.
İspanya hem pay hem de mutlak tüketim açısından ikinci sırada; oran yüzde 17,8, tüketim ise 14,3 bin TJ. Yunanistan yüzde 14,8 ile AB'de üçüncü en büyük paya sahip ve bu oran Fransa'nın yüzde 11,8'lik seviyesinin oldukça üzerinde.
Aday ülkeler hesaba katıldığında, 13,6 bin TJ ile soğutma amaçlı enerji tüketiminde üçüncü sırada Türkiye yer alıyor.
2026 Haziranındaki sıcak hava dalgaları elektrik talebini ve fiyatlarını yükseltti
Artan soğutma ihtiyacı Avrupa'nın elektrik piyasasını şimdiden yeniden biçimlendirmeye başladı.
2026 Haziranındaki sıcak hava dalgaları sırasında, AB'nin dört büyük ekonomisinde elektrik talebi keskin biçimde yükseldi,en büyük artış ise Fransa'da kaydedildi. Fransa'nın şebeke işletmecisi RTE'ye göre, sıcaklıktaki her 1°C'lik artış genellikle elektrik talebine 0,7 ila 1 GW arasında ek yük bindiriyor; en sıcak günlerde bunun 10 ila 14 GW'lık kısmının muhtemelen soğutmadan kaynaklandığı tahmin ediliyor.
Artan talep, toptan elektrik fiyatlarını da hızla yukarı çekti. Almanya'da fiyatlar megavat-saat (MWh) başına 200 avronun üzerine çıktı, Fransa'da neredeyse 160 avro/MWh'ye ulaştı, İspanya'da ise 110 avro/MWh'yi aştı. Yükselişin nedeni yalnızca artan soğutma talebi değildi; arz da kısıtlandı. Almanya'da rüzgar üretiminin zayıf seyretmesi, nehir suyunun olağanüstü ısınması nedeniyle Fransa'da nükleer üretimde geçici kesintilerin yaşanmasıyla aynı döneme denk geldi.
Toptan fiyatlardaki sıçramalar hane faturalarına anında yansımasa da, uzun süreli artışlar zamanla perakende elektrik tarifelerini yükseltebilir.
Avrupa, küresel ortalamanın iki katı hızla ısınıyor
Avrupa, dünyada en hızlı ısınan kıta; küresel ortalamaya göre iki kat daha hızlı ısınıyor. FAO verilerine göre, 2023'te sıcaklık artışını en yoğun yaşayan 10 ülkenin tamamı Avrupa'daydı; bu da iklim değişikliğinin kıta üzerindeki etkisinin giderek güçlendiğini gösteriyor.