Çekya, akaryakıt fiyatlarındaki artışı sınırlamak için bayilerin kâr marjına tavan koyacak, motorin vergisini düşürecek ve rafineri kârlarını ek vergiyle hedef alacak.
Çek hükümeti, Orta Doğu’daki savaş nedeniyle fiyatlar artmaya devam ederken, akaryakıt bayilerinin kâr marjlarına üst sınır getireceğini, dizel üzerindeki özel tüketim vergisini düşüreceğini ve rafinerilere geçici bir vergi uygulayacağını pazartesi günü açıkladı.
REKLAM
REKLAM
Çekya, Almanya, Hırvatistan, Romanya ve İtalya’nın da aralarında bulunduğu, akaryakıt fiyatlarını kontrol altına almak ve vergileri düşürmek için yakın zamanda adım atan ya da mevcut önlemleri uzatan diğer Avrupa ülkelerine katılıyor. Avrupa hükümetleri, geçen hafta AB’de rekor seviyelere ulaşan akaryakıt fiyatlarından sürücüleri korumaya çalışıyor.
Çekya’da bu, Başbakan Andrej Babiš’in hükümetinin bu yıl attığı ikinci adım; ilki nisan ayında getirilen fiyat kontrolleri ve dizel vergisi indirimi olmuştu. Önceki fiyat kontrolleri 19 Temmuz’da sona ermişti.
ABD ve İsrail’in yaklaşık yedi ay önce İran’la savaşa girmesinden bu yana petrol ve akaryakıt fiyatları keskin biçimde yükseldi.
İran, Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği sınırlayarak Körfez’den yapılan ham petrol ihracatını sekteye uğrattı.
“Hükümet, akaryakıt fiyatlarının düzenlenmesine 1 Ekim’den itibaren yeniden başlanmasına yönelik teklifi onayladı” dedi Çek Maliye Bakanı Alena Schillerová.
“Aynı zamanda, dizel üzerindeki özel tüketim vergisini Avrupa Birliği kuralları uyarınca izin verilen en düşük seviyeye indiriyoruz” diye ekledi.
Ödeme şirketinin verilerine göre, CCS yakıt kartlarıyla ödenen benzin ve dizel için ortalama fiyat ağustosta litre başına 44,21 Çek korunası (1,81 €) oldu; bu rakam ağustos 2025’te 34,49 korunaydı (1,41 €). Karşılaştırma için, AB’de ortalama benzin fiyatı geçen hafta litre başına rekor 2,06 €’ya çıkarken, dizel 2,16 €’ya yükseldi.
Fiyat kontrolleri nasıl işleyecek?
Maliye bakanlığı, her iş gününde ertesi gün için geçerli olacak azami benzin ve dizel fiyatlarını yayımlayacak.
Bakanlık, akaryakıt istasyonlarının kâr marjını litre başına 2,5 koruna (0,10 €) ile sınırlayacak. Hükümet ayrıca ekim ayı için dizel üzerindeki özel tüketim vergisini litre başına 9,95 korunadan (0,41 €) yaklaşık 8 korunaya (0,33 €) indirecek.
İlgili KDV indirimi de hesaba katıldığında, bakanlık bunun pompa fiyatını litre başına 2,35 koruna (0,10 €) düşüreceğini tahmin ediyor.
Hükümet, artan marjlardan yararlanan rafinerilere yönelik geçici bir ek vergiye de onay verdi.
Bu vergi 2026 ve 2027 yıllarında uygulanacak ve rafinerilerin brüt marjlarında 2025’e kıyasla görülen artışın yüzde 50’si oranında vergi alınmasını öngörecek. Brüt rafineri marjı, kabaca ham petrol maliyeti ile bundan üretilen akaryakıtın değeri arasındaki farkı ifade ediyor.
Diğer Avrupa ülkeleri ne yapıyor?
Bir dizi Avrupa hükümeti, artan akaryakıt maliyetlerine karşı vergi indirimleri, sübvansiyonlar ve fiyat kontrolleri gibi önlemler devreye soktu. Akaryakıt vergisi ya da özel tüketim vergisi indirimlerinin daha uzun süredir yürürlükte olduğu ülkeler arasında İspanya, İrlanda, Kıbrıs ve Portekiz bulunuyor. Malta’da hükümet, pompa fiyatlarını istikrarlı tutmak için akaryakıta doğrudan sübvansiyon sağlıyor. Diğer ülkeler ise daha hedefli destekler sunuyor; örneğin Macaristan’da uygun koşulları sağlayan dizel araç sahiplerine aralık ayına kadar aylık 5.000 forint ödenecek.
Yüksek fiyatlar bazı ülkelerde protestolara yol açarken enflasyonist baskıyı da artırdı.
Eylül ayında temel faiz oranını yüzde 2,5’e yükselten Avrupa Merkez Bankası, yüksek enerji fiyatlarının Avrupa ekonomisi için hâlâ risk oluşturduğu uyarısında bulundu. ECB’nin 10 Eylül’de yayımlanan para politikası bildirisinde şu ifadeye yer verildi: “Enerji arzında yeniden yaşanabilecek kesintiler, enerji fiyatlarının mevcut beklentilerin ötesinde daha fazla ve daha uzun süre yükselmesine neden olabilir.”
ECB uzmanları, Orta Doğu’daki çatışmanın sona ermesi ve enerji ile rafineri akışlarının yeniden normale dönmesinin fiyatların düşürülmesinde belirleyici olacağını, böyle bir normalleşmenin ham petrol fiyatlarını ve buna bağlı olarak perakende akaryakıt fiyatlarını hızla aşağı çekebileceğini Euronews Business’a söyledi. Ancak uzmanlar, Rusya’daki rafineri kapasitelerinde yaşanabilecek aksamaların, Orta Doğu’daki çatışma çözümlense bile marjları yüksek tutabileceği uyarısında bulunuyor.