Bad Bunny Lizbon'da: “Yaşadıkça olabildiğince sevelim” dedi

Bad Bunny, dünya turnesi 'DeBÍ TiRAR MáS FOToS' kapsamında ilk kez Portekiz'de sahneye çıktı. Barcelona durağının ardından, 3 Grammy ve 11 Latin Grammy sahibi Porto Riko'lu şarkıcı, Lizbon'daki Estádio da Luz'da iki gece üst üste binlerce hayranının karşısına çıktı.

REKLAM

REKLAM

Resmi olmayan şarkı listesine göre Benito, Lizbon'a iki konserde toplam yaklaşık 30 parça getirdi; bunların büyük bölümü, Ocak 2025'te yayımlanan ve en çok ödül alan işlerinden biri olan altıncı albümü 'Debí Tirar Más Fotos'tan. Nitekim DTMF, Yılın Albümü dalında Grammy kazanan ilk tamamen İspanyolca albüm ve 32 yaşındaki şarkıcının küresel şöhretini perçinleyen çalışma.

Porto Riko'lu sanatçının Portekiz'deki iki konser gecesinde ışık, renk ve bolca sevgi stadyumun dört bir yanına yayıldı. Bad Bunny yalnızca şarkı söylemekle kalmadı, özenle hazırlanmış kıyafetleriyle alanı dolduran 120 bin hayranına sevgi ve umut mesajları da verdi. Benito, sahneden şöyle seslendi: 'Yaşadığımız sürece, mümkün olduğunca çok sevelim.'

İkinci konserde Bad Bunny, açılış selamını dakikalarca uzattı. Şarkıcı ve Latin salsa grubu, sahnede hareketsiz kalarak sessizce seyirciyi izledi, ışık, renk ve sesle coşan kalabalığı seyre dalarken stadyum adeta büyülendi. 'Bu gece yine olacak. Dün tam bir çılgınlıktı. Tüm şehre söylüyorum: ikinci gece neredeyse her zaman daha iyidir.' dedi Benito, İspanyolca.

Bad Bunny, Lizbon'daki ikinci konserinin 'açılış töreninde'. Bad Bunny, Lizbon'daki ikinci konserinin 'açılış töreninde'.

Estádio da Luz, mayıs için hiç beklenmeyen bir sıcak altında salsa yapan tropik bir adaya dönüştü; bu sıcak, Lizbon gecesine ayrı bir tropikal hava kattı. Rapçinin hitlerinin neredeyse tamamı çalındı. 'LO QUE LE PASÓ A HAWAii' eksik kalmış olabilir ama konuk bir şarkıcıyla yapılan özel bir bölüm ve Xutos & Pontapés'e bir övgü vardı. Ama en baştan başlayalım.

Söz konusu Lizbon ikinci gece konserinin resmi olmayan set listesinde 'Callaíta', 'PIToRRO DE COCO', 'WELTiTA', 'TURiSTA', 'BAILE INoLVIDABLE', 'NUEVAYoL' gibi, Porto Riko mücadelesine dair pek çok hikâyeyi barındıran başka şarkılar da yer aldı; 60 bin seyirci bu parçaları hep bir ağızdan söyledi, ama bu şarkıların hikâyelerini, ne anlattığını gerçekten biliyorlar mıydı?

'Portekizli hayranların, özellikle reggaeton olanlar başta olmak üzere şarkıları bildiklerini, ama Porto Riko'nun siyasi tarihine ve son yıllarda yaşanan olaylara çok da hakim olmadıklarını düşünüyorum. Bence artık bu konuları konuşmaya başlama zamanı.' diyor Porto Riko'lu ve Coimbra Üniversitesi'nde araştırmacı olan Gustavo Garcia-Lopez, Euronews'e telefonda konuşurken.

Euronews, konserin ikinci gecesindeydi ve bazı hayranlara mikrofon uzattı.

Etkinlik alanının girişlerinden birinde bekleyen Rosa, 'Porto Riko'lu olduğunu biliyorum, DTMF'yi, 'NUEVAYoL' ve 'BAILE INoLVIDABLE'ı tanıyorum.' diyor ve ekliyor: 'Porto Riko'nun tarihi hakkında ise çok az şey biliyorum.'

Patrícia, 'Şarkılarını biliyorum ve çok seviyorum. Onu görmek için özellikle Mozambik'ten geldim, çok insancıl biri, ülkesine çok destek oluyor.' diye anlatıyor. Carolina ise, 'Bildiğim kadarıyla 10 yıl önce bir süpermarkette çalışıyordu, şimdi ise dünya turnelerinde sahneleri dolduruyor.' diyor.

Konserden önce konuştuğumuz Carolina, 'Son albümü DTMF'yi çok seviyorum; Porto Riko'nun hikâyesini çok anlatıyor. YouTube'daki kliplerinde ülkenin çeşitli bölgelerini tanıtıyor. Porto Riko halkının direncinden çok söz eden biri ve her zaman kendimize inanmamız gerektiğini söylüyor.' diye ekliyor.

Her şey 'Mudanza' ile başlıyor

'LA MUDANZA' hem Lizbon'daki iki konserin açılış parçasıydı hem de Benito Antonio Martínez Ocasio'nun hayat hikâyesini, daha bebekken anne ve babasıyla birlikte başka bir şehre taşınmak zorunda kalışını anlatıyor. Bu parçada Benito, 1970'teki Vieques isyanlarına, yani ABD Silahlı Kuvvetleri'nin askeri üsleriyle adayı işgaline karşı düzenlenen protestolara ve Porto Riko bayrağını göndere çekmeyi yasaklayıp suç sayan Gag Yasası'na atıfta bulunuyor.

Klipte Bad Bunny, Vieques kentindeki ABD silahlı kuvvetlerine karşı protesto eden Porto Rikoluların siyah-beyaz görüntülerini bir araya getiriyor. Vieques'teki Roosevelt Roads deniz üssü 2004'te kapatılıp terk edildi ve o tarihten beri sadece turistik bir nokta olarak kaldı. Ancak Trump yönetimi tarafından, uyuşturucuyla mücadele gerekçesiyle, 2025 ortasında yeniden faaliyete geçirildi ve iddiaya göre Venezuela'dan Nicolás Maduro'nun yakalanması için kullanıldı. Burası, ABD toprakları dışında kurulan en büyük deniz üslerinden biri.

Porto Riko'lu rapçi, 'DeBÍ TiRAR MáS FOToS ToUr' kapsamında, gösterisine enerji krizlerine ('El Apagón'), yolsuzluğa ve turizme ('Turista') yönelik göndermeler de ekliyor; tüm bunlar, 'NUEVAYoL' ve 'DTMF' şarkılarında da yansımasını bulan kitlesel göçe yol açıyor.

Konserin sonlarına doğru seslendirdiği **'El Apagón'**da Benito, yıkıcı Maria kasırgasının anılarına dönüyor; yeniden inşa süreci yolsuzluk batağına saplanınca adada sık sık yaşanan elektrik kesintileri isyana ve protestolara dönüşüyor.

**'TURiSTA'**da ise aşırı turizm, soylulaştırma ve kimliğini kaybetmeyi reddeden bir diasporanın zorunlu göçü ön plana çıkıyor.

ABD, Porto Riko'yu yüz yılı aşkın süre önce işgal etti

'Onlar Porto Riko'yu işgal etti, Paris Antlaşması'yla, 1898'de ilhak etti. Bu antlaşma, Porto Riko'nun mülkiyetini ABD'ye verip İspanya'yı elinde kalan son kolonilerinin bir kısmını devretmeye zorladı.' diyor, Bad Bunny'nin Lizbon'daki ilk konserini de izleyen Coimbra Üniversitesi'nden Porto Rikolu araştırmacı Gustavo Garcia-Lopez.

Washington, 1898'de Porto Riko'yu işgal etmenin yanı sıra Polinezya adası Hawai'nin de kontrolünü ele geçirdi; Hawai ilhak edildi, askerîleştirildi, turizm cennetine dönüştürüldü, soylulaştırıldı. İşte bu yüzden, Lizbon'da seslendirilmemiş olsa da 'LO QUE LE PASÓ A HAWAii' şarkısında Benito, Porto Riko'nun ilhakı ve kültürel asimilasyonunun risklerine dikkat çekiyor: Boricua kimliğinin, geleneksel 'lelolai' müziğinin yok olması tehlikesine; aynı zamanda, DTMF albümünün kliplerinde görülen ve stadyumdaki dev ekranda Porto Riko İspanyolcasının farklarını anlatırken beliren concho kurbağası gibi adaya özgü türlerin yok oluşuna.

DTMF albümünün kliplerinde görülen ve stadyumdaki dev ekranda da beliren Concho kurbağası DTMF albümünün kliplerinde görülen ve stadyumdaki dev ekranda da beliren Concho kurbağası

'Porto Riko İspanyolcası bizim dilimiz. Ben ona İspanyolca boricua derdim; kökenimiz oradan geliyor. Ada eskiden yerli halk tarafından Boriquen olarak adlandırılıyordu; bu yüzden Porto Rikolulara boricua diyoruz ve Benito'nun performanslarında bu tavrı, bu kimliği çok güçlü biçimde görüyorsunuz.' diye açıklıyor araştırmacı. Concho figürü ise, 'Porto Riko'da nesli tükenmekte olan bu kurbağayı kurtarmaya yönelik çevre mücadelesinin sembolü.' Garcia-Lopez, bu türün yok olma tehlikesinin başlıca nedenlerinden birinin, turistik projelerin kitlesel inşası ve buna bağlı olarak yeşil alanların yok edilmesi olduğunu vurguluyor.

'Önce Porto Riko, tarımsal ve ardından sanayi üretimi için bir sömürü alanına dönüştürüldü. Ada olması nedeniyle deniz üslerinin yoğunlaşması, bölgeyi jeopolitik kontrol alanına çevirdi. Vieques ve Culebra örneklerinde olduğu gibi çok sayıda askeri üs, çok sayıda tatbikat ve bombardıman vardı; bu da ciddi kirliliğe yol açtı.' diye hatırlatıyor araştırmacı, Euronews'e konuşurken.

'Sömürgeciliğe alışmak yavaş yavaş ölmenin bir yoludur'

'Sömürgeciliğe alışmak yavaş yavaş ölmenin bir yoludur.' diyor Gustavo Garcia-Lopez: 'Bu sömürgecilik durumu, bir yandan toprakların ve insanların sömürülmesinde şiddet üretiyor, diğer yandan da kirlenmeye yol açıyor.

Ve hayranlar, tüm kelimelerin anlamını bilmeden şarkı sözlerini koro hâlinde söylerken bile o sözler, doğrudan yeni-sömürgecilik, kemer sıkma ve kimlik hakkında konuşan bir anlam taşıyor. 'Porto Riko dünyanın en eski kolonisi.' diye hatırlatıyor araştırmacı Euronews'e. Porto Rikolular, ABD vatandaşı sayılıyor ama bu sadece resmiyetten ibaret; seçimlerde oy kullanamıyorlar ve temel haklara erişemiyorlar. Bad Bunny'nin şarkılarında güçlü bir antikoloniyal mücadele hattı var.

'NUEVAYoL', gecenin en güçlü parçalarından biriydi ve aynı zamanda Benito'nun ana sahnedeki performansıyla 'La Casita'daki bölümü arasında bir geçiş işlevi gördü.

'ABD'de, özellikle New York'ta çok güçlü bir Porto Riko topluluğu var. NUEVAYoL bu diasporanın yansıması, Porto Riko diasporasına bir övgü.' diyor Porto Rikolu araştırmacı. Bu aynı zamanda her yıl New York'ta düzenlenen, çok büyük katılım alan Puerto Rican Day Parade yürüyüşüne de gönderme. 'New York'ta yaşayan milyonlarca Porto Rikolu, yerel bir ekonomi ve kültür yarattı; kübalılarla birlikte New York'ta doğan salsa kültürü gibi.' diye açıklıyor Gustavo Garcia-Lopez.

'Porto Riko'da yaşayan Porto Rikoluların hakları yok; ABD seçimlerinde oy kullanamıyorlar. Bu da ABD Kongresi'nin çıkardığı tüm yasaların Porto Riko yasalarının üzerinde olduğu anlamına geliyor. Bir diğer yeni-sömürgecilik örneği de, ABD'nin sosyal güvenlik sistemi ve diğer vergileri ödüyor olmamız ama bunlara erişemememiz, karşılığında hiçbir şey alamamamız. Dolayısıyla insanların emeği sömürülüyor, eşitsizlik büyüyor; oy kullanamadığımız için de politikaları değiştiremiyoruz.' diye anlatıyor.

'NUEVAYoL'da Bad Bunny, diasporaya, ABD'nin bağımsızlık günü 4 Temmuz'a ve Vieques üssüne karşı mücadele eden Young Lords gibi Porto Riko hareketlerine atıfta bulunuyor. Özgürlük Anıtı'nın üzerindeki Porto Riko bayrağı da, Young Lords'un anıtı işgal edip Porto Riko bayrağını göndere çektiği o protestoları hatırlatıyor.

Estádio da Luz'daki 'La Casita' bölümüne geçilmeden hemen önce, grubun gitaristlerinden biri sahneye, elinde Porto Riko'ya özgü cuatro'suyla çıkıyor ve Xutos & Pontapés'in 'A minha casinha'sını çalmaya başlıyor; tüm stadyum tek bir ağızdan şarkıya eşlik ediyor.

Ardından Benito'nun duyurduğu sürpriz parça geliyor. Panamalı müzisyen Sech, La Casita'ya çıkarak Bad Bunny ile birlikte 'ignorantes'i, ardından da tek başına 'Otro Trago'yu söylüyor.

Kapanışa doğru DTMF

DTMF turnesiyle Lizbon'da Bad Bunny. DTMF turnesiyle Lizbon'da Bad Bunny.

Profesörün anlattığına göre, Benito DTMF'yi seslendirirken yaptığı şeylerden biri de atalara ait kültürü ve özellikle de saman şapkalı, elinde pala taşıyan Porto Riko köylüsü jíbaro'yu selamlamak.

'Bunlar; toprağa, şeker kamışına, kahveye emek veren, atadan kalma tarım pratikleriyle, topraktan geçinerek yaşayan insanlar.' diyor ve bu göndermelerin **'PIToRRO DE COCO'**da da açıkça görüldüğünü ekliyor. 'Benito bunu sık sık yapıyor ve jíbaro müziğinden gelen lelolai nakaratını kullanıyor. La Casita'da seslendirdiği **'CAFé CON RON'**da da aynı göndermeler var.' diye açıklıyor.

'Porto Riko'yu, reggaeton'dan salsaya, plena'ya uzanan çeşitliliğiyle Portekiz'e taşımak ve Porto Riko hakkında çok az şey bilen insanlara göstermek çok iyiydi. Konserde bunu görmek harikaydı.' diyerek sözlerini bitiriyor Coimbra Üniversitesi'nden Porto Rikolu profesör ve araştırmacı.

SoundCloud'a şarkılar yüklerken ve Görsel-İşitsel İletişim okurken bir yandan da süpermarkette çalışan Benito Antonio Martínez Ocasio, bugün Bad Bunny olarak tanınıyor. 32 yaşında, Spotify'da dinlenme rekorları kıran şarkılarıyla dünyanın en popüler seslerinden biri.

Tüm bunlar, reggaeton ve Latin trap ritimleri, bomba ve plena ile harmanlandığında, 1990'larda yasaklanmış ama daha sonra kentsel mücadele ve öz-belirlenim biçimi olarak yeniden doğmuş bir dans ve müzik tarzı olan perreo'ya dönüşüyor.

Porto Riko'nun kendi kaderini tayin mücadelesi, albümlerindeki aktivizmde tüm çıplaklığıyla görülse de, rapçinin dünyanın diğer yerlerindeki mücadelelere dair suskunluğuyla tezat oluşturuyor; bu aktivizm onu Jeff Bezos gibi milyarderlerin sponsor olduğu etkinliklere katılmaktan ya da Calvin Klein ve son olarak hazır giyim devi Inditex'in markası Zara ile yaptığı milyon dolarlık anlaşmalardan muaf kılmıyor.

Perşembe günü rapçi, Madrid'de vereceği 10 konserlik seri için İspanya'ya dönüyor. Ardından Almanya, Hollanda, Birleşik Krallık, Fransa, İsveç, Polonya, İtalya ve Belçika turnesi geliyor.