Sırbistan’daki Prahovo yakınlarında su seviyesi düşünce II. Dünya Savaşı’ndan kalma kalıntılar ortaya çıkıyor; nehir yatağında, 1944’te Kızıl Ordu’dan kaçarken mürettebatı tarafından batırılmış çok sayıda Alman savaş gemisi enkazı yatıyor.
Devam eden sıcak hava, birçok noktada Tuna Nehri'nin su seviyesinin düşmesine yol açıyor. Böylece geçmiş dönemlere ait kalıntılar gün yüzüne çıkıyor. Sırbistan'ın Prahovo kentinde her yıl çok sayıda Alman savaş gemisi enkazı ortaya çıkıyor; bunlardan bazılarının önümüzdeki yıllarda çıkarılması planlanırken, diğerleri şimdiden karaya çekildi. Konuyu ilk olarak bu hafta "Fokus" dergisi gündeme getirdi.
REKLAM
REKLAM
Kızıl Ordu'nun ilerleyişinin tanıkları
Enkazların hikâyesi, 80 yıldan fazla bir süre önce, İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru başlıyor. 1944 sonbaharında Wehrmacht, yaklaşan Kızıl Ordu karşısında hem karada hem de suda geri çekildi. Hitler'in askerleri, düşmanın eline kullanılabilir hiçbir savaş malzemesi geçmemesi emrini almıştı. Bu, Avrupa'nın ikinci en uzun nehri üzerindeki Kriegsmarine filoları için de geçerliydi. Bu nedenle mürettebatlar gemilerini Tuna'da batırdı.
Plan, enkazlarla seyrüsefer hattını tıkayarak Kızıl Ordu'nun Tuna boyunca yukarıya doğru ilerleyişini durdurmaktı. Bu abluka bugün bile etkisini gösteriyor.
Önceki sıcak yazlarda da düşen su seviyesi bazı enkazları ortaya çıkarmıştı; örneğin Ağustos 2022'de. Bunun üzerine, Avrupa Birliği tarafından desteklenen Batı Balkan Yatırım Çerçevesi (WBIF) kapsamındaki bir proje, özellikle sorun yaratan 21 enkazın çıkarılması için harekete geçti.
200 enkaz, riskli çıkarma operasyonu
Yatırım çerçevesinin stratejik ortağı Avrupa Yatırım Bankası (EIB). EIB'ye göre, Tuna'nın beş kilometre uzunluğundaki dar bir geçidinde bulunan bazı kalıntılar 2024 yılında zaten çıkarıldı. Bu gemiler halatlarla nehirden çekildi ve çamurdan arındırıldı. Bankanın internet sitesinde aynı yıl yayımlanan bir haberde, Sırbistan'ın o dönemki inşaat, ulaştırma ve altyapı bakan yardımcısının sözlerine yer veriliyor:
EIB'nin o dönem yaptığı açıklamalara göre çalışmaların 2028 yılına kadar tamamlanması öngörülüyor. Kurtarma operasyonu başlamadan önce Tuna'nın dibinde yaklaşık 200 su aracı bulunuyordu; bunlar arasında vurulmuş yük gemileri, römorkörler ve mavnalar yer alıyor.
Özellikle farklı ordulara ait silahlı gemilerin çıkarılması son derece zahmetli kabul ediliyor. EIB'ye göre bazı teknelerin içinde hâlâ mühimmat bulunuyor ve bu da kurtarma çalışmaları sırasında patlamalara yol açabilir.
Enkazlar her yıl milyonlarca avroluk kayba yol açıyordu
Bankaya göre, ilk 21 enkazın çıkarılmasının ekonomik gerekçeleri de vardı. Kalıntılar, yük taşımacılığında ciddi gecikmelere neden oluyordu. Sırbistan bu nedenle her yıl tahminen 5 milyon avro kayıp yaşıyordu.
Banjac, gemilerin çıkarılması sırasında dalgıçlardan ve kum ile çamuru temizlemek için pompalarından yararlanılması gerektiğini belirtti. Ancak bazı enkazların bu tür bir kurtarma için fazla büyük olduğunu söyledi. Bunlardan bazıları, nehir trafiğini daha fazla aksatmamak için yatağa bırakıldı ve daha derine gömüldü.
EIB, Temmuz 2024'te projeye 16 milyon avroluk hibe sağladı. Amaç, Sırbistan'da ve bölgede iç su yolu taşımacılığını gelecekte daha rekabetçi hale getirmek. Proje, 30 milyar avro bütçeli Batı Balkan Ekonomi ve Yatırım Planı'nın bir parçası ve EIB'ye göre, yük taşımacılığının daha büyük bir bölümünü karayolundan su yollarına kaydırmaya da yardımcı olacak.