Fransa’dan Yunanistan’a, İrlanda’dan Portekiz’e uzanan Avrupa jeoparkları; volkanik kraterlerden buzul vadilerine, fosil alanlarından kıyı oluşumlarına kadar benzersiz jeolojik miraslarıyla hem yerel toplulukları destekliyor hem de sürdürülebilir turizme yeni bir yön veriyor.
Bir manzaraya bakarken, onu şekillendiren jeolojik süreçleri çoğu zaman akla getirmeyiz.
REKLAM
REKLAM
Tektonik plakaların hareketlerinden volkanik patlamalara, erozyondan tortullaşmaya kadar uzanan bu süreçler, yeryüzünü biçimlendiren ve insanlık tarihinden çok daha eskiye dayanan katmanlı bir hikâye anlatır.
İşte bu nedenle UNESCO, 2015 yılında “Küresel Jeoparklar” statüsünü hayata geçirdi. Amaç, bu jeolojik mirası korurken aynı zamanda ziyaretçilerle buluşturan, yerel topluluklar ve yerli halklarla birlikte çalışan destinasyonları desteklemek.
UNESCO Genel Direktörü Khaled El-Enany, yeni eklemeleri duyururken şu değerlendirmede bulundu: “Her kaya oluşumu, her kanyon ve her fosil, tüm insanlığa ait bir hikâye anlatır.”
El-Enany, “Sadece on yıl içinde UNESCO Küresel Jeoparkları, jeolojik mirası korumanın aynı zamanda bilimi ilerletmek, eğitimi güçlendirmek ve yerel dayanıklılığı artırmak anlamına geldiğini gösterdi. UNESCO’nun 51 ülkedeki 241 alanını bir araya getiren şey yalnızca jeolojik önem değil; yerel toplulukları merkeze alan ortak bir bilgi paylaşımı taahhüdüdür,” dedi.
Bu hafta başında aralarında Çin’deki Changshan ve Siguniang Dağı, Japonya’daki Miné-Akiyoshidai Karst Platosu, Malezya’daki Lenggong ve Sarawak Deltası, Rusya’daki Toratau, Tunus’taki Dahar ve Uruguay’daki Manantiales Serranos’un da bulunduğu 12 yeni alan Küresel Jeopark ilan edildi.
Peki Avrupa’da bu benzersiz jeoparklardan hangileri ziyaret edilebilir?
Terres d'Herault UNESCO Küresel Jeoparkı, Fransa
Adını içinden geçen Herault Nehri’nden alan Terres d'Herault Geopark, Güney Fransa’nın Occitanie bölgesinde yer alıyor.
112 belediyeyi kapsayan geniş bir alana yayılan jeoparkta, ziyaretçilere çok sayıda dikkat çekici jeolojik nokta sunuluyor. Bunlar arasında Coumiac mermer ocağı, Vis Nehri’nin aşındırmasıyla oluşmuş Navacelles Sirki ve yaklaşık 250 milyon yıl öncesine tarihlenen kırmızı kaya oluşumlarıyla Salagou Gölü bulunuyor.
Bölgeyi daha kolay keşfetmek isteyenler için jeoparkın resmi web sitesinde çeşitli “jeo-yürüyüş” rotaları da yer alıyor.
Nisyros UNESCO Küresel Jeoparkı, Yunanistan
On İki Ada grubunun bir parçası olan Nisyros ve çevresindeki adacıklar, Yunanistan’ın en genç ve en aktif volkanik sistemlerinden biri tarafından şekillenmiştir.
Bölge, Ege’deki en iyi korunmuş kalderalardan birini barındırır. Bunlar arasında, kıtanın en büyüklerinden sayılan Stefanos krateri de yer alır. Ayrıca lav kubbeleri, volkanik çekirdekler, denizaltı volkanik merkezleri ve hidrotermal kraterler gibi çok çeşitli jeolojik oluşumlar sayesinde UNESCO Küresel Jeoparklar ağına dahil edildi.
Jeolojik yapı, Níkia ve Mandraki gibi köylerde görülen volkanik taş mimarisine doğrudan yansırken, adanın mineral açısından zengin toprakları çok sayıda endemik ve nadir bitki türüne yaşam alanı sağlar.
Terres d'Herault Geopark örneğinde olduğu gibi, Nisyros Jeoparkı’nın resmi web sitesinde de ziyaretçiler için hazırlanmış jeo-yürüyüş rotaları bulunuyor.
Joyce Country ve Batı Gölleri Küresel Jeoparkı, İrlanda
Joyce Country and Western Lakes Geopark, Güneybatı Mayo ve Batı Galway’in büyük bölümünü kapsayarak, yaklaşık 450 milyon yıl önce gerçekleşen Grampian-Taconic Orojenezi’ne (dağ oluşumu süreci) dair jeolojik hikâyeyi anlatması nedeniyle UNESCO Küresel Jeoparklar ağına dahil edildi.
Ziyaretçiler, Cong Woods karstik peyzajında dünyanın en hızlı akan kaynak komplekslerinden birini keşfedebilir; Lough Mask’e bakan deyrler, buzul kaya oluşumları ve vadiler boyunca yürüyebilir. Ayrıca İrlanda’nın Killary Limanı’ndaki tek fiyordunu da görebilirler. Bölge boyunca, görülen jeolojik oluşumları açıklayan sesli yürüyüş rehberleri de ziyaretçilere eşlik ediyor.
İrlanda’da İrlandaca’nın günlük yaşamda aktif olarak kullanıldığı Gaeltacht bölgesini de kapsayan ilk jeopark olan bu alan, aynı zamanda zengin kültürel takvimiyle de öne çıkıyor. Ziyaretçiler, Şubat ayında baharın gelişini simgeleyen Lá Fhéile Bríde, Domhnach na Cruaiche, Reek Sunday hac ziyareti ve Samhain (Cadılar Bayramı) gibi geleneksel festivallere katılma imkânı bulabiliyor.
Algarvensis UNESCO Küresel Jeoparkı, Portekiz
Algarve’yi ziyaret etmek için çoğu zaman bir bahane gerekmez; ancak Algarvensis Geopark, plajlarıyla ünlü bu bölgeye çok daha farklı bir bakış açısı kazandırıyor.
Jeopark sınırları içinde yer alan jeolojik alanlar arasında, 1755 Lizbon Depremi sırasında oluşan tsunami yataklarının görülebildiği Lagoa dos Salgados, Portekiz’in halka açık en derin noktası olan Loule Tuz Madeni ve yaklaşık 23 ila 5,3 milyon yıl öncesine tarihlenen Miyosen dönemi fosilleriyle dikkat çeken Evaristo Plajı bulunuyor.
Jeoparkın amacı, kıyı şeridine yoğunlaşan turizm baskısını dengelemek ve ziyaretçileri iç kesimlerdeki köylere yönlendirerek yerel toplulukları desteklemek. Böylece turistlerin el sanatları satın alması ve yerel mutfak ürünlerini deneyimlemesi teşvik ediliyor.