Birleşik Krallık ve AB, iklim hedeflerine ulaşmaya yardımcı olmak için yeni ağaç dikimine yönelik iddialı hedeflere sahip. Peki, gerçekte ne kadar ilerleme kaydedildi?
Bugün yeni ağaçlar dikmek, atmosferde ısıyı tutan gazların etkisini azaltmanın ve iklim kaynaklı aşırı hava olayları nedeniyle artan sel risklerini düşürmenin anahtarı olabilir.
Bu durum, Birleşik Krallık dahil dünyanın birçok hükümeti için orman alanları oluşturmayı öncelik haline getirdi. Geçen yıl COP30 zirvesi öncesinde ülke, ağaç dikimine 1 milyar £ (yaklaşık 1,5 milyar €) tutarında yatırım başlattı.
AB de ağaç örtüsünü önemli ölçüde artırma taahhüdünde bulundu, Biyoçeşitlilik ve Orman Stratejileri kapsamında 2030’a kadar ilave 3 milyar ağaç dikmeyi vaat ediyor.
Peki, gerçekte ne kadar ilerleme kaydedildi ve uzmanlar neden şimdi zamanın daraldığı uyarısını yapıyor?
Birleşik Krallık ağaç dikim hedeflerini kaçırma riskiyle karşı karşıya
Enerji & İklim İstihbaratı Birimi (ECIU) tarafından yapılan yeni analiz, Birleşik Krallık’ın ağaç dikim hedeflerinde geride kaldığını ortaya koyuyor ve ülkenin iklim ve doğa hedeflerine ulaşmak için gerekli orman oluşturma konusunda “kritik fırsat penceresini” kaçırabileceği uyarısında bulunuyor.
Rapora göre 2050’ye kadar yeni ağaçların gerçekleştireceği karbon uzaklaştırmasının yüzde 70’inden fazlası, önümüzdeki beş yıl içinde dikilecek olanlardan kaynaklanacak. Bunun nedeni, bir ağacın dikilmesinden azami karbon uzaklaştırma potansiyeline ulaşmasına kadar geçen süre.
Ancak mevcut dikim hızları korunursa, kaçırılan dikim toplamı Büyük Londra’nın üç katı büyüklüğünde bir alana tekabül edecek ve İklim Değişikliği Komitesi’nin (CCC) Dengeli Yol Haritası senaryosuna kıyasla karbon tutulumu üçte bir daha düşük olacak. Bu, 2050’deki tüm artık endüstriyel emisyonlara eşdeğer.
CCC’nin Dengeli Yol Haritası, Birleşik Krallık’ın 2050’de net sıfır emisyona ulaşması için hazırlanan yol planı; 2040’a kadar emisyonlarda yüzde 87’lik bir kesinti ile yenilenebilir enerji, enerji verimliliği ve karbon yakalama alanlarında artırılmış çabalar öngörüyor.
Ağaçlar iklim hedefleri için neden bu kadar önemli?
ECIU kıdemli analisti Tom Cantillon’a göre, ağaçlar Birleşik Krallık’ın net sıfıra (atmosfere salınan emisyonların ortamdan uzaklaştırılan miktarla dengelendiği durum) ulaşması ve iklimi “yeniden dengeye” getirmesi için “hayati” önemde.
“Yıllarca süren gecikmeler ve kaçırılan hedeflerin ardından, ağaçların hedeflere ulaşmaya yardımcı olacak şekilde karbon emisyonlarını emebilecek olgunluğa zamanında erişmesi ve iklim değişikliği nedeniyle Birleşik Krallık’ta giderek şiddetlenen aşırı yağışların akışını yavaşlatması için, şimdi dikilmesi gerekiyor,” diyor.
Hava sıcaklığındaki her 1℃ artış, atmosferin yaklaşık yüzde 7 daha fazla nem tutabilmesi anlamına geliyor; bu da daha şiddetli ve yoğun yağışlara yol açabiliyor.
Uzmanlar, ısınmanın etkisiyle 2050’ye kadar 1,7 milyon konutun daha sel riski altında olacağını öngörüyor; bununla birlikte yeni ağaç dikiminin yılda 400 milyon £’un (461 milyon €) üzerinde sel koruma faydası sağlayabileceğini belirtiyor.
Bu, ormanların su akışını yavaşlatan ve yüzey akışını azaltan dev bir sünger gibi etkin biçimde davranmasından kaynaklanıyor; ağaçlar, diğer tüm bitki türlerinden daha fazla suyu buharlaştırabiliyor.
The Wildlife Trusts’tan Kathryn Brown, “Ağaç dikimi su kalitesini iyileştirmeye yardımcı olabilir ve sıcak hava dalgaları sırasında parklar ile sokaklara gölge sağlayabilir,” diyor.
“Bu doğa temelli çözümler, yaban hayatı için çok ihtiyaç duyulan yaşam alanlarını da sağlar; fındık faresi, kelebekler ve alaca ağaçkakan gibi türlere yuva olur.”
Brown, raporun doğa temelli çözümlere “acil yatırım” ihtiyacını vurguladığını ekleyerek şöyle devam ediyor: “İklimle ilgili zorlukları doğrudan ele almak, zor durumdaki yaban hayatını güçlendirmek ve bu süreçte evleri, işletmeleri ve geçim kaynaklarını korumak istiyorsak, [Birleşik Krallık] hükümeti engelleri kaldırmalı ve ağaç dikimine yönelik onay süreçlerini hızlandırmalı.”
Birleşik Krallık Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı (DEFRA) sözcüsü, Euronews Green’e 2024-2025’te 10,4 milyon ağaç diktiklerini ve üç yeni ulusal ormandan ikisini şimdiden açıkladıklarını söylüyor.
“Ağaçlar insanlar ve gezegen için hayati önemde ve ağaç dikimi şu anda son 20 yılın en yüksek seviyesinde,” diye eklediler, ancak Birleşik Krallık’ın hedeflerinde geride kaldığı yönündeki ECIU iddialarına yanıt vermediler.
AB’nin üç milyar ağaç girişimi
AB, üç milyar ağaç girişimini 2010’da başlattı; bu dönüm noktası, 2050’ye gelindiğinde yılda 15 milyon ton CO2’yi havadan uzaklaştırabilir.
Avrupa Komisyonu internet sitesinde, “Bu iddialı hedefe ulaşmak için herkesin dahil olmasına, ağaç dikmesine ve zaman içinde büyümelerini sağlamasına ihtiyacımız var,” ifadelerini kullanıyor.
“Ağaç dikimi, sürece dahil olan herkesin birlikte çalışmasını gerektirir ve taahhüdün başarısı büyük ölçüde tabandan gelen girişimlere bağlıdır. Bireyler, arazi sahipleri, fidanlıklar, dernekler, şirketler ve şehirler ile bölgeler gibi kamu kurumları girişime katılmaya teşvik ediliyor.”
Ancak Komisyon tarafından oluşturulan çevrimiçi araca göre AB’de şimdiye kadar 38 milyonun altında ağaç dikildi. Bu çalışmaya büyük ölçüde Belçika öncülük etti; 7,661,693 yeni ağaç dikti. Ardından İrlanda (5,300,699) ve Danimarka (4,387,605) geliyor.
Listenin en sonunda şu ana kadar yalnızca 145 ağaç diken Kıbrıs var. Onu İsveç (250) ve Macaristan (1,964) izliyor.
Bu, girişimin üzerinden beş yıl geçmişken AB’nin hedefinin yalnızca yüzde 1,26’sını tamamladığı anlamına geliyor. Dikim oranları dramatik biçimde artmadıkça, 2030’a kadar üç milyar yeni ağaca ulaşmak pek olası görünmüyor.
Komisyondan bir yetkili, Euronews Green’e, üç milyar ağaç girişiminin ağaç dikiminde aktif olan kuruluşları ve bireyleri çalışmalarını raporlamaya mobilize etmeyi amaçlayan “gönüllü bir taahhüt” olduğunu söylüyor.
“Komisyon, raporlanan ağaç sayısının şu an hedefin gerisinde olduğunun farkında,” diye ekliyorlar. “Bu nedenle, girişim konusunda farkındalığı artıran atölyeler ve web seminerleri gibi tanıtım faaliyetlerini destekliyoruz.”
Komisyon, 2027’de “yenilikçi ve etkili ağaç dikimini” tanıyacak bir ödül programı başlatmayı planlıyor; bu hamlenin iddialı hedefe doğru kayda değer ilerleme sağlaması umuluyor.