Avrupa'da yılda ortalama çift haneli sayıda resmi tatil yapılıyor. Ancak Danimarka'nın ordusunu finanse etmek için bu tatillerden birini kaldırırken gösterdiği gerekçe gibi, her izin gününün bir maliyeti var.
Resmi tatiller: Avrupa'da bir gün izin ne kadara mal oluyor?
REKLAM
REKLAM
Her ilkbaharda Avrupa, peş peşe gelen resmi tatiller nedeniyle adeta kepenk indiriyor.
Paskalya Pazartesisi, İşçi Bayramı, Yükseliş Günü ve Whit Monday, marttan mayısa kadar art arda gelen resmi tatiller arasında yer alıyor.
Ancak ekonomistler ve hatta muhtemelen tasarruf kaygısı taşıyan bazı işverenler, uzun zamandır rahatsız edici bir soruyu gündeme getiriyor: Çalışanlara ücretli izin vermenin gerçek maliyeti ne?
Danimarka bu soruya 2024'te oldukça net bir yanıt verdi. Hükümet, Paskalya'dan sonraki dördüncü cuma günü kutlanan ve yaklaşık 340 yıllık Lutheran geleneğine dayanan Store Bededag yani Büyük Dua Günü'nü teolojik bir gerekçeyle değil, silah harcamalarını finanse etmek için kaldırdı.
Kopenhag yönetimi, bu tatilin kaldırılmasının yılda yaklaşık üç milyar Danimarka kronu (400 milyon euro) ek vergi geliri yaratacağını hesapladı. Hükümet, bu kaynağa savunma harcamalarını NATO'nun gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYH) yüzde 2'si hedefi doğrultusunda artırmak için ihtiyaç duyulduğunu söyledi.
Karar, Şubat 2023'te parlamentodan geçti ve bir sonraki yıl yürürlüğe girdi. Bu durum sokak protestolarına ve iptal edilen ilk tatil gününde gayriresmi hastalık izinleri dalgasına yol açtı.
Bu örnek, bir hükümetin bir günlük izne açık biçimde fiyat biçmesinin son dönemdeki en net örneği olmayı sürdürüyor.
Bunu yapan tek ülke Danimarka değil.
Portekiz de 2012'de kriz sonrası kemer sıkma programının parçası olarak dört resmi tatili kaldırdı.
Bunlar Cumhuriyet Günü ve Bağımsızlığın Restorasyonu Günü adlı iki sivil tatille, Corpus Christi ve Azizler Günü adlı iki dini tatildi. Ülke, mali uyum sürecinin en zorlu dönemi geçtikten sonra 2016'da bu dört tatilin tamamını yeniden yürürlüğe koydu.
Portekiz örneğini inceleyen ekonomistler, değişikliklerin daha geniş kapsamlı bir reform paketine ne kadar derinden gömülü olduğunu dikkate alarak etkinin net biçimde ayrıştırılmasının zor olduğunu belirtti.
Ancak siyasi hesap Danimarka'dakiyle aynıydı. Mali alanın dar olduğu dönemlerde resmi tatil, hükümetlerin rahatça göze alabileceği bir uygulama gibi görünmüyor.
Araştırmalar ne söylüyor?
Ülkeler arası en güçlü kanıtlardan biri, ekonomistler Lucas Rosso ve Rodrigo Wagner'in çalışmasından geliyor.
Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) Danimarka'da resmi tatilin kaldırılmasına ilişkin 2023 tarihli analizinde de atıf yapılan çalışma, 2000-2019 döneminde yaklaşık 200 ülkeyi kapsayan doğal bir deneyden yararlandı.
Bir resmi tatil hafta sonuna denk geldiğinde ve bunun yerine ek bir izin günü verilmediğinde, ülke o yıl fark edilmeden bir ek iş günü kazanmış oluyor. Yazarlar da neden-sonuç ilişkisini ayırt edebilmek için bu yarı rastlantısal değişimi kullandı.
Araştırmacılar, iş günü esnekliğinin GSYH için yaklaşık 0,2 olduğunu buldu. Bu da her ilave resmi tatilin yıllık ekonomik çıktının yaklaşık yüzde 0,08'ine mal olduğu anlamına geliyor.
Bu oran, basit bir iş gücü hesabının göstereceğinin yaklaşık yarısı düzeyinde; çünkü konaklama ve turizm harcamaları kaybın bir kısmını telafi ediyor.
Etkinin en belirgin olduğu alan imalat sanayi olurken, faaliyetini tatil günlerinde de sürdüren madencilik ya da tarım gibi sektörlerde bu etki neredeyse hissedilmiyor.
Rakamlar hızla büyüyor. Almanya'nın GSYH'si 2024'te 4,3 trilyon euroyu aşarken, bu da telafi edici etkiler hesaba katılmadan her kayıp iş gününün yaklaşık 3,4 milyar euroya, yani yaklaşık 174,8 milyar TL'ye karşılık geldiği anlamına geliyor.
Almanya'nın toplam GSYH'si ise yaklaşık 221 trilyon TL düzeyine denk geliyor.
Daha küçük ekonomiler bunu mutlak rakam olarak daha sınırlı hissediyor. Ancak oransal etki aynı kalıyor ve bu ülkeler çoğu zaman daha fazla resmi tatil yapıyor.
Avrupa'da resmi tatil farkı
AB üyesi ülkeler arasındaki fark dikkat çekici.
Avrupa Çalışma Otoritesi tarafından işletilen Avrupa İstihdam Hizmetleri portalı EURES'e göre Litvanya, Kıbrıs ile birlikte bu yıl 15 resmi tatile sahip.
Yelpazenin diğer ucunda ise Almanya var. Almanya'da ulusal düzeyde 9 resmi tatil bulunuyor, ancak eyaletler buna kendi tatillerini de ekliyor.
Store Bededag'ın kaldırılmasının ardından Danimarka'da resmi tatil sayısı 10'a düştü. Bu sayı, 2024 öncesine göre bir gün daha az ve Eurostat verilerine göre kıta genelindeki 11,7 günlük ortalamanın altında.
Bu farkın mali açıdan somut sonuçları var.
Rosso-Wagner çerçevesine göre, 15 resmi tatille çalışan bir ülke, 9 resmi tatili olan daha "sıkı" takvimli bir ülkeye kıyasla, tüketim kaynaklı telafi etkileri hesaba katılmadan, yılda GSYH'nin yaklaşık yüzde 0,48'i kadar ilave üretimden vazgeçmiş oluyor.
2024'te ekonomisinin büyüklüğü yaklaşık 79 milyar euro olan Litvanya açısından bu, Almanya ile kıyaslandığında yılda yaklaşık 360 milyon euro, yani yaklaşık 18,5 milyar TL tutarında varsayımsal bir üretim farkına işaret ediyor.
Verimlilik karşı argümanı
Ekonomistler, izin günlerini doğrudan israf olarak değerlendirmemek gerektiği konusunda dikkatli davranıyor.
IMF'nin Danimarka'ya ilişkin aynı çalışmasında, çalışma saatleri ile üretim arasındaki ilişkinin doğrusal olmadığı belirtiliyor.
Buna göre insanlar ne kadar uzun süre çalışırsa, her ek saatin verimliliği o kadar düşüyor ve iyi dinlenmiş bir iş gücü, çalışma haftası boyunca saat başına daha yüksek üretkenlik sağlayabiliyor.
Rosso-Wagner çalışması ayrıca, geçici nitelikte daha fazla resmi tatilin olduğu yıllarda iş kaynaklı kazaların azaldığını ve kısa vadeli mutluluk düzeyinde ölçülebilir artış görüldüğünü ortaya koydu.
Bunlar GSYH hesaplarına yansımıyor, ancak refahın bütünlüklü biçimde değerlendirilmesinde önem taşıyor.
Avrupa'da hiçbir hükümet resmi tatilleri toptan kaldırmayı ciddi biçimde gündemine almıyor.