Bin yılı aşkın süredir Inuit avcıları ve balıkçılar için temel ulaşım yöntemi olan köpek kızakları, bölgedeki buzların kaybolması nedeniyle artık kullanılamaz hale geliyor.
Grönland’ın kuzeyinde bir köyde büyüyen 62 yaşındaki kızak ustası Jørgen Kristensen, çocukluğunda en yakın arkadaşının, üvey babasının kızak köpekleri olduğunu anlatıyor. Ancak Kristensen’in hayatını şekillendiren bu gelenek, iklim değişikliğinin etkisiyle ortadan kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya.
REKLAM
REKLAM
Kristensen, Inuit (Eskimo) kökenli sınıf arkadaşlarından açık saç rengi nedeniyle farklı olduğunu ve çocukluk yıllarında zorbalığa uğradığını söylüyor. Dokuz yaşında ilk kez buz üzerinde köpekleriyle balığa çıktığını belirten Kristensen, kızak köpekleriyle kurduğu bağın hayatının merkezine yerleştiğini ve ilerleyen yıllarda Grönland’da beş kez kızak yarışları şampiyonu olduğunu ifade ediyor.
Kızaklar artık buz yerine taşların üzerinde ilerliyor
Kuzey Kutup Dairesi’nin yaklaşık 300 kilometre kuzeyindeki Ilulissat kasabasında bu yıl kış aylarında kar ve deniz buzunun oluşmaması dikkat çekiyor. Kristensen, ocak ayında ilk kez körfezin tamamen buzsuz kaldığını söyledi.
Bin yılı aşkın süredir Inuit avcıları ve balıkçılar için temel ulaşım yöntemi olan köpek kızakları, bölgedeki buzların kaybolması nedeniyle artık kullanılamaz hale geliyor.
Erime küresel deniz seviyesini etkiliyor
Bölgede yer alan Sermeq Kujalleq Buzulu, dünyanın en hızlı hareket eden buzullarından biri olarak kabul ediliyor. UNESCO verilerine göre buzul, Antarktika dışındaki en büyük buzdağı üreticilerinden biri konumunda.
NASA ise küresel ısınma nedeniyle buzulun daha hızlı parçalandığını ve bunun Avrupa’dan Pasifik adalarına kadar dünya genelinde deniz seviyesinin yükselmesine katkı sağladığını belirtiyor.
İklim değişikliği jeopolitik tartışmaları da tetikliyor
Eriyen buzların altında kritik minerallerin ortaya çıkabileceği düşüncesi, Grönland’ın jeopolitik önemini artırıyor. Bazı Grönlandlılar, ABD Başkanı Donald Trump’ın adayı satın alma veya kontrol altına alma yönündeki açıklamalarını bu kaynaklarla ilişkilendiriyor.
Kültürel kayıp endişesi
1980’lerde Ilulissat’ta kış sıcaklıklarının genellikle eksi 25 derece civarında olduğunu belirten Kristensen, günümüzde sıcaklığın sık sık sıfırın üzerine çıktığını, bazen 10 dereceye kadar ulaştığını söylüyor. Kristensen, artık kızak yolculuklarında köpeklerin içmesi için kar taşımak zorunda kaldığını ifade ediyor.
Kristensen, kızak kültürünün kaybolmasının yalnızca ulaşım yönteminin değil, Inuit yaşam biçiminin de yok olması anlamına geleceğini belirterek, “Kızakları kaybedersek kültürümüzün büyük bir bölümünü kaybederiz,” dedi.
Deniz buzunun kaybolması avcılığı zorlaştırıyor
Deniz buzunun geçmişte Inuit topluluklarını avlanma alanlarına ve Arktik bölgedeki diğer yerleşimlere bağlayan doğal bir köprü görevi gördüğü belirtiliyor. Ancak son yıllarda buz tabakalarının oluşmaması, bölgedeki avcılık faaliyetlerini zorlaştırıyor.
Inuit Circumpolar Council Başkanı Sara Olsvig, buzların yeterince donmaması nedeniyle Grönland hükümetinin bazı kuzey yerleşimlerinde yaşayan ailelere maddi destek sağlamak zorunda kaldığını söyledi.
Balıkçılar için yeni riskler ortaya çıkıyor
Artan sıcaklıklar nedeniyle kar yerine yağmurun daha sık görülmesi, buzun yapısını da değiştiriyor. Yağmur sonrası oluşan buzun denizle aynı renge büründüğünü belirten bölge sakinleri, bunun balıkçılar için ciddi güvenlik riski oluşturduğunu ifade ediyor.
Uzmanlara göre Arktik bölgesi, küresel ortalamaya kıyasla üç ila dört kat daha hızlı ısınıyor.
Buzullar hızla geri çekiliyor
Ilulissat Icefjord Merkezi Direktörü Karl Sandgreen, Sermeq Kujalleq buzulu’nun son yıllarda yaklaşık 40 kilometre geri çekildiğini belirtti. Sandgreen ayrıca gemi trafiğinden kaynaklanan kurum partikülleri ve volkanik külün buzulların erimesini hızlandırdığını söyledi.
Yeni kuşaklara uyarı
Kristensen, turistlere Grönland buzullarının Brezilya’daki Amazon ormanları kadar önemli olduğunu anlattığını ve iklim değişikliği konusunda çocukların bilinçlendirilmesinin kritik olduğunu vurguladı.
Kristensen, “Çocuklara doğayı korumayı öğretmezsek onu sadece yok ederiz,” dedi.