Avrupalılar daha yüksek petrol ve gaz fiyatlarına hazırlanmaya çalışırken, G7 ülkelerine İran’daki savaştan kâr eden fosil yakıt devlerini vergilendirme çağrısı yapılıyor.
Fosil yakıt devleri, Orta Doğu’da tırmanan çatışmalardan “köşeyi dönmekle” suçlanıyor; küresel petrol fiyatları ise dalgalı seyrini sürdürüyor.
REKLAM
REKLAM
İran’a yönelik savaş başlamadan önce, küresel petrol fiyatları için referans kabul edilen Brent petrolün varil fiyatı 60-70 dolar (52-60 euro) aralığında işlem görüyordu.
Kısa süreli hafif bir gerilemenin ardından, Körfez'de üç yük gemisine daha saldırı düzenlenmesiyle fiyatlar 12 Mart Perşembe günü yeniden varil başına 100 doların (yaklaşık 86,53 euro) üzerine çıktı.
İran’a yönelik savaş petrol fiyatlarını neden etkiliyor?
Basra Körfezi ile Umman Körfezi arasında 38 kilometrelik bir geçit olan Hürmüz Boğazı, dünyanın en stratejik darboğazlarından biri. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri, yani günde 20 milyon varil bu boğazdan geçiyor.
Tahran, Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemileri hedef almaya devam ediyor ve daha önce bu geçidin seyrüsefere kapanabileceği uyarısında bulunmuştu. Bu rota üzerindeki akışın yeniden sağlanamaması, petrol fiyatlarının 100 dolar eşiğinin üzerinde kalmasına yol açabilir.
Wood Mackenzine analistlerine göre Orta Doğu’daki üreticiler, Kızıldeniz’e uzanan Doğu-Batı boru hattı üzerinden ihracatı artırmak zorunda kalabilir; Irak’tan da Akdeniz’e ek miktarda petrol sevk edilebilir.
Şirket, “Daha yüksek fiyatlar, dünyanın başka yerlerindeki üreticileri bakımı erteleyerek, varlıklarını daha fazla zorlayarak ve faaliyetlerini hızlandırarak üretimi azami düzeye çıkarmaya teşvik edecek” diyor ve ekliyor: “Ama bu, musluğu açıp kapatmak kadar kolay bir süreç değil,” açıklaması yaptı.
Acil petrol rezervlerine başvurmak çözüm mü?
11 Mart Çarşamba günü, aralarında Avrupa ülkelerinin büyük bölümünün de bulunduğu onlarca ülke, arz sıkıntıları ve fırlayan fiyatlarla mücadele için acil durum rezervlerinden rekor miktarda petrol piyasaya sürme konusunda anlaştı.
Uluslararası Enerji Ajansı’na üye 32 ülkenin tamamı, Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ardından yapılan önceki rekor miktarın iki katından fazla, toplam 400 milyon varil petrolü piyasaya sürecek.
Ancak bu miktar, küresel arzın yalnızca yaklaşık dört günlük karşılığına denk geliyor. Çevre örgütü [350.org](http://350.org %28kaynak İngilizce%29/)’dan Fanny Petitbon, bunun “derin bir yaraya yara bandı yapıştırmaya” benzediğini söylüyor.
“G7 ülkeleri piyasayı istikrara kavuşturma konusunda ciddiyse, kârları korumayı bırakıp iklim krizini körükleyen şirketleri vergilendirmeye başlamalı,” diyor.
“Orta Doğu’daki savaşı büyük petrol şirketleri adeta kazanan bir piyango bileti gibi görürken faturayı çalışan kesim ödememeli.”
Petitbon, G7 dönem başkanı olarak Fransız hükümetinin, fosil yakıtları hızla aşamalı biçimde devreden çıkararak “görmezden gelinen asıl meseleyle” yüzleşmesi gerektiğini vurguluyor.
“Artık petrol ve gaza bağımlı kalamayacağımız gerçeğine gözlerini kapatamaz,” diyor.
Avrupalılar için akaryakıt ne kadara mal olacak?
Ulaştırma ve Çevre (Transport & Environment) adlı kuruluşun yeni araştırmasına göre, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkmasıyla Avrupalılar günde fazladan 150 milyon euroluk bir “jeopolitik ek maliyet” ödeyecek.
Petrol fiyatlarının en son bu eşiğin üzerine çıktığı 2022 yılında, Avrupalılar akaryakıt istasyonlarında fazladan 55 milyar euro harcadı. 2022’nin ortalarına gelindiğinde AB genelinde motorin fiyatları yüzde 45, benzin fiyatları ise yüzde 36 artmıştı.
Haziran 2022’nin sonuna doğru benzin ve motorinin litre fiyatı 2 avronun üzerine çıktı. Bu da sürücülerin, kriz öncesine kıyasla 50 litrelik bir depoyu doldurmak için 31 euroya kadar daha fazla para ödediği anlamına geliyordu.
T&E, “Avrupa’daki 7,7 milyon elektrikli araç, kıtanın petrol tüketimini şimdiden günde 126 bin varil azalttı,” diyor. “2022’deki yakıt fiyatları baz alındığında, Avrupa’daki elektrikli araç sahipleri günde yaklaşık 39 milyon euro tasarruf ediyor olurdu.”
Fosil yakıt şirketlerine ek kâr vergisi
İklim uzmanları, fosil yakıtlar ile çatışmalar arasındaki bağların, yerli temiz enerji kaynakları lehine argümanları uzun süredir güçlendirdiğini vurguluyor. Bu yeşil yöntemler, jeopolitik gerilimlerden bağımsız olarak maliyet açısından cazip kalıyor ve coğrafi darboğazlara bağımlı değil.
350.org’dan Clemence Dubois, savaşların enerji sistemimizdeki “derin bir kusuru” açığa çıkardığını söylüyor.
“Fiyatlar sıçradığında, hane halkları ve işletmeler ayakta kalma mücadelesi verirken, fosil yakıt şirketleri kazançlarını katlamaya hazır bekliyor,” diye ekliyor.
“Bu sadece piyasa dalgalanması değil; hükümetlerin, fosil yakıt şirketlerinin enerji sistemini şekillendirme gücünü elinde tutmasına ve maliyetleri herkesin sırtına yüklemesine izin vermesinin bir sonucu.”
Dubois, G7 hükümetlerinin petrol patronlarının kazançlarını şişirmesine yarayan fosil yakıt vergi indirimleriyle bu modeli güçlendirmeyi bırakması gerektiğini savunuyor.
“Doğru yanıt, fosil yakıt şirketlerine yönelik güçlü bir ek kâr vergisidir; bu gelir hanelere yönlendirilmeli ve hem iklim krizini hem de küresel istikrarsızlığı tetikleyen yakıtlara bağımlılığımızı azaltacak temiz enerjiye geçişi hızlandırmalıdır,” diye ekliyor.