Yeni araştırmalara göre, Şili’deki Monte Verde’de yerleşim önceden sanılanın aksine, 14 bin 500 değil, 8 bin 200 yıl önce başlamış olabilir.
On yıllar boyunca, Amerika kıtasındaki ilk insan yerleşimine dair en güçlü kanıtlar, Şili’deki Monte Verde adlı bölgeden geliyordu. Bilim insanları burada; ayak izleri, ahşap aletler, bina temelleri ve antik bir ateş çukurunun kalıntıları dahil olmak üzere yaklaşık 14 bin 500 yıl öncesine dayanan insan varlığının izlerini bulmuştu. Bölgedeki tortular ve eserler bu zaman dilimine göre tarihlendirilmişti.
REKLAM
REKLAM
Yeni bir araştırma ise bu kritik bölgenin yaşına meydan okuyarak, Monte Verde'nin bilim insanlarının düşündüğünden çok daha genç olabileceğini öne sürüyor. Fakat bu bulgulara herkes katılmıyor.
Şili Papalık Katolik Üniversitesi’nden araştırmacı Claudio Latorre ve ekibi, bölgedeki Chinchihuapi Deresi boyunca dokuz farklı alandan tortu örnekleri alarak manzaranın binlerce yıl içinde nasıl değiştiğini analiz etti. Araştırmacılar, yaklaşık 11.000 yıl önceki bir patlamadan kaynaklanan bir volkanik kül tabakası ortaya çıkardı.
Latorre’ye göre, bu tabakanın üzerinde kalan her şey —bu vakada Monte Verde'deki ahşaplar ve aletler— daha genç olmak zorundaydı. Latorre durumu şöyle açıklıyor: "Bölgenin jeolojisini temelden yeniden yorumladık ve Monte Verde yerleşiminin günümüzden 8 bin 200 yıldan daha eski olamayacağı sonucuna vardık."
Araştırmacılar, kayaçları aşındıran akarsular gibi coğrafi değişimlerin eski tabakalarla yenileri birbirine karıştırmış olabileceğini, bunun da bilim insanlarının antik odun parçalarını yanlışlıkla Monte Verde yerleşiminin bir parçasıymış gibi tarihlendirmesine yol açtığını düşünüyor.
Arkeoloji dünyası ikiye bölündü
Science dergisinde yayımlanan bulgular, orijinal kazılarda yer alan isimler de dahil olmak üzere pek çok bilim insanının tepkisini çekti. Çalışmada yer almayan Teksas A&M Üniversitesi’nden Michael Waters, "Sundukları verilerle desteklenmeyen, en iyi ihtimalle bir çalışma hipotezi öne sürmüşler," diyerek eleştirisini dile getirdi.
Uzmanlar, çalışmanın Monte Verde'nin çevresindeki alanlardan alınan örnekleri içerdiğini ve buradaki jeolojinin sit alanının kendisiyle kıyaslanamayacağını belirtiyor. Ayrıca, volkanik kül tabakasının bir zamanlar tüm bölgeyi kapladığına dair yeterli kanıt olmadığını savunuyorlar.
'Kültürel kanıtlar görmezden geliniyor'
Eleştirilerin odak noktasında ise doğrudan 14 bin 500 yıl öncesine tarihlendirilmiş somut eserler var: Alet haline getirilmiş bir mastodon dişi, ahşap bir mızrak ve ucu yanmış bir kazma çubuğu. Bölgenin ilk kazılarını yöneten Vanderbilt Üniversitesi’nden arkeolog Tom Dillehay, Associated Press'e (AP) gönderdiği e-postada şunları söyledi: "Bu yorum, iyi tarihlendirilmiş devasa bir kültürel kanıt birikimini görmezden geliyor."
Yeni çalışmanın yazarlarından Wyoming Üniversitesi’nden Todd Surovell ise bu eleştirilere katılmıyor. Surovell, bölgedeki eserlerin gerçekten o kadar eski olduğuna dair yeterli kanıt bulunmadığını savunuyor.
İnsanlık tarihi yeniden mi yazılacak?
Monte Verde, insanların Amerika’ya nasıl ulaştığına dair anlayışımız için kilit bir öneme sahip. Bilim insanları eskiden, kıtaya ilk gelenlerin 13 bin yıl önce "Clovis uçları" adı verilen taş aletler yapan bir grup olduğunu düşünüyordu. Başlangıçta tartışmalara yol açan Monte Verde keşfi, bu teoriyi rafa kaldırmış gibi görünüyordu.
Bölge için önerilen yeni tarihin insanlık hikayesini nasıl etkileyeceği henüz belirsiz. Monte Verde'den bu yana araştırmacılar, Idaho'daki Cooper’s Ferry ve Teksas’taki Debra L. Friedkin gibi Clovis halkından öncesine dayanan başka yerleşim yerleri de buldular.
Ancak asıl büyük soru hâlâ yanıtsız: İnsanlar Asya’dan Amerika’ya tam olarak nasıl ulaştı? Kanada’yı kaplayan devasa buz kütlelerinin arasından mı geçtiler, yoksa kıyı boyunca teknelerle mi ilerlediler? Surovell’e göre, Monte Verde için revize edilen bir tarih, bu göç rotaları hakkındaki tartışmaları yeniden alevlendirebilir.
Surovell, gelecekteki bağımsız analizlerin durumu netleştireceğini belirterek, "Yeterli zaman ve bilim yapma imkânı verildiğinde, bilim kendi kendini düzeltir. Sonunda her zaman gerçeğe ulaşır," diye ekledi.