NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa’nın ABD desteği olmadan kendini savunamayacağını öne sürdüğü açıklamaları nedeniyle kıta genelinden sert eleştiriler aldı. Avrupalılar, bu değerlendirmeyi haksız bulsa da, ABD’li yetkililer Euronews’e, Rutte’nin 'haklı' olduğunu belirtti.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte bu hafta kıtanın savunma kapasitesini küçümsediği şeklinde yorumlanan açıklamaları nedeniyle Avrupa'da ciddi bir tepkiyle karşılaştı. Ancak Euronews'e konuşan ABD'li yetkililer Rutte'nin kararının yerinde olduğunu belirterek Avrupa'nın "tehlikeli hayallere" kapılmaması gerektiği uyarısında bulundu.
Salı günü Avrupa Parlamentosu'nda milletvekilleriyle tartışan Rutte, "Avrupa'nın ABD olmadan kendini savunabileceğini düşünen varsa hayal kurmaya devam etsin. Bunu yapamazsınız. Biz yapamayız. Birbirimize ihtiyacımız var," dedi.
Açıklamalar, transatlantik ilişkilerin son derece kırılgan olduğu bir dönemde geldi. Bir hafta önce Avrupalı müttefikler, Trump’ın Danimarka’ya bağlı yarı özerk bir bölge olan ve NATO’nun 5. maddesi kapsamındaki güvenlik garantisinden yararlanan Grönland’ı “almakla” tehdit etmesi hâlinde NATO’nun sonunun gelebileceği yönünde uyarılarda bulunmuştu.
Avrupa Birliği üyesi olmamakla birlikte Grönland, AB’nin karşılıklı yardım maddesi kapsamında da yer alıyor. Bu madde, bir saldırı ya da baskı durumunda diğer AB ülkelerinden dayanışma ve destek talep edilmesine imkân tanıyor.
Avrupalı siyasetçiler ve uzmanlar, Rutte’nin sert değerlendirmesini hızlı şekilde eleştirdi. Açıklamaların, Avrupa’nın savunma kapasitesini güçlendirmeye yönelik son dönemde atılan adımlar göz önüne alındığında haksız olduğu belirtildi. Ayrıca Rutte’nin alışılmadık iletişim tarzına da dikkat çekilerek, Trump’a karşı daha az boyun eğen bir dil kullanması gerektiği ifade edildi.
Avrupa Halk Partisi’ne (EPP) bağlı Martens Centre düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı olan Garvan Walsh, Euronews’e yaptığı açıklamada, “Rutte’nin iletişim konusunda daha dikkatli olması gerekiyor. NATO’nun yarısının işe yaramaz olduğunu söylemek, Trump’a NATO müttefiklerinden daha fazla taviz koparması için yeşil ışık yakmak anlamına geliyor” dedi.
Eski NATO Savunma Yatırımlarından Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Camille Grand da Rutte’nin değerlendirmesini adil bulmadığını söyledi. Grand, “Avrupalılar savunma bütçelerini artırıyor ve Avrupa’nın savunması konusunda daha fazla sorumluluk almaya gerçekten hazırlanıyor. Bunu asla başaramayacaklarını söylemek bana haksız geliyor. Bence bunu yapabilirler. Avrupa’nın teknik, endüstriyel ve askerî kapasitesi var” diye konuştu.
Rutte, Fransa’dan Renew Europe grubuna mensup bir Avrupa Parlamentosu üyesi olan Nathalie Loiseau tarafından da “gereksiz provokasyonla” suçlandı.
Loiseau, Euronews’e yaptığı açıklamada, “Önceliği Trump’ı memnun etmekti. ABD artık herhangi bir ödeme yapmazken Ukrayna kendini savunabiliyorsa ve yardım sağlayan tek grup ‘gönüllüler koalisyonu’ysa, bu nasıl açıklanabilir?” ifadelerini kullandı.
Gerçeklik kontrolü
Bazıları ise Rutte'nin sözlerinin sert olmakla birlikte gerçeklik payı olduğunu söylüyor.
ABD ve NATO’nun askerî kapasitesine dair bilgi sahibi bir ABD’li kaynak, Euronews’e yaptığı açıklamada, “Nesnel olarak bakıldığında Rutte haklı. Avrupa’nın bu savunma kapasitesini edinmesi uzun zaman alacak” dedi.
Aynı yetkili, “Asıl soru, Avrupa’nın ABD olmadan Rusya’yı caydırıp caydıramayacağı. Şu anda bunun yanıtını bilmiyoruz” ifadelerini kullandı.
Yetkiliye göre caydırıcılığın bir kısmı psikolojik, bir kısmı ise nükleer ve savunma kapasitesine dayanıyor: “Avrupa, Rusya’nın Moldova’yı işgal etmesini ya da NATO’nun 5. maddesini test etmesini engelleyecek kadar korku yaratabilir mi?”
ABD, Rusya’nın tam kapsamlı işgalinin beşinci yılına girerken, Ukrayna’ya doğrudan silah bağışlamayı durdurmuş durumda. Trump yönetimi, ABD politikasını değiştirerek silah sevkiyatlarını büyük ölçüde NATO’nun Öncelikli Ukrayna İhtiyaçları Listesi üzerinden dolaylı yollardan gerçekleştirmeye yöneldi. Bu mekanizma, NATO müttefiklerinin ABD silahları satın alarak Ukrayna’nın savunmasına destek vermesini amaçlıyor.
Buna karşın yetkili, ABD’nin Ukrayna’ya hedefli istihbarat desteği sağlamayı sürdürdüğünü, bu sayede Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerini hedef almasına yardımcı olduğunu ve önemli bir askerî avantaj elde ettiğini vurguladı.
ABD’nin eski NATO büyükelçisi ve ilk Trump yönetiminde Ukrayna Müzakereleri Özel Temsilcisi olarak görev yapan Kurt Volker, Euronews’e yaptığı açıklamada, Avrupalıların Rutte’ye yönelik sert tepkilerini “üzücü” bulsa da, değerlendirmesinin doğru olduğunu söyledi.
Volker, Washington’dan yaptığı telefon görüşmesinde, Rutte’nin Avrupa’yı ABD desteği olmadan kıtayı savunabilecek kadar özerk oldukları yönündeki “tehlikeli hayallere” kapılmamaları konusunda uyardığını belirtti.
Volker, “Rutte’nin söyledikleri aslında doğru. Avrupa, bizim paylaştığımız istihbarata çok bağımlı; kendi kapasitesini geliştirmeden ABD olmadan kendini savunamaz,” dedi.
Volker, Rutte’nin muhtemelen verdiği tepki nedeniyle sözlerini söylemiş olmaktan pişman olabileceğini ancak en azından Avrupalıları “tehlikeli hayallere kapılmamaları” konusunda uyardığını