Avrupa Komisyonu, Moldova'nın hızlı reform hamlesine yetişebilmek için kaynaklarını yeniden yönlendiriyor; ülkenin üyelik süreci ise Ukrayna'nın Macaristan tarafından tıkanan başvurusuna siyasi olarak bağlı kalmayı sürdürüyor.
AB yetkililerinin Euronews’e verdiği bilgiye göre Avrupa Komisyonu, Chișinău’nun reform temposu birimin buna yetişme kapasitesini aşınca, iç kaynaklarını Moldova’nın AB üyelik sürecine kaydırmaya başladı.
REKLAM
REKLAM
Moldova hükümeti, gerekli reformları o kadar hızlı hayata geçirdi ki, Komisyon şimdi süreci yakalayabilmek ve ilerlemeyi izleyebilmek için mevcut kaynakları yeniden tahsis ediyor.
“Moldova’nın AB reformları alanındaki etkileyici karnesi meyvesini veriyor. Yeni Başbakan Vasile Tofan’la Moldova’nın AB’ye katılım yolundaki bir sonraki adımları görüştüğümüz verimli bir telefon görüşmesi yaptım,” diye yazdı Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi Marta Kos salı günü X’te.
Komisyonun genişlemeden sorumlu birimi, aynı anda birden fazla aday ülkenin kaydettiği ilerleme nedeniyle zaten zorlanan bir kapasiteyle çalışırken, kaynaklarını en iyi performans gösteren ülkelere kaydırmak zorunda kaldı.
Hızla yol alıyor
Maia Sandu’nun 2020’de cumhurbaşkanı olmasından bu yana Chișinău, AB’nin talep ettiği reformlara yoğun biçimde odaklandı ve rahat bir parlamento çoğunluğuna sahip AB yanlısı bir hükümet kurdu.
“Son beş yılda hayata geçirdiğimiz reformlar gerçekten benzeri görülmemiş,” diye konuştu Moldova’nın Avrupa Entegrasyonundan Sorumlu Başbakan Yardımcısı Cristina Gherasimov, cuma günü yapılan bakanlar toplantısının oturum aralarında basına.
“Bu reformların başarılı olmasının formülü, siyasi irade ile halkımızın, Avrupa Birliği’nde mevcut olan bu fırsat penceresinden azami ölçüde yararlanmak için kararlılıkla çalışmasıdır,” dedi.
Komisyon ise aday ülkelerin reformları doğru uyguladığını teyit etmek zorunda; bu da uzmanlığını her ülkenin gerçekçi biçimde sürdürebileceği hıza uyumlu hale getirmesi gerektiği anlamına geliyor.
Kiev de, temmuz ayında Başbakan Serhii Koretskyi’nin göreve başlamasıyla taze bir ivme kazanan reform gündemini ilerletiyor. Ancak ülkenin savaş çabası ve bütçe üzerindeki baskı, üyelik sürecini zorlamaya devam ediyor.
Salı günü IMF, Batı Balkan ülkeleri ile Moldova için AB üyeliğinin potansiyel ekonomik faydalarını analiz eden bir rapor (kaynak İngilizce) yayımladı; Ukrayna ise “çok daha büyük ölçeği ve devam eden askeri çatışma” nedeniyle çalışmanın dışında bırakıldı.
Bu hızlı teknik ilerleme, Ukrayna ile Moldova’nın katılım süreçlerinin hâlâ birlikte ele alındığı AB Konseyi’ndeki siyasi gerçeklikle tuhaf bir tezat oluşturuyor.
Siyasi eşleştirme
“Eşleştirme”, iki ülkenin katılım süreçlerinin gayriresmi biçimde birbirine bağlanması uygulamasını ifade ediyor.
Ülkeleri gruplayarak ilerlemek, özellikle de onay sürecinde işe yarıyor; çünkü üye devletlerin, Romanya ile Bulgaristan’ın 2007’de Birliğe katılmasında olduğu gibi, tek bir katılım antlaşmasını onaylamasına imkân tanıyor.
Ukrayna ile Moldova, 2022’de, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik topyekûn işgalini başlatmasından sadece günler sonra katılım süreçlerine birlikte başladı. Aralık 2023’te AB liderleri, her iki ülkeyle de eş zamanlı olarak katılım müzakerelerini açtı.
Kiev’in süreci, Ukrayna’nın doğusundaki Transkarpatya bölgesinde yaşayan Macar azınlığın statüsüyle ilgili ikili anlaşmazlıklara dayanan, Viktor Orbán yönetimindeki Macaristan’ın vetosu nedeniyle iki yıl boyunca tıkandı.
Nisan ayında Péter Magyar’ın Tisza Partisi’nin Orbán’ı iktidardan uzaklaştırmasının ardından süreç yeniden ivme kazandı; bu gelişme Budapeşte ile Kiev’i ikili anlaşmazlıkları çözmek üzere müzakere masasına oturmaya teşvik etti. Haziranda Macaristan, ilk müzakere kümesine yönelik vetosunu kaldırdı.
Altı kümeden ikincisi temmuzda açıldı. Ancak o tarihten bu yana Macaristan süreci yeniden yavaşlattı; Orbán döneminde on yılı aşkın süredir hüküm süren Ukrayna karşıtı söylem, pek çok Macar için hızlı ilerlemeyi kabullenmeyi zorlaştırıyor.
Gerilim yalnızca Ukrayna ile Macaristan arasındaki ikili bir mesele olmasına rağmen, eşleştirme nedeniyle Moldova da bu sürecin yarattığı türbülansa kapılmış durumda.
Beklenen ayrışma
Eşleştirme, önemli jeopolitik hesaplarla şekillendi. Moldova’nın Transdinyester bölgesinde uzun süredir bir Rus askeri varlığı bulunuyor; bu da savaş 2022’de patlak verdiğinde ülkenin fiilen cephe hattının gerisinde, kendi topraklarında Rus askerleriyle birlikte kaldığı anlamına geliyordu.
Bu eşleştirme, gelecekteki olası AB üyeliğini ülkeyi Rusya’nın etki alanının dışında tutan bir can simidi olarak gören Kiev için de hayati önem taşıyor.
Moldova’nın genişleme sürecine Ukrayna ile birlikte başlamış olması göz önüne alındığında, Chișinău’nun tek başına öne fırlaması, Kiev’in ise ikili anlaşmazlıklar nedeniyle yerinde sayması, yanlış bir siyasi mesaj olarak görülüyor.
Bu yüzden özellikle Baltık ülkeleri başta olmak üzere Ukrayna’nın başlıca genişleme destekçileri, küme açma aşaması boyunca bu eşleştirmenin korunması için bastırdı.
Ancak katılımın teknik boyutu, yani reformların kendisi, siyasi sürecin aynı hızla ilerlemesini beklemek zorunda değil.
AB yetkilileri, Doğu Avrupa’daki iki ülke arasındaki eşleştirmenin, kalan tüm müzakere kümeleri açılana kadar sürmesini bekliyor. Bu aşamadan sonra, Moldova reform ivmesini koruduğu takdirde, durumun hızla değişmesi öngörülüyor.
“Müzakereleri en geç 2028’in başına kadar kapatmaya hazır olmak gibi iddialı bir hedefimiz var,” diye konuştu Gherasimov.