Adını değiştirip VR'a ağırlık verdikten sonra Meta metaverse çalışmalarını azaltıyor. Uzmanlar Euronews Next'e bunun VR için iyi olabileceğini söylüyor.
2026’nın başı, bir zamanlar Mark Zuckerberg tarafından insan etkileşiminin geleceği diye lanse edilen dijital dünya metaverse’in tabutuna son çiviyi çaktı.
Bütün ağırlığını bu sanal alana verip, metaverse’in işinde alacağı merkezi rolü yansıtacak şekilde şirketinin adını bile değiştiren Meta’nın CEO’su, bu fikirden neredeyse tamamen vazgeçti.
Meta, ocak ayının başında Reality Labs bölümünde işten çıkarmalar açıkladı; metaverse geliştirmeyle ilgili pozisyonların çoğunu kapsayan yüzde 10’luk bir kesinti yaptı, veri mühendisleri, yazılım mühendisleri ve oyun geliştiricileri dahil.
Şirketin çarşamba günü açıkladığı dördüncü çeyrek sonuçları, bölümün ağır zararlarını teyit etti: Meta, sanal gerçeklik işinin geçen yıl 19,1 milyar dolar (16 milyar avro) kaybettiğini, yalnızca dördüncü çeyrekte 6,2 milyar dolar (5,2 milyar avro) zarar yazdığını bildirdi.
Zuckerberg, kazanç çağrısında Meta’nın genişletilmiş gerçeklik (XR) işini, özellikle de şirketin Ray-Ban gözlükleri gibi yapay zekâ destekli giyilebilirleri geliştirmeyi sürdüreceğini söyledi.
Metaverse’in en görünür savunucusu da daha cazip alanlara yönelirken, sanal gerçeklik (VR) ve dijital dünyaların akıbeti ne? Uzmanlar Euronews Next’e, Meta’nın sahneden çekilişinin aslında o kadar da kötü olmayabileceğini söyledi.
Metaverse neden başarısız oldu?
Zuckerberg metaverse’e kafadan daldığında, dünya bambaşkaydı. Toplum hâlâ COVID-19 pandemisinin sarsıntısını atlatamamıştı; uzaktan çalışma revaçtaydı ve sosyal hayat Zoom gibi dijital platformlara taşınmıştı.
Teknoloji araştırma ve danışmanlık grubu Omdia’nın, on yılı aşkın süredir VR gelişmelerini izleyen kıdemli baş analisti George Jijiashvili’ye göre bu durum, Meta’nın kendisini bir sonraki büyük bilişim platformunun lideri olarak konumlandırması için altın bir fırsattı.
“Meta, Apple’ın elindeki iOS’a ve Google’ın elindeki Android ile Google Play Store’a bütünüyle bağımlı olmaktan gerçekten rahatsız,” dedi Jijiashvili Euronews Next’e.
“Bu yüzden Meta’nın ve Mark Zuckerberg’in bir numaralı arzusu, [metaverse’in] bir sonraki bilişim platformu olacağına bahis oynamak ve o yeni platformun lideri olmaktı,” diye ekledi.
Ancak bu hesap bir dizi nedenle tutmadı. İlk olarak, teknoloji Meta’nın tasarladığı türden bir tüketici platformunu destekleyecek kadar olgun değildi; hâlâ da değil.
“Platform vizyonu, teknolojik statükoyla örtüşmüyordu,” dedi Jijiashvili. “Teknik açıdan metaverse bir hayal olarak; başlıklar, gözlükler, akıllı gözlükler gibi donanımlarda hızlı atılımlar gerektiriyordu. Bu da o kadar çabuk olmayacak.”
VR başlıklarının kullanışsızlığı, metaverse’in gelişmesinin önündeki en büyük engellerden biri, diyor Cambridge Üniversitesi’nde etkileşimli sistemler mühendisliği profesörü Per Ola Kristensson.
2022’de yaptığı bir çalışmada, kendisi ve araştırma grubu, insanlardan 40 saatlik bir çalışma haftasının tamamını sanal bir çalışma alanında geçirmelerini, sıradan ofis işlerini bir VR başlığıyla yapmalarını istedi.
“VR’de gerçekten bir hafta boyunca bilgi işini yapıp yapamayacağınızı merak ediyorduk,” dedi Kristensson Euronews Next’e. “Cevap: Yapabilirsiniz, ama nefret edersiniz.”
Katılımcılar, algılanan verimliliğin düştüğünü; hayal kırıklığının, kaygının, simülatör hastalığının ve görsel yorgunluğun arttığını bildirdi.
“Ergonomik değil; kablolarla uğraşmak zorundasınız; kahveden bir yudum almak isterseniz başlığı yukarı kaldırmanız gerekiyor. Hep, küçük ve ince ama bir türlü yolunda gitmeyen şeyler var,” dedi Kristensson.
Kullanışsız donanıma ek olarak, Kristensson’a göre metaverse kullanıcılar ve işletmeler için yeterince güçlü teşvikler de sunmadı.
“Bence metaverse’i bir pazarlama söylemi olarak sunmak hataydı. Metaverse, temel olarak Facebook’ta yaşar gibi olduğumuz bir sanal gerçeklik dünyası izlenimi verdi. Bu bence hayli zayıf bir vizyon.”
Sanal gerçeklik için sırada ne var?
Meta “metaverse” teriminden uzaklaşıyor olabilir, ancak şirketin son kazanç çağrısı, VR ve XR sektörlerinin nereye yönelebileceğine dair ipuçları barındırıyor.
“Reality Labs için yatırımlarımızın çoğunu artık gözlüklere ve giyilebilir cihazlara yönlendiriyoruz; aynı zamanda Horizon’u mobilde büyük bir başarıya dönüştürmeye ve önümüzdeki yıllarda VR’ı kârlı bir ekosistem haline getirmeye odaklanıyoruz,” dedi Zuckerberg çağrıda; şirketin metaverse’e optimize edilmiş sosyal platformu Meta Horizon’dan söz ederek.
Metaverse’in diğer erken savunucuları da terimin daha geniş bir tanımına yöneldi. Örneğin 2026’ya kadar her 4 kişiden 1’inin metaverse’de günde en az bir saat geçireceğini öngören araştırma ve danışmanlık şirketi Gartner, metaverse’in sadece yanlış anlaşıldığını söylüyor.
“Metaverse tek bir teknoloji, eğilim, uygulama ya da kullanım örneği değil; bunların bir birleşimi. Bu da ürün liderlerinin daha hedefli iş değeri yaratmasını ve rekabet avantajı sağlamak için ortak inovasyon ile kanal ortaklıkları kurmasını gerektirir,” diye yazdı şirket, 5 Ocak’ta yayımlanan ve Euronews Next ile paylaşılan bir raporda.
Meta’ya daha önce danışmanlık da yapmış olan Kristensson gibi araştırmacılar, bu yön değişimini, yapay zekâ entegrasyonlu XR teknolojilerinin canlanan ilgi ve finansmandan yararlanması için bir fırsat olarak görüyor.
“Bence metaverse’ten daha az, genişletilmiş gerçeklikten ve bunun fiziksel dünyada YZ ile etkileşime girmemize nasıl yardımcı olabileceğinden daha çok söz etmek çok daha faydalı bir tartışma olur,” dedi.
“Artırılmış gerçekliğin [...] bir sürü ikna edici kullanım alanı var. Gözlüğünüz telefonunuzun yerini alır; gözlüğünüz fiziksel dünyada ne olup bittiğini görür ve dijital bilgiyi fiziksel dünyaya da yansıtabilir. Yani kısacası, gözlüğünüz bir YZ arayüzüne dönüşür,” dedi.
Kristensson’a göre bu teknoloji, yeni nesil genel amaçlı robotikler için oyunun kurallarını değiştirebilir; kullanıcılara hantal sesli komutlara gerek kalmadan ev içi robotlara talimat verme imkânı tanıyabilir.
Sanal sosyal platformlar kullanıcıyı merkeze alıyor
Diğer “metaverse”ler ya da metaverse’e yakın platformlar açısından bakıldığında, Meta’nın sanal dünyalardan uzaklaşması radarlarında bile pek belirgin değildi. Hatta bazı liderler, bu fikrin sahneden çekiliyor olmasından memnun görünüyor.
“İnsanların metaverse dediği internet versiyonunun sona erdiği konusunda hemfikiriz,” dedi metaverse’teki en popüler sanal dünyalardan birini işleten Decentraland Foundation’ın pazarlama ve ortaklıklardan sorumlu ismi Kim Currier.
“Bu fikir; gelecekte hepimizin VR başlıklarıyla girip çıkacağı tek ve devasa bir platforma dair gerçekçi olmayan beklentiler ve yığınla spekülasyonla birlikte geldi,” diye ekledi Euronews Next’e gönderdiği bir e-postada.
Daha az ilgi görmesi, özellikle de şirketler ve medyadan, Decentraland’e gerçek kullanıcılarla ilişkilerini besleyecek alanı sağladı, dedi Currier.
“Kurumsal denemelerden topluluk liderliğindeki faaliyete doğru belirgin bir kayma oldu,” dedi. “Daha çok buluşma, daha çok tekrarlayan bir araya geliş ve gösteriye ile ‘basına malzeme’ anlarına değil, ortak ilgi alanlarına göre inşa edilmiş daha çok mekân.”
Currier, platformda artık her ay toplulukların yürüttüğü yaklaşık 24 etkinlik bulunduğunu, bunun da kullanıcı öncülüğündeki etkileşimin çekiciliğini gösterdiğini söyledi.
“Genel olarak, daha az spekülatif ilgi ve bu alanda nelerin mümkün olduğunu gerçekten merak eden daha çok insan görüyoruz,” dedi. “Bunlar, sadece gelip değer devşirip giden değil, katkı sunmak isteyen insanlar.”
Kullanıcı merkezli yaklaşım, genç kuşaklar arasında son derece popüler olan Roblox ve Fortnite gibi oyun platformlarının patlayıcı başarısının da arkasında. Meta’nın Horizon platformunu mobile taşıma hamlesi, Jijiashvili’ye göre bu platformların popülerliğine doğrudan bir yanıt gibi görünüyor.
“Meta’nın hakkını teslim etmek gerek; insanların bunu isteyeceği konusunda çok da haksız olduklarını düşünmüyorum,” dedi Jijiashvili. “Dünyalarımızın giderek daha dijital, daha çevrimiçi, daha bağlantılı olduğu tespiti doğru. Sadece insanlar Meta’nın 2021 model metaverse’ini istemedi.”
“Gelecekte başka bir versiyon olacak; Fortnite ya da Roblox’un evrimi olacak ya da tamamen yeni oyuncular çıkacak.”