Adını değiştirip VR'a ağırlık verdikten sonra Meta, metaverse çalışmalarını azaltıyor. Uzmanlar Euronews Next'e bunun sanal gerçeklik (VR) için iyi olabileceğini söylüyor.
2026 yılının Ocak ayı, bir zamanlar Mark Zuckerberg tarafından insan etkileşiminin geleceği olarak tanımlanan metaverse için adeta bir son oldu.
REKLAM
REKLAM
Tüm yatırımlarını bu sanal dünyaya yapan ve şirketinin adını bile metaverse’ün işindeki merkezi rolünü yansıtacak şekilde değiştiren Meta CEO’su, artık bu fikri büyük ölçüde terk etmiş durumda.
Meta, Ocak ayının başında Reality Labs biriminde çalışanların yüzde 10’unu işten çıkardığını açıkladı. Kesintiler, ağırlıklı olarak metaverse geliştirme ile ilgili pozisyonları kapsıyor; bunlar arasında veri mühendisleri, yazılım mühendisleri ve oyun geliştiriciler bulunuyor.
Şirketin Çarşamba günü açıklanan dördüncü çeyrek finansal raporu, birimin ağır kayıplarını doğruladı. Meta, sanal gerçeklik işinin geçen yıl 19,1 milyar dolar (16 milyar euro) zarar ettiğini, bunun 6,2 milyar dolar (5,2 milyar euro)’sinin sadece dördüncü çeyrekte gerçekleştiğini açıkladı.
Zuckerberg, kazanç toplantısında yatırımcılara Meta’nın uzatılmış gerçeklik (XR) işini geliştirmeye devam edeceğini, özellikle de Ray-Ban gözlükleri gibi yapay zekâ destekli giyilebilir teknolojilere odaklanacağını söyledi.
Artık metaverse’ün en görünür savunucusu farklı alanlara yönelmişken, sanal gerçeklik (virtual reality-VR) ve dijital dünyalar ne olacak? Uzmanlar, Euronews Next’e Meta’nın metaverse’den çekilmesinin aslında olumsuz bir gelişme olmayabileceğini belirtti.
Metaverse neden başarısız oldu?
Zuckerberg metaverse’e tam gaz atıldığında, dünya çok farklı bir görünüm sergiliyordu. Toplum hâlâ COVID-19 pandemisinin etkilerinden toparlanıyordu; uzaktan çalışma yaygınlaşmış, sosyal hayat Zoom gibi dijital platformlara taşınmıştı.
Teknoloji araştırma ve danışmanlık grubu Omdia’nın kıdemli baş analisti George Jijiashvili, VR gelişmelerini on yıldan fazla süredir takip ediyor ve bu dönemin Meta için bir altın fırsat sunduğunu söylüyor: Şirket, kendisini bir sonraki büyük bilişim platformunun lideri olarak konumlandırabilirdi.
Jijiashvili, Euronews Next’e şunları söyledi: “Meta, tamamen Apple’ın elindeki iOS’a ve Google’ın kontrolündeki Android ve Google Play Store’a bağımlı olmaktan gerçekten rahatsız hissediyor.”
“Meta ve Mark Zuckerberg’in bir numaralı arzusu, metaverse’ün bir sonraki bilişim platformu olacağına bahis yapmak ve bu yeni platformda lider şirket olmak,” diyerek ekledi.
Ancak bu hesap bir dizi nedenle tutmadı. İlk olarak, teknoloji Meta’nın tasarladığı türden bir tüketici platformunu destekleyecek kadar olgun değildi; hâlâ da değil.
“Platform vizyonu, teknolojik statükoyla örtüşmüyordu,” dedi Jijiashvili. “Teknik açıdan metaverse bir hayal olarak; başlıklar, gözlükler, akıllı gözlükler gibi donanımlarda hızlı atılımlar gerektiriyordu. Bu da o kadar çabuk olmayacak.”
Cambridge Üniversitesi’nde etkileşimli sistemler mühendisliği profesörü Per Ola Kristensson, "VR başlıklarının kullanışsızlığı, metaverse’in gelişmesinin önündeki en büyük engellerden biri," diyor.
2022’de yaptığı bir çalışmada Kristensson ve araştırma grubu, katılımcılardan normal ofis işlerini yapmak için bir VR kulaklık kullanarak 40 saatlik bir iş haftasını tamamen sanal bir çalışma alanında geçirmelerini istedi.
Kristensson, Euronews Next’e şunları söyledi: “Asıl merak ettiğimiz, bir haftalık bilgi işini VR üzerinden gerçekten yapıp yapamayacağımızdı. Cevap evet, yapabilirsiniz, ama bundan nefret edersiniz.”
Çalışmaya katılanlar, daha düşük algılanan verimlilik, artan hayal kırıklığı ve kaygı, simülatör rahatsızlığı ve göz yorgunluğu bildirdi.
Kristensson, “Ergonomik değil, kablolarla uğraşmanız gerekiyor, kahve içmek isterseniz kulaklığı kaldırmanız lazım. Küçük ama sürekli aksayan detaylar var” diye ekledi.
Donanımın pratik olmamasının yanı sıra, Kristensson metaverse’ün kullanıcılar ve işletmeler için yeterince güçlü teşvikler sunmadığını vurguladı.
“Bence metaverse bir pazarlama hatasıydı. Metaverse, temel olarak Facebook’ta yaşadığımız sanal bir dünya izlenimi veriyordu. Bence bu oldukça zayıf bir vizyon.”
Sanal gerçeklik için sırada ne var?
Meta metaverse teriminden uzaklaşsa da, şirketin son kazanç toplantısı VR ve XR endüstrilerinin geleceğine dair ipuçları veriyor.
Zuckerberg toplantıda şunları söyledi: “Reality Labs için yatırımlarımızın çoğunu bundan sonra gözlükler ve giyilebilir cihazlara yönlendiriyoruz. Aynı zamanda Meta Horizon’ı mobilde büyük bir başarı haline getirmeye ve VR’ı önümüzdeki yıllarda kârlı bir ekosistem hâline getirmeye odaklanıyoruz.”
Burada Zuckerberg, metaverse’e optimize edilmiş sosyal platformları Meta Horizon’a atıfta bulunuyor.
Metaverse’ün ilk savunucuları da terimi daha geniş bir bakış açısıyla yeniden tanımladı. Örneğin, 2026 yılına kadar her dört kişiden birinin günde en az bir saat metaverse’de vakit geçireceğini öngören araştırma ve danışmanlık firması Gartner Inc., metaverse’ün aslında yanlış anlaşıldığını belirtiyor.
şirket, 5 Ocak’ta yayımlanan ve Euronews Next ile paylaşılan bir raporda, “Metaverse tek bir teknoloji, eğilim, uygulama ya da kullanım örneği değil; bunların bir birleşimi. Bu da ürün liderlerinin daha hedefli iş değeri yaratmasını ve rekabet avantajı sağlamak için ortak inovasyon ile kanal ortaklıkları kurmasını gerektirir,” diye yazdı.
Meta’ya daha önce danışmanlık da yapmış olan Kristensson gibi araştırmacılar, bu yön değişimini, yapay zekâ entegrasyonlu XR teknolojilerinin canlanan ilgi ve finansmandan yararlanması için bir fırsat olarak görüyor.
“Bence metaverse’ten daha az, genişletilmiş gerçeklikten ve bunun fiziksel dünyada AI ile etkileşime girmemize nasıl yardımcı olabileceğinden daha çok söz etmek çok daha faydalı bir tartışma olur,” dedi.
“Artırılmış gerçekliğin [...] bir sürü ikna edici kullanım alanı var. Gözlüğünüz telefonunuzun yerini alır; gözlüğünüz fiziksel dünyada ne olup bittiğini görür ve dijital bilgiyi fiziksel dünyaya da yansıtabilir. Yani kısacası, gözlüğünüz bir AI arayüzüne dönüşür,” dedi.
Kristensson’a göre bu teknoloji, yeni nesil genel amaçlı robotikler için oyunun kurallarını değiştirebilir; kullanıcılara hantal sesli komutlara gerek kalmadan ev içi robotlara talimat verme imkânı tanıyabilir.
Sanal sosyal platformlar kullanıcıyı merkeze alıyor
Diğer “metaverse”ler ya da metaverse’e yakın platformlar açısından bakıldığında, Meta’nın sanal dünyalardan uzaklaşması radarlarında bile pek belirgin değildi. Hatta bazı liderler, bu fikrin sahneden çekiliyor olmasından memnun görünüyor.
Metaverse’teki en popüler sanal dünyalardan birini işleten Decentraland Foundation’ın pazarlama ve ortaklıklardan sorumlu ismi Kim Currier, “İnsanların metaverse dediği internet versiyonunun sona erdiği konusunda hemfikiriz,” dedi.
Euronews Next’e gönderdiği bir e-postada, “Bu fikir; gelecekte hepimizin VR başlıklarıyla girip çıkacağı tek ve devasa bir platforma dair gerçekçi olmayan beklentiler ve yığınla spekülasyonla birlikte geldi,” diye ekledi.
“Kurumsal denemelerden topluluk liderliğindeki faaliyete doğru belirgin bir kayma oldu,” dedi. “Daha çok buluşma, daha çok tekrarlayan bir araya geliş ve gösteriye ile ‘basına malzeme’ anlarına değil, ortak ilgi alanlarına göre inşa edilmiş daha çok mekân.”
Currier, platformda artık her ay toplulukların yürüttüğü yaklaşık 24 etkinlik bulunduğunu, bunun da kullanıcı öncülüğündeki etkileşimin çekiciliğini gösterdiğini söyledi.
“Genel olarak, daha az spekülatif ilgi ve bu alanda nelerin mümkün olduğunu gerçekten merak eden daha çok insan görüyoruz,” dedi. “Bunlar, sadece gelip değer devşirip giden değil, katkı sunmak isteyen insanlar.”
Kullanıcı merkezli yaklaşım, genç kuşaklar arasında son derece popüler olan Roblox ve Fortnite gibi oyun platformlarının patlayıcı başarısının da arkasında. Meta’nın Horizon platformunu mobile taşıma hamlesi, Jijiashvili’ye göre bu platformların popülerliğine doğrudan bir yanıt gibi görünüyor.
“Meta’nın hakkını teslim etmek gerek; insanların bunu isteyeceği konusunda çok da haksız olduklarını düşünmüyorum,” dedi Jijiashvili. “Dünyalarımızın giderek daha dijital, daha çevrimiçi, daha bağlantılı olduğu tespiti doğru. Sadece insanlar Meta’nın 2021 model metaverse’ini istemedi.”
“Gelecekte başka bir versiyon olacak; Fortnite ya da Roblox’un evrimi olacak ya da tamamen yeni oyuncular çıkacak.”