Governance AI'nin yayımladığı yeni araştırmaya göre, AB'nin veri koruma kuralları yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşmasını yavaşlatırken, gelişmiş büyük dil modeli (LLM) sürümlerinin yüzde 11'i ABD'ye kıyasla Avrupa'da gecikiyor veya kullanıma sunulamıyor.
Küresel teknoloji şirketleri, en yeni hizmet ve araçlarının Avrupa Birliği’nde (AB) gecikmesinin veya hiç kullanıma sunulmamasının başlıca nedeni olarak giderek artan şekilde AB’nin düzenleyici çerçevesini gösteriyor. Şirketler, Avrupa’daki kullanıcıların bu hizmetleri ABD’deki kullanıcılara kıyasla daha geç deneyimlemesinde Dijital Piyasalar Yasası (DMA), Yapay Zekâ Yasası (AI Act) ve AB’nin veri koruma kurallarını en sık gerekçe olarak öne çıkarıyor.
REKLAM
REKLAM
Governance.AI tarafından hazırlanan rapor, son 8 yılda (Haziran 2018–Mayıs 2026) piyasaya sürülen 375 büyük dil modelini (LLM) inceleyerek ABD, Avrupa Birliği ve İngiltere arasındaki gecikmeleri karşılaştırdı.
Rapora göre, Meta, Google, OpenAI ve Anthropic gibi şirketlerin modelleri incelendiğinde, ABD’ye kıyasla en az yüzde 11’inin AB’de geciktiği veya hiç kullanıma sunulmadığı tespit edildi. İngiltere'de ise bu oran yüzde 7 olarak kaydedildi.
Veri setindeki 68 gecikme ve piyasaya sürülmeme örneğinin 56’sında temel nedenin düzenleyici faktörler olduğu belirlendi.
Örneğin AB, Claude 3 Opus’un web uygulamasının yayımlanmasında 71 günlük bir gecikme yaşarken Meta, gecikme ve yayımlanmama konusunda en yüksek orana sahip şirket oldu; sürümlerinin dörtte birinden fazlasını (yüzde 26) AB’de geciktirdi veya geri tuttu, İngiltere'de bu oran yüzde 15 olarak kaydedildi.
Veri koruma kısıtlamaları: Katı çerçeve ve belirsizlik
Rapora göre veri koruma düzenlemeleri, başlıca düzenleyici engel olarak öne çıkıyor. Metin dışı veri türleri (görsel, ses ve gerçek zamanlı video gibi) ise metin tabanlı modellere kıyasla çok daha fazla engelle karşılaşıyor.
Dijital Piyasalar Yasası’nın (DMA) ancak 2023’ten itibaren uygulanmaya başlaması ve Yapay Zekâ Yasası’nın (AI Act) 2024’te kabul edilmesi nedeniyle, bu düzenlemelerin olası olumsuz etkilerinin önümüzdeki yıllarda daha net görülmesi bekleniyor.
İngiltere ve AB, Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) gibi benzer veri koruma yasalarını paylaşsa da, bu kuralların AB’de İngiltere'ye kıyasla daha büyük engeller oluşturduğu belirtiliyor.
Yazarlar, bunun nedenleri arasında AB’nin daha “agresif uygulama yaklaşımı” ve veri koruma kurallarının büyük dil modellerinin (LLM) eğitimi ve kullanımına nasıl uygulanacağına ilişkin belirsizliklerin yavaş netleşmesini gösteriyor.
AB’nin katı veri koruma kurallarının Avrupa’daki yapay zekâ gelişimini sınırladığının farkında olduğu da ifade ediliyor. Veri kurallarını yapay zekâ geliştirme süreçleri için daha uygulanabilir hale getirmeyi amaçlayan “Digital Omnibus” düzenlemesinin şu anda Avrupa Parlamentosu’nda değerlendirildiği kaydediliyor.
Bununla birlikte AB, telif haklarını korumak amacıyla AB Telif Hakları Direktifi ve AI Act kapsamındaki telif hükümlerini de yeniden gözden geçiriyor. Bu durumun, kuralların aşırı katı uygulanması halinde en gelişmiş yapay zekâ modellerinin erişilebilirliğini gelecekte daha da zorlaştırabileceği belirtiliyor.
GovAI’de yapay zekâ politikası araştırmacısı olan John Lidiard, şunları söyledi:
“AB ve İngiltere'deki politika yapıcıların, düzenleyici engellerin vatandaşların ve işletmelerin en yeni yapay zekâ modellerine erişimini geciktirme riskini dikkate alarak dengeli hareket etmesi önemlidir.”
“Raporumuz, başta GDPR olmak üzere Avrupa düzenlemelerinin, öncü yapay zekâ şirketlerini bazı durumlarda model lansmanlarını ertelemeye ya da modelleri AB ve İngiltere'de hiç sunmamaya yönelttiğini ortaya koyuyor. Politika yapıcılar, düzenlemeleri tasarlarken model erişimindeki gecikmeleri de bir faktör olarak değerlendirmelidir.”
Bu haber ilk olarak EU Tech Loop sitesinde yayımlandı ve bir anlaşma kapsamında Euronews’te paylaşıldı.